«Τα τραγούδια του Βίρβου δεν είχαν ευκολίες»

«Το πέρασμά του από το ελληνικό τραγούδι ήταν μια ευλογία» λέει στο «Νσυν» ο κορυφαίος μας στιχουργός Μάνος Ελευθερίου, όταν του ζητάμε να μιλήσει για τον Κώστα Βίρβο, τον κορυφαίο ομότεχνό του που έφυγε από τη ζωή πέρυσι το καλοκαίρι (6 Αυγούστου), προς τιμήν του οποίου διοργανώνονται δύο μεγάλες συναυλίες στο Βεάκειο του Πειραιά. «Υπήρξε από τους σημαντικότερους στιχουργούς του λαϊκού κυρίως τραγουδιού. Τα χιλιάδες τραγούδια του με τόσους διαφορετικούς συνθέτες το πιστοποιούν. Σταθμός όμως στην καριέρα του, που θαυμάζω ιδιαίτερα, ήταν η ενότητα “Θεσσαλικός κύκλος”. Ημουν παρών όταν έφερε τους στίχους του στον Γιάννη Μαρκόπουλο στην Κυψέλη, αρχές της δεκαετίας του 1970. Εδώ είχε την τύχη να γράψει μουσική ο σπουδαίος επίσης συνθέτης, ο οποίος συνεργάστηκε με θαυμάσιους ερμηνευτές (σ.σ.: Βίκυ Μοσχολιού, Λάκης Χαλκιάς, Λιζέτα Καλημέρη κ.ά). Εξίσου καταπληκτικούς στίχους είχε δώσει και στην “Καταχνιά” (1965) με τον εξαίσιο Χρήστο Λεοντή και τραγουδιστές τον Καζαντζίδη και τη Μαρινέλλα (“Αδελφέ Ισραηλίτη”, “Ομηρεία”, “Πείνα”, “Ο νεοζηλανδός”). Ολα αυτά ήταν τραγούδια στα οποία χρησιμοποίησε ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία. Νομίζω ότι δεν θα τα έδινε ποτέ στον Τσιτσάνη, για παράδειγμα, διότι ήταν μια καινούργια πρόταση για το ελληνικό τραγούδι – τουλάχιστον ως προς τον λόγο – και έπρεπε να τα επεξεργαστούν νεότεροι σε ηλικία συνθέτες. Ο στίχος του ήταν πάντα καίριος. Δεν ξέφευγε από το θέμα του σε ολόκληρο το τραγούδι με ποιητικά ευρήματα ή άλλες ευκολίες. Ηταν κυριολεκτικά λαϊκός προφορικός λόγος. Εκτός αυτού, ο Βίρβος ήξερε πολλά μυστικά από την “κουζίνα” του  τραγουδιού. Ηξερε ποιος πλήρωνε και ποιον για να του γράψει είτε μουσική είτε στίχους, χωρίς να αναφέρει ποτέ το όνομά του. Πολλές φορές υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας μιας τέτοιας συναλλαγής. Δεν μίλησε όμως ποτέ γι’ αυτό σε κανέναν».

«ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ». Ο Μάνος Ελευθερίου δεν είναι ο μόνος που αναγνώρισε το μεγαλείο του στιχουργού την εποχή που έπρεπε. «Ο Κώστας Βίρβος είναι ένα από τα μεγάλα κλαδιά επάνω στο δέντρο της ελληνικής μουσικής» είχε δηλώσει πολύ νωρίς ο Μίκης Θεοδωράκης, ο οποίος είχε μελοποιήσει στίχους του τρικαλινού δημιουργού τη δεκαετία του 1960 («Κοιμήσου αγγελούδι μου», «Μελαχρινή μου κοπελιά», «Μάνα» κ.ά). «Είναι ένας λαϊκός ποιητής… Πολλοί από μας και από σας δεν θα ξέρετε ότι πολλά από τα τραγούδια τα οποία έχετε τραγουδήσει και αγαπήσει και για τα οποία έχετε συγκινηθεί, έχετε κλάψει, έχετε πονέσει, έχετε ζήσει, τα έχει γράψει εκείνος». Σαν το εμβληματικό «Της Γερακίνας γιος», για παράδειγμα, που δίνει και τον τίτλο στο διήμερο αφιέρωμα στο Βεάκειο. Οι στίχοι του τραγουδιού γράφτηκαν τον Μάρτιο του 1944, όταν ο στιχουργός πέρασε στις γραμμές της Εθνικής Αντίστασης και τον συνέλαβαν.

Αφησε παρακαταθήκη 2.000 τραγούδια – ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν ορισμένα διαμάντια: «Θα κάνω ντου βρε πονηρή», «Μια στενοχώρια που έχω απόψε», «Ενα όμορφο αμάξι με δυο άλογα», «Λίγα ψίχουλα αγάπης σου γυρεύω», «Πάρε τα χνάρια», «Νυχτερίδες και αράχνες», «Μια παλιά ιστορία» (η παράθεση είναι σαφώς ενδεικτική και προσαρμόζεται στις ανάγκες και τη διάθεση κάθε ακροατή). Ο Βίρβος γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1929, ήταν παιδί εύπορης οικογένειας, φοίτησε στην Πάντειο Σχολή της Αθήνας και αργότερα στη Νομική της Θεσσαλονίκης. Η είσοδός του στη δισκογραφία χρονολογείται το 1949 με το «Θα το βρεις από άλλη» σε μουσική Απόστολου Καλδάρα. Η συνέχεια ήταν εντυπωσιακή και σφραγίστηκε με συνεργασίες που έγραψαν ιστορία στο ελληνικό τραγούδι (Δερβενιώτης, Τσιτσάνης, Θεοδωράκης κ.ά.). Τελευταία μεγάλη στιγμή ο δίσκος «Εξ αδιαιρέτου» του 1984, όπου στη μία πλευρά ο Μανώλης Μητσιάς τραγουδάει Δερβενιώτη – Βίρβο και στην άλλη Κραουνάκη – Νικολακοπούλου. Τι έλεγε αλήθεια ο ίδιος για το έργο του; «Κάποιος δημοσιογράφος με αποκάλεσε “στιχουργό εφόλης της ύλης”. Εγώ ξέρω ότι το καλό τραγούδι διδάσκει, ενώ το κακό καταστρέφει».

INFO
Βεάκειο Θέατρο Πειραιά, Λόφος Προφήτη Ηλία, στις 25 και 26 Μαΐου. Τραγουδούν: Χάρις Aλεξίου, Γεράσιμος Ανδρεάτος, Φωτεινή Βελεσιώτου, Ελένη Βιτάλη, Σοφία Βόσσου, Πέτρος Γαϊτάνος, Γιώτα Γιάννα, Φωτεινή Δάρρα, Στέλιος Διονυσίου, Ερωφίλη, Νάντια Καραγιάννη, Δημήτρης Κοντογιάννης, Μανώλης Μητσιάς, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Λιζέττα Νικολάου, Θάνος Ολύμπιος, Σοφία Παπάζογλου, Γιώργος Σαρρής, Μπάμπης Στόκας, Μπάμπης Τσέρτος, Κώστας Τριανταφυλλίδης, Λάκης Χαλκιάς, Ραλλία Χρηστίδου κ.ά. Συμμετέχουν οι συνθέτες: Μίμης Πλέσσας, στενός φίλος και συνεργάτης του Κώστα Βίρβου, και ο Δημήτρης Παπαδημητρίου