Διαχείριση συμβόλων

Μαθαίνω πως μετά την αποχώρηση του Πάπα, του Οικουμενικού Πατριάρχη και του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος από τη Μυτιλήνη φανατικοί μουσουλμάνοι μετανάστες και πρόσφυγες έκαψαν και κατέστρεψαν τα τραπέζια που είχαν «αγγίξει» οι αλλόθρησκοι ποιμένες. Δεν ελέγχω την ακρίβεια της πληροφορίας αν καταγράφει γεγονός ή πρόθεση.

Μου δίνεται η αφορμή μέρα που είναι σήμερα, Κωνσταντίνου και Ελένης, ισαποστόλων, να σχολιάσω μια κοινόχρηστη πλέον στα χρόνια μας έννοια, τη «Διαχείριση συμβόλων».

Δειγματοληψίες θα κάνω από τη διαχρονική εφαρμογή αυτής της έννοιας.

Ο Ηρόδοτος αναφέρει πως μετά τη Μάχη των Πλαταιών, οι Πέρσες έστειλαν πρέσβη στην Αθήνα και σε δημόσια συνεδρία της Εκκλησίας του Δήμου παρουσία του Θεμιστοκλή πρότειναν στους Αθηναίους να συμμαχήσουν μαζί τους εναντίον των Σπαρτιατών. Ο πρέσβης ρητόρευσε ενώπιον του Δήμου στα ελληνικά και όταν τελείωσε, ο Θεμιστοκλής διέταξε και εκεί δημόσια όργανα της τάξης συνέλαβαν τον πρέσβη και του έκοψαν τη γλώσσα. Και το επιχείρημα ήταν: τόλμησε να μαγαρίσει την ελληνική γλώσσα χρησιμοποιώντας την ως όχημα για να προτείνει επονείδιστη προδοσία των ελληνικών ηθικών αξιών. Η απάνθρωπη αυτή ενέργεια που εκτός των άλλων καταστρατηγούσε και πανάρχαιες παραδόσεις ασυλίας των πρέσβεων, εκείνη τη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή λειτούργησε ως συμβολική πράξη, αφού η γλώσσα τουλάχιστον για τον Ηρόδοτο αποτελεί ένα από τα συστατικά της ταυτότητας ενός λαού (το ομόγλωσσον).

Οταν ο Αλέξανδρος έφθασε στο Γόρδιο τον πληροφόρησαν πως στην παραλία υπήρχε μια πρόκληση, ένα στοίχημα και ένας δεσμός. Ενας περίπλοκος κόμπος από ένα παλαμάρι και μια παράδοση που έλεγε πως όποιος λύσει τον κόμπο είναι προορισμένος να καταλάβει την Ασία. Η λύση του κόμπου απαιτούσε χειρισμούς που αναφέρονταν σε πνευματικά αναλυτικά χαρίσματα. Ο Αλέξανδρος έκοψε με το σπαθί του τον κόμπο αλλάζοντας τον συμβολισμό: εκτός από το πνεύμα, υπάρχει και η βία. Εκτοτε ο Γόρδιος Δεσμός αποτελεί διαχειριστικό σύμβολο της βίας ως μαμμής της Ιστορίας!

Ο Κωνσταντίνος, ο επονομαζόμενος μέγας από την Ιστορία και ισαπόστολος από τη χριστιανική αγιολογία, αφού με το Διάταγμα των Μεδιολάνων εγκαθίδρυσε την ανεξιθρησκία και νομιμοποίησε τον χριστιανισμό, μετέφερε συμβολικά την πρωτεύουσα του Ρωμαϊκού Κράτους της Ανατολής στην αρχαία ελληνική αποικία Βυζάντιον (αποικία των Μεγάρων) και έτσι διαχειρίστηκε ό,τι για αιώνες έως τις ημέρες μας συμβολίζει ο όρος ελληνοχριστιανισμός.

Η μητέρα του Ελένη είχε την έμπνευση να αναγάγει σε σύμβολο τον σταυρό του μαρτυρίου του Χριστού. Το κατά πόσο αυτή η απόπειρα συμβολοποίησης του οργάνου τού μαρτυρίου ήταν κατ’ αρχάς αμφιλεγόμενη φαίνεται από την αίρεση των Παυλικιανών οι οποίοι καταδίκαζαν τη συμβολοποίηση του Σταυρού και αναδείκνυαν ως ουσία της επαναστατικότητας της νέας θρησκείας την Ανάσταση και όχι την ταπείνωση του θνήσκοντος Θεού.

Επαναφέρω στη συζήτηση παλαιότερα κείμενά μου που στηρίζονται στον μεγάλο γάλλο ιστορικό και φιλόλογο Ανρί Γκρεγκουάρ ο οποίος μελέτησε την αίρεση των Παυλικιανών που είχε διάδοση ευρεία και στις σλαβικές χώρες ενώ είχαν προσχωρήσει στην αίρεση και οι βυζαντινοί ακρίτες. Ενδεικτικά αναφέρω πως αυτές τις θέσεις («Κάτω ο Σταυρός, πάνω η Ανάσταση») δραματοποιεί ο Σικελιανός στο ποιητικό του αριστούργημα «ο θάνατος του Διγενή ή ο αναστημένος Χριστός». Παίχτηκε κάποτε από τον Χατζίσκο με κοστούμια Τσαρούχη και μουσική Χατζιδάκι.  

