«Το “Γκιακ” είναι αντιπολεμικό έργο»

Οταν ο Θανάσης Δόβρης το κράτησε στα χέρια του σαν δώρο μιας φίλης, το «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου, γεμάτο αφηγήσεις ανθρώπων που πολέμησαν στη Μικρασιατική Εκστρατεία, υποτάχθηκαν στην παράδοση, σκότωσαν με κάθε δυνατό τρόπο ή κρύφτηκαν στην άκρη του κόσμου, δεν είχε αφουγκραστεί ακόμα την επιτυχία που θα του έφερνε βραβεία και επανεκδόσεις. Οχι πως ο ηθοποιός τη χρειαζόταν ώστε να καταλάβει ότι μπροστά του είχε ένα κείμενο με υψηλή προφορικότητα, χωρίς παντεπόπτη αφηγητή, «ένα κείμενο που ερήμην του συγγραφέα ήταν φτιαγμένο για θέατρο». Συναντήθηκε λοιπόν με τον Παπαμάρκο, του εξομολογήθηκε τη σκέψη του, εισέπραξε εμπιστοσύνη και η πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα άρχισε να παίρνει σχήμα. Τα κίνητρά της απείχαν από τη σκέτη διάδοση ενός κειμένου έτσι κι αλλιώς σπουδαίου. «Και στο θέατρο σπουδαία κείμενα ανεβάζουμε συνήθως, τα οποία μάλιστα δεν εξασφαλίζουν την επιτυχία της παράστασης» λέει σήμερα, δυο βδομάδες μετά την πρεμιέρα. «Μια παράσταση θα πρέπει να κρίνεται αλλιώς. Οσο μάλιστα η απήχηση του κειμένου της μεγαλώνει τόσο αυξάνει και το άγχος για αυτήν».

ΑΙΜΑ ΠΑΝΤΟΥ. Πριν την παρακολουθήσουν, οι θεατές του θεάτρου Skrow διαβάζουν σε ένα φυλλάδιο για ιστορίες που οι άνθρωποι διηγούνται και που «πάντα έχουν αίμα». Η ίδια η λέξη «Γκιακ» – με την οποία ο Παπαμάρκος περιέβαλε τους αρβανίτες ήρωές του, εξομολογητές φρικτών ή τρυφερών ιστοριών – και αυτή «αίμα» σημαίνει. Συνεκδοχικά, συγγενικό δεσμό ή φόνο εκδίκησης. Να την λοιπόν η πανταχού και κατακόκκινη παρουσία του. «Πέραν της κυριολεκτικής μορφής του, σε κάθε ιστορία υπάρχει μια πολεμική, μια φιλονικία, μια απώλεια ή ένας δεσμός που σπάει» πιστεύει ο Δόβρης. Χώρια που, κατά τη γνώμη του, όταν μιλάμε για αφήγηση, οι αιματηρές ιστορίες, το σπλάτερ τέλος πάντων, πουλάνε σίγουρα. Οχι ότι είχε το κερδοφόρο σοκ στο μυαλό του προτού ανεβάσει ένα έργο με ανθρώπους που αιματοκυλίζουν συγχωριανούς τους εκδικούμενοι την αδελφή τους, που αφαιρούν εκατοντάδες ζωές καθημερινά για να ζήσουν ή που παραμορφώνονται από οβίδα και από έρωτα για έναν συστρατιώτη τους. «Οπως λ.χ. και το “Αποκάλυψη τώρα”, το “Γκιακ” είναι αντιπολεμικό έργο» εξηγεί ο σκηνοθέτης. «Το διάβαζα και έβλεπα αίμα, αίμα, αίμα, σκοτωμό, σκοτωμό, σκοτωμό. Κι έλεγα δεν πρέπει να είναι έτσι».

