Συνδικάτα ώρα μηδέν

Από τις γραβάτες των δικηγόρων μέχρι το βαθύ προλεταριάτο, το φάσμα αδιεξόδου και αβεβαιότητας μετά την αναίμακτη ψήφιση του νέου Ασφαλιστικού και Φορολογικού είναι καθολικό. Και σε όλη την επικράτεια του εργατικού – συνδικαλιστικού κινήματος. Η σχεδόν αλαζονική δήλωση του υπουργού Εργασίας Γιώργου Κατρούγκαλου, πως «αν το νομοσχέδιο για το Ασφαλιστικό ήταν λαιμητόμος θα έτρεμε όλη η γη», έκρυβε παρ’ όλα αυτά ένα σπέρμα αλήθειας. Αν και επιδέχεται ερμηνείες. Το μέγεθος μιας κυβερνητικής επίθεσης δεν οδηγεί πάντα σε ανάλογη μετωπική άμυνα και σε ευθύγραμμο ταξικό σεισμό. Συχνά δε, και από ιστορικά παραδείγματα, μικρότερες νομοθετικές αντεργατικές μεταβολές δίνουν το έναυσμα αγριότερων απεργιών και συσπειρώσεων. Η γη πάντως όντως δεν σείστηκε.

Στο παράδειγμα βέβαια του νεοελληνικού σχηματισμού, σχεδόν πάντα η πετυχημένη εργατική αντεπίθεση προϋπέθετε και συμμαχία με άλλα στρώματα. Επίσης, η περιορισμένη κλαδική απάντηση τα τελευταία χρόνια δύσκολα αποσπά διεκδικήσεις. Οι αγρότες το ξέρουν καλά.

Δομικά προβλήματα

Το νέο Ασφαλιστικό όμως επιτάχυνε τις αντιφάσεις, έφερε στην επιφάνεια δομικά προβλήματα και βέβαια αποκάλυψε την αναπηρία στρατηγικής. Αγρότες, δικηγόροι, μηχανικοί, δημοσιογράφοι, ναυτεργάτες είναι μερικές μόνο κατηγορίες που ήλθαν ή έρχονται στο προσκήνιο με τη στάση και τις κινητοποιήσεις τους. Και από όποια όψη του λόφου και να δεις την εξέλιξη των δικών τους κινήσεων, γρήγορα αντιλαμβάνεσαι το κενό εκπροσώπησης, τις τυφλές στρατηγικές, τις επαναλαμβανόμενες σχεδόν εθιμοτυπικές τελετουργίες που όμως δεν ακουμπούν στις διαθέσεις του κόσμου της εργασίας. Μόλις τώρα η ΠΝΟ, για παράδειγμα, τερμάτισε μια απεργία που δεν είχε σχεδόν κανένα πλαίσιο στρατηγικής για τους κλάδους των ναυτικών.  

Χτυπητό παράδειγμα αδιεξόδου και ήττας, επίσης, οι δικηγόροι. Η Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων που έγινε την Πέμπτη αποφάσισε συνέχιση της πανελλαδικής αποχής του κλάδου έως και τις 24 Μαΐου. Κι όμως, όπως μου λέει νεαρός μαχόμενος δικηγόρος, αν ρωτήσεις τον κλάδο δεν ξέρει κανείς τι θέλει και δεν έχει καταλάβει και τη στρατηγική των συλλόγων. Μάλιστα, όπως ο ίδιος παρατηρεί, η κλιμάκωση των κινητοποιήσεων ήταν αλλοπρόσαλλη. «Ξεκινήσαμε πολύ δυναμικά, ίσως το παρακάναμε, και σήμερα επαναλαμβάνουμε μια καταστροφική αποχή. Δεν υπήρξε σταδιακή κλιμάκωση, σήμερα έχουμε χάσει την μπάλα. Εγκλωβισμένοι μεταξύ της μάχης μέχρις εσχάτων και του “πάει τελείωσε”. Και το κόστος είναι μεγάλο για εμάς τους μαχόμενους δικηγόρους αφού ένας έμμισθος συνάδελφος που προσφέρει τις υπηρεσίες του με εξαρτημένη και σταθερή σχέση εργασίας σε έναν φορέα δεν κλονίζεται από την αποχή».