Αλλες μακάβριες διαχειρίσεις συμβόλων ήταν η τύφλωση ολόκληρου στρατού Βουλγάρων με επικεφαλής μονόφθαλμο στρατηγό από τον Βασίλειο τον Βουλγαροκτόνο και μετά την ήττα του Νικηφόρου Ουρανού από τον Κρούμο στις Θερμοπύλες, η κεφαλή του ηττημένου ως κρανίο επιχρυσώθηκε και έγινε κρατήρας για το βασιλικό κρασί!

Οσο για τον απαίσιο συμβολισμό των κομμένων κεφαλών απλώς αναφέρω την κάρα του Ιωάννη του Βαπτιστή από της Ηρωδιάδας την απαίτηση, του Αρη Βελουχιώτη στην πλατεία των Τρικάλων, του Σαντάμ Χουσεΐν και του Καντάφι!

Διαχείριση συμβόλων ήταν οι ρωμαϊκοί θρίαμβοι των αυτοκρατόρων, αφού η ισχύς τους επιβαλλόταν στον όχλο με τους αλυσοδεμένους αιχμαλώτους που παρήλαυναν στις οδούς της Ρώμης.

Διαχείριση συμβόλων ήταν οι κρεμασμένοι προσκυνημένοι Ελληνες από τον Κολοκοτρώνη αλλά και η Μεγάλη Ιδέα που οδήγησε σε δύο καταστροφές, στην ήττα του «ρομαντικού» πολέμου του 1897 και στη μικρασιατική τραγωδία. Αλλά ας φύγουμε από τα δικά μας. Ο Χίτλερ ανήγαγε σε σύμβολο τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και κυρίως μέσω των Ολυμπιακών Αγώνων του 1936 (σε αυτόν και τον Γκέμπελς χρεώνονται η αφή της ολυμπιακής Φλόγας και η μεταφορά της από δρομείς έκτοτε στις ολυμπιακές πόλεις – πριν από το 1936 δεν υπήρχε «ο δεσμός»). Θυμίζω πως το 1936 η Φλόγα έφθασε στο Βερολίνο με σκυταλοδρομία δρομέων που παρέδιδαν τη δάδα ανά χιλιόμετρο. Ενας θείος μου που είχε τρέξει στην Αταλάντη είχε στο σπίτι του σε ανάμνηση μια μεταλλική δάδα που είχε χαραγμένη τη διαδρομή και τον κόμβο που διέτρεξε. Αυτός ο θείος αργότερα ήταν αντάρτης του Αρη και πολέμησε τον Χίτλερ στα βουνά και αργότερα το πλήρωσε με χρόνια εξορίας και φυλακών. Τη δάδα έως πρόσφατα την είχα σπίτι ως ανθοδοχείο!   

Σ’ ένα από τα νησιά του συμπλέγματος των Νήσων του Πάσχα στον Ειρηνικό Ωκεανό όπου έφθασε μια επιστημονική ομάδα για να μελετήσει τη γλώσσα των ιθαγενών που δεν ήταν πάνω από διακόσιοι και ομιλούσαν μια γλώσσα που δεν έμοιαζε με καμιά άλλη βρέθηκαν μπροστά στο εξής αξιοπερίεργο. Η φυλή είχε ανακηρύξει ως θεό ένα αεροπλάνο του 1912 που είχε πέσει στο νησάκι και είχε θεωρηθεί από τους ιθαγενείς διοπετές, σταλμένο από τον ουρανό. Το 1980 το αεροπλάνο εκείνο είχε πνιγεί μέσα σε τερατώδη φυτά, τα οποία το είχαν περιβάλει και εντάξει σ’ ένα φυσικό γλυπτό το οποίο οι κάτοικοι λάτρευαν και στο οποίο προσεύχονταν και εκλιπαρούσαν.

Σημειώνω εδώ σχολαστικά πως η λέξη σύμβολο (που έχει περάσει σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες με τον ελληνικό της ήχο, είναι ουσιαστικό από το ρήμα βάλλω και την πρόθεση συν. Βάλλω στα ελληνικά σημαίνει χτυπάω από μακριά (βολή, βλήμα, βέλος) σε αντίθεση με το ρήμα παίω που σημαίνει χτυπάω από κοντά (ανάπαιστος).

Αρα το σύμβολο είναι μια ολόκληρη κρούση, η στόχευση σε ένα ορισμένο σημείο με συνδυασμένες βολές από διαφορετικές αποστάσεις, θέσεις και κατευθύνσεις.

Αναγνώριση και παραδοχή κοινού στόχου.