«Ωμότητα και χιούμορ σαν μαχαίρι και πιρούνι»

Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σε έναν ευρωπαίο δημιουργό είναι το έργο του να περάσει απαρατήρητο στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Να μην προκαλέσει καμία συζήτηση και να καταπέσει σαν βαριά κουλτούρα. Τα μάθατε τα νέα; Ο «Αστακός» του Γιώργου Λάνθιμου, η πρώτη αγγλόφωνη ταινία του – και με βραβείο Κριτικής Επιτροπής από τις Κάννες – βρίσκεται στο άλλο άκρο αν λάβουμε υπόψη τις εκτενείς κριτικές του αμερικανικού Τύπου και τα σχόλια που τροφοδότησε στη σινεφίλ κοινότητα.

«Ωμότητα και χιούμορ φωλιάζουν μαζί σαν μαχαιροπίρουνα στο συρτάρι», μπαίνει στην ουσία ο Εϊ.Ο. Σκοτ των «New York Times», που διδάσκει κριτική κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο Γουέσλιν του Κονέκτικατ. «Η μέθοδος του Λάνθιμου θέλει να εκμαιεύσει έναν καγχασμό που θα τον ακολουθήσει ξαφνικό σοκ και τελικά θα προσφέρει βία και καπρίτσια ακριβώς στην ίδια ένταση. Ο «Αστακός» είναι συχνά αιφνιδιαστικά αστείος με τον τρόπο που συστήνει τα σουρεαλιστικά καπρίτσια των ηρώων του και αμέσως μετά γίνεται ενοχλητικά μακάβριος με τον τρόπο που τα προβάλλει. Δεν είναι τόσο η αυτοκτονία, ο ακρωτηριασμός και ο φόνος που αντιμετωπίζονται ως αστεία αλλά κυρίως ότι τα όρια μεταξύ σοβαρού και αστείου έχουν σχεδόν σβηστεί».

Τα πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης επιτρέπονται από το ίδιο το φιλμ του Λάνθιμου όπου ο Κόλιν Φάρελ κέρδισε ένα credit εναλλακτικής ερμηνείας και η εξαιρετική  Ρέιτσελ Βάις στέκει ισάξια στο πλευρό του. Τι βλέπουν, λοιπόν, οι Αμερικανοί αυτές τις ημέρες; Μια αντισυμβατική ιστορία αγάπης τοποθετημένη σε ένα δυστοπικό, κοντινό μέλλον, όπου όλοι οι μοναχικοί άνθρωποι, σύμφωνα με τους κανόνες της Πόλης, συλλαμβάνονται και μεταφέρονται στο Ξενοδοχείο. Εκεί είναι υποχρεωμένοι να βρουν έναν ταιριαστό σύντροφο μέσα σε 45 μέρες. Αν αποτύχουν μεταμορφώνονται σε ένα ζώο της επιλογής τους κι απελευθερώνονται στο Δάσος. Ενας απελπισμένος Αντρας το σκάει από το Ξενοδοχείο στο Δάσος εκεί όπου ζουν οι Μοναχικοί και εκεί ερωτεύεται, ακόμη κι αν αυτό είναι ενάντια στους κανόνες τους.

«ΤΡΟΦΟΔΟΤΕΙ ΕΝΤΟΝΕΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ». Ο πολύς Αντονι Λέιν του «The New Yorker» πήρε τη σκυτάλη από τον Ο’ Σκοτ: «Μόνον ένα φιλμ με ισχυρή δόση παραδοξολογίας θα τροφοδοτούσε έντονες συζητήσεις και ο «Αστακός», η πρώτη αγγλόφωνη ταινία του έλληνα σκηνοθέτη Γιώργου Λάνθιμου, το καταφέρνει. Με ήρεμη συμπεριφορά αλλά με στιγμιαίες εντάσεις, ξεδιπλώνει την ιστορία στο προσκήνιο και δεν σταματάει για να σχηματίσει το υπόβαθρο κάθε χαρακτήρα. Στοιχείο με στοιχείο αφήνει τον θεατή να το σχηματίσει μόνος του. Η γενικώς αποδεκτή αρχή της ταινίας, αντιλαμβανόμαστε, είναι ότι οι ήρωές της απαγορεύεται να είναι μόνοι».

