Η μεταμόρφωση του Νησιού της Επανάστασης

Κάποιος θα νόμιζε ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει. Οι χαοτικές γραμμές που σχηματίζουν οι ταξιδιώτες μπροστά από τους αξιωματικούς στα αεροδρόμια, η δική τους νωχέλεια, ο θόρυβος και η ζέστη στις μικρές αίθουσες. Και μετά η ουρά για να αλλάξουν οι τουρίστες συνάλλαγμα, λίγο πριν επιβιβαστούν στα ταξί που θα τους μεταφέρουν στην Αβάνα – μια περιπέτεια που συνήθως ξεπερνά τις 3 ώρες. Οσα δηλαδή ζούσαν τόσα χρόνια οι επισκέπτες στην Κούβα. Σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα.

Και μετά, ξαφνικά, η νέα πραγματικότητα. Τα σπίτια που νοικιάζονται στους τουρίστες είναι πλέον δυσεύρετα – τόσο μεγάλο είναι το τουριστικό κύμα. Τα πεζοδρόμια διορθώνονται. Πολλά κτίρια ξαναβάφονται και δρόμοι ασφαλτοστρώνονται. Πίσω από μια σειρά κατοικιών art nouveau ξεχωρίζει ένας κατασκευαστικός γερανός. Τα πάντα αλλάζουν στην Κούβα – ή τουλάχιστον ετοιμάζονται να αλλάξουν.

Η πιο μεγάλη αλλαγή συνέβη ήδη. Ο Μπαράκ Ομπάμα, ηγέτης της χώρας που επί δεκαετίες αποτελούσε τον μεγάλο εχθρό της Αβάνας, επισκέφθηκε επισήμως την Κούβα έπειτα από πρόσκληση του προέδρου Ραούλ Κάστρο. Η πρώτη επίσκεψη μετά την Κουβανική Επανάσταση, η πρώτη επίσκεψη μετά τον Κόλπο των Χοίρων, μετά την κρίση των πυραύλων που έφερε τον κόσμο στα πρόθυρα πυρηνικού πολέμου το 1962, η πρώτη μετά την επιβολή εδώ και μισό αιώνα από τις ΗΠΑ του διπλωματικού και εμπορικού εμπάργκο σε αυτό το νησί των 11 εκατομμυρίων κατοίκων.

Ομως η ιστορία των σχέσεων ΗΠΑ – Κούβας πάει πολύ παλιότερα και κάθε Κουβανός την ανακαλεί με πικρία. Ο ισπανοαμερικανικός πόλεμος του 1898 ήταν η ιμπεριαλιστική περιπέτεια των Ηνωμένων Πολιτειών στην Καραϊβική. Δεν τελείωσε όταν, ύστερα από τρία χρόνια κατοχής, η Κούβα συμφώνησε να υπογράψει τη συμφωνία που παραχωρούσε στις ΗΠΑ το Γκουαντάναμο και την υποχρέωνε να ρωτά την Ουάσιγκτον και να αποδέχεται την απόφασή της για κάθε θέμα. Ισχυε επί 33 χρόνια. Είναι αδύνατον να καταλάβει κάποιος την επιρροή του Φιντέλ Κάστρο στους συμπατριώτες του – και σε πολλούς απογοητευμένους πολίτες της Λατινικής Αμερικής – αν δεν ανατρέξει σε αυτό το παρελθόν. Ο Φιντέλ ήταν εκείνος που ηγήθηκε ενός ηρωικού λαού εναντίον των Γιάνκις. Αυτό άλλωστε διαλαλούσε και μια τεράστια αφίσα που υπήρχε επί χρόνια μπροστά από την πόρτα της πρώην αμερικανικής πρεσβείας και έδειχνε ότι οι Κουβανοί δεν φοβούνται τους «senores imperialistas».

Η αντιιμπεριαλιστική αφίσα εξαφανίσθηκε μετά την επίσημη αποκατάσταση των σχέσεων τον Ιούλιο του 2015. Και η έλευση του Ομπάμα δημιούργησε μια προσδοκία πως πλέον όλα θα αλλάξουν. Οχι ακόμα, αλλά κάποια στιγμή. Οι Κουβανοί έχει χρειαστεί όλα αυτά τα χρόνια, με το εμπάργκο να δυσκολεύει την εύρεση προϊόντων, να γίνουν ιδιαίτερα επινοητικοί. Στο δωμάτιο που νοίκιασε σε σπίτι Κουβανών η μεξικανή δημοσιογράφος του «New York Review of Books» Αλμα Γκιγερμοπριέτο παρατήρησε ότι οι κρεμάστρες στην ντουλάπα ήταν από μεταποιημένο σύρμα και κάθε τοίχος είχε διαφορετικό χρώμα – ανάλογα με αυτό το λίγο που μπόρεσαν να βρουν κατά καιρούς οι ιδιοκτήτες. Και μάλιστα το ενδιαίτημά της ήταν το καλύτερο που μπορεί να προσφέρει στις αρχές του 21ου αιώνα η Κούβα επειδή ο ιδιοκτήτης έχει συγγενείς στο εξωτερικό που τον βοήθησαν και του έστειλαν χρήματα για την ανακαίνιση. «Τώρα που ήρθε ο Ομπάμα», σχολιάζει, «ελπίζω ότι θα μπορέσω να κάνω περισσότερα».