Ενας Βρετανός υπέρ των Γλυπτών

Λίγο έλειψε μια νάρκη να κόψει το νήμα της ζωής του ενώ δεν είχε προλάβει να γιορτάσει καλά καλά τα γενέθλια των 20 χρόνων του. Πίσω από εκείνη την παγίδα θανάτου βρίσκονταν οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ που είχαν διαπιστώσει ότι ο βρετανός πολυαθλητής και στρατιώτης που υπηρετούσε τη θητεία του στην Κύπρο ακολουθούσε την ίδια διαδρομή κάθε ημέρα για την προπόνησή του. Ρουτίνα που τον καθιστούσε αυτομάτως εύκολο στόχο, ο οποίος θα πρόσθετε μία ακόμη επιτυχία στη μάχη αποτίναξης του βρετανικού ζυγού. «Τύχη αγαθή» (με τις υπογεγραμμένες να εννοούνται), όπως θα έλεγε και ο ίδιος με τη βρετανική προφορά σε άπταιστα ελληνικά, δεν πάτησε εκείνη τη νάρκη. Κι έτσι οι Κύπριοι κέρδισαν έναν ένθερμο υποστηρικτή των θέσεών τους και μπροστάρη στις πορείες για το Κυπριακό.

Οι Ελληνες πάλι κέρδισαν έναν από τους πιο δραστήριους πολιτικούς που κατάφερε να κερδίσει την εκτίμηση της επιστημονικής κοινότητας – ιδιαιτέρως μεταξύ των αρχαιολόγων και των ελληνιστών – και να κρατήσει ψηλά επί τουλάχιστον δύο δεκαετίες το ζήτημα του επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα. Εφερε το θέμα εννέα φορές προς συζήτηση στο βρετανικό Κοινοβούλιο, διοργάνωσε αναρίθμητες ημερίδες, συμπόσια και συναντήσεις για το θέμα στη Βρετανία και την Ελλάδα, ηγήθηκε – το 2005 – της καμπάνιας για την Επανένωση και ανέλαβε την προεδρία της Βρετανικής Επιτροπής για τον Επαναπατρισμό των Γλυπτών του Παρθενώνα το 2010. Ο ακούραστος αυτός αγωνιστής νικήθηκε τελικά από την πνευμονική ίνωση που τον ταλαιπωρούσε την τελευταία πενταετία και πέθανε σε ηλικία 78 ετών το περασμένο Σάββατο.

Γιος του αμαξά Ρόμπερτ Ο’ Χάρα, ο Εντουαρντ όπως ήταν το βαφτιστικό του – αν και όλοι τον αποκαλούσαν Εντι – γεννήθηκε το 1937 στο Μπουτλ, μια συνοικία που απέχει μόλις 4,2 χλμ. από το Λίβερπουλ. Και παρότι κατάφερε να σπουδάσει και να κάνει πολιτική καριέρα, όπως παραδέχονται οι περισσότεροι, δεν ξέχασε ούτε την ταπεινή του καταγωγή ούτε τον τόπο του. Αντιθέτως, υπήρξε δραστήριο μέλος της τοπικής κοινωνίας και φανατικός οπαδός της ποδοσφαιρικής ομάδας της πόλης του. «Ημουν ένας μικρός σταβλίτης του λιμανιού που βρέθηκε σε φορτικά πιεστικό ακαδημαϊκό κατεστημένο και βεβαίως έπεσα θύμα εκφοβισμού» έλεγε χρόνια αργότερα για την περίοδο των σπουδών του στο Κολέγιο Μαγκνταλέν της Οξφόρδης.

Οι επιδόσεις του στο ποδόσφαιρο ωστόσο και η διάθεσή του να βοηθά τους συμμαθητές του στις εργασίες τους συνέβαλαν οι δύσκολες ώρες να γίνουν γρήγορα παρελθόν για τον νεαρό Εντι που μετά την αποφοίτησή του, το 1962, ξεκίνησε καριέρα ως καθηγητής Λατινικών και Ελληνικών – γλώσσες που είχε αγαπήσει ήδη από μαθητής – και γρήγορα έγινε δημοφιλής μεταξύ των μαθητών του καθώς τους μετέφραζε στίχους των Μπιλτς στα λατινικά. Οι μεταπτυχιακές σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου τού άνοιξαν τις πόρτες για ακαδημαϊκή καριέρα στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της γενέτειράς του για τα επόμενα 20 χρόνια ενώ παράλληλα το 1975 άρχισε και η εμπλοκή του με την πολιτική στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ωσπου το 1990 κατάφερε να κερδίσει μια έδρα με το Εργατικό Κόμμα στο βρετανικό Κοινοβούλιο, από την οποία θεωρούνταν αμετακίνητος έως το 2010, οπότε μια αλλαγή στον εκλογικό νόμο έγινε αιτία να χάσει την έδρα του και να τεθεί εκτός κεντρικής πολιτικής σκηνής.

Μπορεί μάλιστα να ανέπτυξε έντονη δράση υπέρ της απαγόρευσης του κυνηγιού και της φαλαινοθηρίας, ωστόσο στο επίκεντρο των ενδιαφερόντων του και της δράσης του βρισκόταν πάντα το θέμα του επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα. Συνεπής αγωνιστής και «αμετανόητος κλασικιστής», όπως ο ίδιος περιέγραφε τον εαυτό του, ήταν πανταχού παρών όταν επρόκειτο να τεθεί το θέμα των Γλυπτών. Θιασώτης της άποψης ότι η στέρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς μιας κοινότητας αποτελεί παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Εντι Ο’ Χάρα δεν δίστασε να υπερασπιστεί τις ιδέες του ακόμη κι αν έρχονταν σε σύγκρουση με εκείνες των συναδέλφων του, όπως συνέβαινε με τον πρόεδρο της Διεθνούς Ενωσης των Επιτροπών για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, τον εξ Αυστραλίας ορμώμενο Ντέιβιντ Χιλ, ο οποίος πρωτοστάτησε και για την άφιξη στην Αθήνα της δικηγορικής ομάδας στην οποία συμμετείχε και η Αμάλ Κλούνι.

Υπέρμαχος της διπλωματικής λύσης και όχι της δικαστικής διεκδίκησης «διότι ναι μεν υπάρχουν πολλά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο λόρδος Ελγιν υπερέβη κατά πολύ όσα του επέτρεπε η τουρκική άδεια, ωστόσο υπάρχουν πολλά νομικά προβλήματα, όπως το γεγονός ότι η απόσπαση των Γλυπτών έγινε βάσει του οθωμανικού δικαίου που δεν βρίσκεται πλέον σε ισχύ σε μια εποχή που δεν υπήρχε ελληνικό κράτος. Κι αυτό μπορεί να κάνει τους Βρετανούς να ζητήσουν ακόμη και την παραγραφή του αδικήματος δεδομένου ότι έχουν περάσει 200 χρόνια», όπως μας έλεγε μόλις πριν από έξι μήνες σε μια από τις συνεντεύξεις που παραχωρούσε αμέσως προκειμένου να βρίσκεται το ελληνικό αίτημα ψηλά στην επικαιρότητα. Κι ας ήταν απογοητευμένος αλλά όχι έκπληκτος από την αποτυχία της τελευταίας κυβέρνησης των Εργατικών να ενεργήσει για το θέμα των Γλυπτών, τόσο ώστε να δηλώνει: «Ο Τόνι Μπλερ είχε πολλές δυνάμεις και πολλά ενδιαφέροντα, αλλά δεν νομίζω ότι τα Γλυπτά ήταν ένα από αυτά».