«Οταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί» του Eρρίκου Ιψεν: Ερμηνευτική υπεροχή

ο δύσκολο και σπάνια παιζόμενο έργο του Ιψεν «Οταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί» (1899) αποτέλεσε σημείο αναφοράς στη φετινή θεατρική σεζόν για το Θέατρο Τέχνης. Από τη μια γιατί μας παρείχε τη δυνατότητα να το γνωρίσουμε και από την άλλη γιατί στάθηκε η αφορμή μιας ξεχωριστής επιστροφής: αυτής της Ρένης Πιττακή στο Υπόγειο του Κουν, 50 χρόνια από το βάπτισμά της στη θεατρική σκηνή.

Πρόκειται για το τελευταίο έργο του Ερρίκου Ιψεν (Henrik Ibsen, 1828-1906) που εντάσσεται σε μια άτυπη τετραλογία με επίκεντρο τον φιλόδοξο άνδρα που αποβλέπει στην εξουσία – οικονομική, κοινωνική, επαγγελματική, κάτι που πετυχαίνει με τη βοήθεια ή λόγω της εκμετάλλευσης μιας γυναίκας: στον «Αρχιμάστορα Σόλνες» είναι η περιουσία της συζύγου του, στον «Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν» η ανταλλαγή της αρραβωνιαστικιάς με την αδελφή της για να κερδίσει μια καλύτερη θέση και στον «Μικρό Εγιολφ», ένας γάμος με οικονομικά οφέλη. Τώρα, στο «Οταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί», ο γλύπτης Ρούμπεκ αναζητά την έμπνευση και μαζί την επιβεβαίωση και τον θαυμασμό μέσα από μια γυναίκα – και ύστερα από μια άλλη. Και όταν δεν ικανοποιηθεί επιστρέφει στην πρώτη. Τόσο απλά.

Απέναντι στο συγκεκριμένο κουαρτέτο στέκονται δύο από τα (υπόλοιπα) κορυφαία έργα του Ιψεν, γένους θηλυκού: η «Εντα Γκάμπλερ» και η «Νόρα ή το Κουκλόσπιτο».

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑ. Με λιγότερη πλοκή, λιγότερο στόρι και περισσότερη φιλοσοφική διάθεση, ο νορβηγός δραματουργός καταπιάνεται εδώ με ένα διαχρονικό και αναπάντητο ερώτημα-θέμα: τη σχέση του δημιουργού με το δημιούργημά του, τη σχέση του καλλιτέχνη (στην προκειμένη περίπτωση, γλύπτη) με το αντικείμενό του (δηλαδή με το μοντέλο του), τα όρια της δικής του εξουσίας και τα (μη) όρια στην αναζήτηση της δόξας και στο κυνήγι του μεγαλείου.

Με κεντρικά πρόσωπα τον γλύπτη Ρούμπεκ και το μοντέλο του Ιρένε, ο Ιψεν επιχειρεί να καταγράψει την προσωπική του θεωρία σαν να κοιτάζει πίσω το σύμπαν που εκείνος δημιούργησε. «Ενας δραματικός επίλογος για τη ζωή», όπως προφητικά χαρακτήρισε ο ίδιος το κύκνειο άσμα του. Ενας συνδυασμός ρεαλισμού και μεταφυσικού.

Ανάμεσα σε αυτό το δίπολο, του ρεαλισμού και του μεταφυσικού, προσπάθησε να κινηθεί ο 29χρονος, πολύπειρος για την ηλικία του, σκηνοθέτης Δημήτρης Καραντζάς. Και ανέλαβε ένα έργο τέλους – με τον ίδιο να βρίσκεται στην αρχή, ένα έργο απρόσιτο, δύστροπο, γραμμένο σε ένα μεταίχμιο. Ισως και γι’ αυτό το αντιμετώπισε ψυχρά και απόμακρα, χρησιμοποιώντας σύγχρονους σκηνοθετικούς κώδικες που λειτούργησαν όμως αποπροσανατολιστικά.

Μέσα σε αυτόν τον μη τόπο, κάπου ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, στο φως και στο σκοτάδι, στη ζέστη και στο κρύο, έστησε ο Καραντζάς τους ήρωές του.

Υπερβολική κινησιολογία και ακραία παιγνιώδης διάθεση προσπάθησαν να επιβληθούν σκηνοθετικά στο έργο, που ευτυχώς διασώθηκε χάρη στον θίασο και κυρίως στο ερμηνευτικό μέγεθος της Ρένης Πιττακή.

Αυτό που διαθέτει η Πιττακή μοιάζει σχεδόν μοναδικό: όσο αυξάνεται το βάρος της θεατρικής της εμπειρίας τόσο το παίξιμό της γίνεται πιο αυτονόητο και βιωμένο, κάτι σαν προέκταση του εαυτού της. Στον ρόλο της Ιρένε ήταν συγχρόνως το ιδανικό μοντέλο του γλύπτη τότε και τώρα, το διαχρονικό αντικείμενο του πόθου και της έμπνευσης.

Με εξαιρετική χημεία και ισορροπία ενσάρκωσαν, χρησιμοποιώντας ο καθένας τα δικά του μέσα, η Κεχαγιόγλου την ωριμότητα και την καθαρότητά της και ο Σαράντης το εύπλαστο και το οξύ της ερμηνείας και της παρουσίας του.

Μετάφραση:
Ερι Κύργια
Σκηνοθεσία:
Δημήτρης Καραντζάς
Κίνηση:
Ζωή Χατζηαντωνίου
Σκηνικά:
Πουλχερία Τζόβα
Κοστούμια:
Ιωάννα Τσάμη
Φωτισμοί:
Αλέκος Αναστασίου
Ερμηνείες:
Ρένη Πιττακή, Περικλής Μουστάκης, Μαρία Κεχαγιόγλου, Αλεξία Καλτσίκη, Μιχάλης Σαράντης, Μενέλαος Χαζαράκης