Το «Lobster» ξεκινά με την κάμερα στο προφίλ μιας γυναίκας στο τιμόνι ενός αυτοκινήτου, η οποία οδηγεί στην εξοχή μια βροχερή μέρα. Σταματά σε ένα χωράφι και βγαίνει από το αμάξι. Η κάμερα μένει εκεί και την παρακολουθεί μέσα από το παρμπρίζ να βγάζει έναν πιστόλι, να πλησιάζει δύο γάιδαρους που βρίσκονται εκεί, να πυροβολεί και να σκοτώνει τον έναν. Μια σκηνή που είναι συναρπαστική, απροσδόκητη, ένα μικρό σοκ και την ίδια στιγμή αλλόκοτα αστεία. Πράγματα που θα μπορούσαν να περιγράψουν επακριβώς το είδος του σινεμά που κάνει ο Λάνθιμος και το ύφος των ιστοριών που έχουν ορίσει μαζί με τον μόνιμο συν-σεναριογράφο του Ευθύμη Φιλίππου, με τον οποίο εργάζονται ήδη για την επόμενη ταινία τους «Ο φόνος του ιερού ελαφιού» (επίσης με τον Κόλιν Φάρελ).

ΤΟ «ΑΓΡΥΠΝΟ ΜΑΤΙ» ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ. Το κανονιστικό πλαίσιο του παιχνιδιού που περιγράφεται στην ταινία δημιουργεί ασφυκτικές συνθήκες επιβίωσης για τους χαρακτήρες και στρεσογόνες συμπεριφορές. Οι ήρωες πρέπει να υπολογίζουν κάθε κίνησή τους διότι στην προσπάθεια να εφαρμόσουν τους νόμους μπορεί να τους παραβούν από υπερβάλλοντα ζήλο. «Ο,τι κι αν κάνεις δεν ξεφεύγεις από το άγρυπνο μάτι του νόμου, υπονοεί ο Λάνθιμος», παρατηρεί ο Λέιν και σημειώνει ότι «αυτό είναι μια σοβαρή κατηγορία και παρ’ όλο που κάνει χαβαλέ με τις υποθέσεις  μας ο Λάνθιμος, εκείνος δεν αστειεύεται καθόλου». «Το βάρος πέφτει  στους ηθοποιούς που πρέπει να προικίσουν το οξυδερκές μισάνθρωπο όραμα του σκηνοθέτη με συναισθηματική βαρύτητα και χάρη», κρίνει από την σκοπιά του ο Σκοτ.

Στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ, όπου η υψηλή πολιτική κινείται μεταξύ της παραδοξολογίας που ακούει στο όνομα Τραμπ, οι έπαινοι εναλλάσσονται με την αμφισημία. Ο λόγος και πάλι στον Λέιν: «Ο «Αστακός» είναι πολύ περισσότερο από μια σάτιρα για τον τρόπο που προσεγγίζουμε κάποιον με τον οποίον επιθυμούμε να κάνουμε σχέση. Πάει πιο βαθιά και κεντρίζει τα πιο τρυφερά συναισθήματά μας». Ο Σκοτ, πάλι, προεκτείνει τον συλλογισμό γράφοντας ότι ο «Αστακός» θα μπορούσε να θεωρηθεί ως «μια μελέτη για τον τρόπο που επιδρούν οι ψηφιακές εφαρμογές ηλεκτρονικού ζευγαρώματος στην ανθρώπινη συμπεριφορά, ένα σχόλιο για τον τρόπο που οι σχέσεις στις μέρες μας περιορίζονται σε επιδερμικό ταίριασμα».

Το πιο ενδιαφέρον, πάντως, στην ιστοσελίδα των «New York Times», εκτός από το βιντεάκι με την «Ανατομία μιας σκηνής» του «Αστακού», είναι τα σχόλια των αναγνωστών, ορισμένοι από τους οποίους αποδεικνύονται ενημερωμένοι για το φαινόμενο. «Σατιρίζει τον τρόπο που κάνουμε σχέσεις στις μέρες μας», έγραψε η αναγνώστρια με ψευδώνυμο «Shifreen» και συμπλήρωσε ότι «δείχνει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία απαιτεί και οι εργένηδες συμμορφώνονται για να βρουν ταίρι». «Είναι ένα μείγμα από άβολα πικρόχολο χιούμορ και αντιφατικών στοιχείων που καθιστούν το φιλμ εκκεντρικό. Ωστόσο το απόλαυσα για τη μοναδικότητά του», έγραψε άλλος χρήστης του Διαδικτύου. Αλλά την παρτίδα των εντυπώσεων για έναν έλληνα δημοσιογράφο κλέβει εκείνος ο αναγνώστης από το Ιλινόι που εκφράζει την έκπληξή του για τις ερμηνευτικές ικανότητες του Κόλιν Φάρελ και ανυπομονεί να δει την ταινία – «ως φανατικός του «Κυνόδοντα»» όπως δηλώνει!