Ας θυμηθούμε τις δυναμικές κινητοποιήσεις δικηγόρων και μηχανικών τον περασμένο Ιανουάριο – Φεβρουάριο με τις γραβάτες-στολές σήμα κατατεθέν σαν άλλες κάσκες ανθρακωρύχων. Σήμερα, με τα νομοσχέδια ψηφισμένα, οι δικηγόροι μοιάζουν ακινητοποιημένοι στην άμμο ενός τυφλού τακτικισμού. «Οι δικηγορικοί σύλλογοι δεν είναι πρωτίστως συνδικαλιστικοί. Ομοιοεπαγγελματικά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, κατά κύριο λόγο, αποτελούν τους ιμάντες μεταφοράς της αστικής πολιτικής από την κυβέρνηση στον κλάδο. Ακολουθώντας την αστική στρατηγική στην κρίση, πριμοδοτούν την αναδιάρθρωση, τη συγκέντρωση και τη συγκεντροποίηση και συνεργάζονται με την κυβέρνηση και τη ΝΔ, και ας φαίνεται το αντίθετο. Φυσικά, υπάρχουν μικρές διαφοροποιήσεις σε μικρούς συλλόγους της επαρχίας, αλλά αυτό αποτελεί εξαίρεση χώρων πιο καθυστερημένων στις καπιταλιστικές εξελίξεις (που λειτουργούν συντεχνιακά) και δεν επηρεάζει τη γενική εικόνα» μου λέει η δικηγόρος Αντωνία Λεγάκη με μια πιο ευρεία μαρξιστική ματιά. Και συνεχίζει: «Οι πλειοψηφίες των δικηγορικών συλλόγων είναι πασοκοδεξιοί με αντίστοιχες νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις και κυρίως τεράστια συμφέροντα. Θυμίζω τη στάση τους στο δημοψήφισμα. Ποιος νομίζεις φτιάχνει τα Μνημόνια και τις συμβάσεις των ιδιωτικοποιήσεων;». Και συμπληρώνει: «Τη στρατηγική την επιλέγουν οι ίδιοι και είναι απολύτως εντός των αστικών στοχεύσεων για τον κλάδο. Για παράδειγμα, η απεργία μας. Χωρίς συνέλευση (την έκλεισαν παράνομα), εντελώς από τον καναπέ, έχοντας αποκλείσει κάθε δυνατότητα των πληττόμενων συναδέλφων να εκφραστούν και να συγκρουστούν πραγματικά με την κυβέρνηση και το κράτος, τελικά δουλεύει για τους αστούς, αφού το μόνο που κάνει είναι να επιταχύνει την έξοδο από το επάγγελμα των πιο φτωχών χωρίς να έχει κανένα πρόβλημα το κράτος. Αλλωστε και με το Ασφαλιστικό το ίδιο επιδιώκεται. Οχι είσπραξη (που ξέρουν πως δεν μπορεί να γίνει) αλλά ώθηση προς την έξοδο χιλιάδων συναδέλφων. Με λίγα λόγια, απεργία από τον καναπέ, ελεγχόμενη από τα πιο σκληρά αφεντικά, χωρίς τη δυνατότητα παράλληλων μορφών αγώνα που θα δημιουργούσαν πρόβλημα στο κράτος, δουλεύει γι’ αυτούς».