Μια πιο τεχνική δυσκολία του ήταν η μεταφορά των πέντε διηγημάτων και της μιας παραλογής που επέλεξε («έχοντας ως κριτήριο τη μεταξύ τους επικοινωνία, αλλά και το ποια ήταν πιο “αβανταδόρικα” για τον ηθοποιό»), με τρόπο ώστε η υποσυνείδητη σύνδεσή τους, όταν διαβάζονται ιδιωτικά, να ισχύει και όταν βλέπονται ως θέατρο. Χωρίς ο θεατής να δυσκολεύεται να εναλλάσσει τις σκηνές. Ενώπιον λοιπόν μιας πλατείας όμοιας με συντροφιά έτοιμη να ακούσει ιστορίες, μπροστά από τον γνωστό βράχο του Skrow και κάτω από έναν θύσανο κομμένων μαλλιών (μερικές από τις λιτές σκηνογραφικές παρεμβάσεις της Εύας Γουλάκου), οι Στέλιος Ιακωβίδης, Γρηγόρης Ποιμενίδης, Εύη Σαουλίδου και Σωτήρης Τσακομίδης εκφέρουν έναν λόγο άμεσο και ευθύβολο, που η Ελένη Τριανταφυλλοπούλου επεξεργάστηκε μεν, χωρίς ωστόσο να βλάψει τα εγγενή χαρακτηριστικά του. Εμφαίνοντας τη δράση ή περιπλέκοντας ανακουφιστικά το τρομερό με το κωμικό, διευκολύνοντας τα πράγματα. «Είναι ένα πολύ ωμό και μαζί τρυφερό κείμενο, που ταρακουνάει το θυμικό σε σχέση με τον τόπο που ζούμε και το παρελθόν του» συμπληρώνει ο Δόβρης. «Το χρειάζονται αυτό οι άνθρωποι που αισθάνονται χαμένοι όπως εμείς. Οταν χάνεσαι, ψάχνεις να βρεις από πού ξεκίνησες».

Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΔΙΑΣΚΕΥΩΝ. Να ίσως άλλος ένας από τους λόγους της μεγάλης επιτυχίας του χάρτινου «Γκιακ», που βρίσκεται αισίως στην έκτη του έκδοση. Οχι πάντως ότι όσοι παρακολουθήσουν την παράσταση έχοντας ήδη διαβάσει το βιβλίο δεν θα ανακαλύψουν, εκτός από το ιστορικό σημείο εκκίνησής τους, και κάτι καινούργιο. Η άρθρωση λ.χ. της Σαουλίδου στην «Παραλογή», η τρυφερότητα του Τσακομίδη στο «Γυάλινο μάτι», το κωμικοτραγικό του Ιακωβίδη στο «Ταραραρούρα» ή η ταπεινότητα του Ποιμενίδη στο «Νόκερ» είναι στοιχεία που ενώ κάποιος ίσως τα υποδέχτηκε στην αναγνωστική εμπειρία του, κάποιος άλλος ούτε που τα διανοήθηκε. Τα έχουν αυτά οι διασκευές και αυτή είναι η γοητεία τους. «Είναι ωραίο να μην εξασφαλίζονται κάποια πράγματα στην τέχνη, γιατί έτσι επέρχεται ο θάνατος» λέει ο Δόβρης. «Κάποιος που διάβασε το “Γκιακ” μπορεί να το φαντάστηκε με έναν τρόπο και στην παράσταση να το άκουσε με άλλον. Κάτι του άνοιξε όμως. Μπορεί αυτό να μην ήταν της επιλογής του. Τον έκανε να κοιτάξει ωστόσο μέσα στη φαντασία ενός άλλου ανθρώπου».

INFO
«Γκιακ» στο Skrow Theater (Αρχελάου 5, Παγκράτι, τηλ. 210-7235.842) έως 28 Ιουνίου. Παίζουν: Στέλιος Ιακωβίδης, Γρηγόρης Ποιμενίδης, Eύη Σαουλίδου, Σωτήρης Τσακομίδης. Παραστάσεις: Δευτέρα, Τρίτη 9.15 μ.μ., Κυριακή 10.30 μ.μ. Εισιτήρια: 5-12 ευρώ