Κοινωνική έρημος

Κλάδοι εγκλωβισμένοι σε τυφλές τακτικές. Αλλοι χωρίς συνδικαλιστική έκφραση. Αλλά και συνδικάτα ή ομοσπονδίες ή και τριτοβάθμια όργανα απολύτως απαξιωμένα. «Κοινωνική έρημος» μου περιγράφει το τοπίο ο πολύπειρος Αλέκος Καλύβης που έχει διατελέσει αναπληρωτής πρόεδρος της ΓΣΕΕ και σήμερα στηρίζει το εγχείρημα της Λαϊκής Ενότητας. Διευκρινίζει βέβαια πως «η σπίθα κρατιέται» παρότι «διαβάζει» με τον ίδιο μελαγχολικό τρόπο τη σημερινή κατάσταση του συνδικαλιστικού κινήματος. «Δεν ήταν αντίστοιχες οι κινητοποιήσεις παρότι υπήρχαν οι προϋποθέσεις. Οι ηγεσίες των συνδικάτων είναι πολύ πίσω από τις ανάγκες. Αλλά και ο βαθμός κατανόησης των επιπτώσεων της νέας αντεργατικής επίθεσης από τον κόσμο. Επίσης, υπάρχει μια αίσθηση αναποτελεσματικότητας από την απουσία εναλλακτικής λύσης». Και ο ίδιος και άλλα στελέχη της ΛΑΕ με θητεία στο πεζοδρόμιο των ταξικών αγώνων βέβαια προσβλέπουν άμεσα σε νέες μορφές αγώνα. Για παράδειγμα, μια αντίστοιχη διαδικασία με τη Γαλλία μοιάζει να ξεδιπλώνεται εδώ. Μιλώ για την πρωτοβουλία «Αρκετά» και την αγρυπνία που θα λάβει χώρα σε πολλές πόλεις της Ευρώπης αύριο. «Η σύζευξη των οργανωμένων δομών με τις πλατείες και τα νέα κοινωνικά κινήματα θα μπορούσε να αιμοδοτήσει τα συνδικάτα» προτείνει ο Καλύβης.

Παθογένειες και αδιέξοδα

Εχει ενδιαφέρον να πούμε πως, παρά τις πρόσφατες μορφές αγώνα, τα σωματεία, οι ομοσπονδίες δεν μπόρεσαν να κινητοποιήσουν ούτε όλα τα μέλη τους. Για την ακρίβεια, οι νέοι νόμοι της κυβέρνησης έφεραν στην επιφάνεια όλες τις παθογένειες, τα αδιέξοδα, τις αντιφάσεις του εργατικού κινήματος. Θα το θέσουμε με ένα παράδειγμα, όπως μας το περιγράφει στέλεχος της ΛΑΕ με διαδρομή στα εργατικά για δεκαετίες: στο Εργατικό Κέντρο Αθήνας σήμερα είναι γραμμένα 2.000 συνδικάτα. Αν υπολογίσετε πως καθένα από αυτά έχει διοικητικό συμβούλιο με 7-15 μέλη, μόνο αυτά να κατέβαιναν στον δρόμο το προηγούμενο Σαββατοκύριακο θα είχαμε 15.000 διαδηλωτές! Προσθέστε εδώ πως η ΓΣΕΕ σήμερα εκπροσωπεί το 10% της εργατικής τάξης. Παρότι στον δημόσιο τομέα έχουμε 97% συνδικαλιστική πυκνότητα (όλοι κοινώς εκπροσωπούνται), ο ιδιωτικός τομέας παραμένει ακάλυπτος. Μαζί του και όλες οι νέες μορφές εργαζομένου, η θάλασσα της επισφάλειας, οι part time προλετάριοι, το «πρεκαριάτο» και βέβαια οι χιλιάδες άνεργοι. «Είναι ο νεοφιλελευθερισμός που διαλύει τις χωροχρονικές προϋποθέσεις για να στήσεις ένα σωματείο εφόσον έχει αλλάξει ο χωροχρόνος της εργασίας για διευρυμένα στρώματα της μισθωτής εργασίας (μετακινήσεις, ενοικιάσεις, συμβάσεις από ημέρας μέχρι μήνα κ.τ.λ.)» δηλώνει στα «ΝΕΑ» συνδικαλιστής. Τα κύτταρα των πρωτοβάθμιων σωματείων δεν λειτουργούν. Παρότι το εργατικό κίνημα ξεκίνησε πολύ δυναμικά με την απεργία της 4ης Φεβρουαρίου και με αιχμή το νέο Ασφαλιστικό, στη συνέχεια οι ηγεσίες υπαναχώρησαν, εγκλωβίστηκαν σε ανεδαφικούς ριζοσπαστισμούς ή συντεχνιακές λογικές.

Οι ενώσεις του Τύπου

Οι δικηγόροι σήμερα, όπως περιγράψαμε, αποτελούν την πιο τρανή απόδειξη αδιεξόδου. Τα ίδια, με άλλο τρόπο, είδαμε και στην ΕΣΗΕΑ ή τις ενώσεις του Τύπου. «Η ΕΣΗΕΑ σήμερα μοιάζει περισσότερο με επιμελητήριο. Μιλώντας μόνο για το Ταμείο, απλώς αποκόβεται από τους άλλους εργαζομένους. Επίσης παραμένει διαστρωματωμένη αφού αφεντικά και απλοί δημοσιογράφοι είναι μέλη της, ενώ δεν δέχεται να εγγράψει τα πιο δυναμικά και νέα κομμάτια της εργασίας, όπως αυτοί που εργάζονται στα sites» σημειώνει γνώστης του χώρου. Και το ερώτημα του Λένιν επανέρχεται για τους κλάδους: «Τι να κάνουμε;». Για παράδειγμα, διασπάμε τη δομή της ΕΣΗΕΑ ή του Δικηγορικού Συλλόγου Αθήνας συγκροτώντας νέα σωματεία με άλλα καταστατικά; «Τα συνδικάτα πρέπει να είναι μεγάλα όσο γίνεται. Με αυτή την έννοια κανονικά η Αριστερά έπρεπε να βάζει τα συνδικάτα που ελέγχει μέσα στη ΓΣΕΕ. Να διευρύνει τη βάση της και να βάλει τα χαμηλά στρώματα της εργασίας σε ίδιες ενώσεις με τα υψηλότερα, αυτό είναι κάτι που τα υψηλότερα στρώματα, σαν συντεχνίες που είναι, το αρνούνται» μου λέει ιδιωτικός υπάλληλος με πείρα στο κίνημα.

«Εγώ δεν πιστεύω πως πρέπει να φτιάξουμε άλλα σωματεία. Οργανωτικά είναι ενωμένο το κίνημα. Η νομική μορφή της σχέσης εργασίας δεν μπορεί να είναι απαγορευτική για να εγγραφείς σε σωματείο ή ένωση. Για παράδειγμα, στις τράπεζες οι ενοικιαζόμενοι εργαζόμενοι σήμερα εγγράφονται κατευθείαν στην Ομοσπονδία. Μπορείς να συγκροτήσεις κέντρα αγώνα χωρίς να κάνεις διασπάσεις» μου λέει ο Αλέκος Καλύβης. Μα το ΠΑΜΕ, του ΚΚΕ, σήμερα δεν είναι ένα τέτοιο εγχείρημα; «Οχι. Λειτουργεί απλώς ως μετωπικό σχήμα του ΚΚΕ μέσα στο εργατικό κίνημα» μου λέει παλιός συνδικαλιστής. «Επειτα από έξι χρόνια Μνημόνια το κίνημα χρειάζεται μέτωπο» συμπληρώνει ο Καλύβης. Και όντως, μπορεί το ΠΑΜΕ να είναι μακράν σήμερα η πιο ηγεμονική δύναμη στον χώρο, το προηγούμενο όμως Σαββατοκύριακο δεν κατάφερε να συσπειρώσει κάτι πέραν των ΚΚΕ δυνάμεων, παρά τον μαζικό του χαρακτήρα. Προσθέστε στις δυσκολίες την απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, τους μνημονιακούς νόμους που διευκολύνουν τις απολύσεις, την αυθαιρεσία των εργοδοτών, μου λένε βετεράνοι του συνδικαλισμού. Αν και η μεταπολιτευτική προτροπή – στίχος του Φώντα Λάδη – «Πάρ’ το απόφαση, βρε Στράτο, να γραφτείς στο συνδικάτο» προς το παρόν δεν εισακούεται.