Κι αν είναι ποπ, είναι πολιτική

«Η μουσική είναι ένας τρόπος για να καταχωρισθεί η Ιστορία ώστε να μην μπορεί να ξαναγραφτεί χωρίς να περάσει απαρατήρητη». Η άποψη για το τι είναι – ή θα έπρεπε να είναι – το πολιτικό τραγούδι πιστώνεται στον Ντέιβ Σιτσκ των TV on the Radio. Και ταιριάζει γάντι στην κινητικότητα των ημερών. Τα τραγούδια κοινωνικού προβληματισμού βγαίνουν μπροστά είτε σαν σχόλιο στις διαφορετικές εκφάνσεις της οικονομικής κρίσης είτε ως κρυμμένος άσος της μουσικής βιομηχανίας που θέλει να δηλώσει παρούσα. Τι άλλο να σκεφθεί κανείς όταν δίπλα στους προβληματισμούς της PJ Harvey, του Anthony (χωρίς πια τους Jonshon), του Κέντρικ Λαμάρ μπαίνει και η Μπιγιονσέ;

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι βέβαια ο πολύκροτος δίσκος των Radiohead με τον ευφάνταστο τίτλο «A moon shaped pool» («Πισίνα σε σχήμα φεγγαριού»). Μπορεί ο πρόσφατος χωρισμός του φρόντμαν του συγκροτήματος, του Τομ Γιορκ, από την επί 23 χρόνια σύντροφό του και μητέρα των δύο του παιδιών να έδωσε κάτι παραπάνω στο χρώμα και την ατμόσφαιρα, με τραγούδια για συγχώρεση, κατανόηση και μετάνοια. Ομως είναι παρούσα η πολιτικοποιημένη αγωνία, η οποία σύμφωνα με τους μουσικοκριτικούς καταγράφτηκε με τον πιο εύστοχο τρόπο. Το «Burn the witch» («Kάψτε τη μάγισσα»), το τραγούδι που έδωσαν στην κυκλοφορία μετά την πεντάχρονη απουσία τους, και το «King of limbs» δεν είναι τυχαίες επιλογές. Το βίντεο που συνοδεύει το κομμάτι βρίθει αιχμών από τους ιδιοσυγκρασιακούς Βρετανούς προς τον Ντόναλντ Τραμπ, υποψήφιο για το προεδρικό χρίσμα των Ρεπουμπλικανών.

Δίσκος – έκπληξη και από την Μπιγιονσέ, το πρόσφατο «Lemonade», αποδεικνύοντας ότι ο προβληματισμός και η διαμαρτυρία αφορούν και τους mainstream καλλιτέχνες. Ψυχεδελικοί ήχοι, στίχοι για θυμό και άρνηση, αναφορά στην ιστορία και στον αγώνα των μαύρων για την κατάκτηση των δικαιωμάτων τους αλλά και ποιήματα της Ουαρσάν Σάιρ συνθέτουν την οργισμένη – αλλά πάντα λαμπερή – εικόνα της αμερικανίδας περφόρμερ.

Η ακατάτακτη περφόρμερ από τη Βρετανία, η PJ Harvey (που έρχεται στην Αθήνα στις 7/6), υπενθυμίζει στον νέο δίσκο της «The Hope Six Demolition Project» την πολιτική και κοινωνική της εγρήγορση. Το νέο δισκογραφικό της εγχείρημα αποτελείται από τραγούδια αγανάκτησης και διαμαρτυρίας. Σε σημείο τέτοιο που, σύμφωνα με αρκετούς δισκοκριτικούς, καταλήγει να είναι το αδύνατο σημείο του.

Ο Anthony έδωσε ως δείγμα της προσωπικής του δισκογραφίας το «4 degrees» το οποίο φρόντισε να κυκλοφορήσει ταυτόχρονα με τη διάσκεψη για την κλιματική αλλαγή στο Παρίσι. Στο νέο CD που τιτλοφορείται «Hopelessness» υποστηρίζει ότι πρόκειται για μια προσπάθεια να βάλει στη χορευτική ποπ στίχους που δηλώνουν ανησυχία και προβληματισμό. Αυτά διαποτίζουν μόνιμα τη δημιουργία και του οργισμένου καλιφορνέζου ράπερ Κέντρικ Λαμάρ, θριαμβευτή των φετινών Grammy. Τα τραγούδια του είναι οι ύμνοι του σύγχρονου αντιρατσιστικού κινήματος στην Αμερική, χωρίς ηθικολογίες ή τον συνήθη τσαμπουκά των ράπερ. Δεν μπορούμε να παραλείψουμε τον θαυμασμό του Ομπάμα προς τον νεαρό καλλιτέχνη. Οπως δήλωσε: «Το τελευταίο άλμπουμ του Κέντρικ (σ.σ.: “To pimp a butterfly”), οι στίχοι του, όλα, ήταν πραγματικά εξαίρετα. Πιστεύω ότι ήταν το καλύτερο άλμπουμ της χρονιάς».

  

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

 «Για εμένα δεν νοείται ο διαχωρισμός ανάμεσα σε πολιτικό, ερωτικό ή λυρικό τραγούδι. Γράφουμε αυτά που νιώθουμε και μας απασχολούν. Γράφουμε για τον έρωτα και τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη όσο αβίαστα γράφουμε και για μια άγρια κοινωνική εξέγερση! Από τη στιγμή που έχουμε κερδίσει κάποιο βήμα από τους ανθρώπους που ακούνε τη μουσική μας, “χρωστάμε” να μιλήσουμε για τους ίδιους. Οι τρόποι έκφρασης αυτού είναι άπειροι. Μα ούτε πρέπει ντε και καλά να γίνεται από όλους. Ο καθένας ό,τι έχει μέσα στο κεφάλι του αυτό εκφράζει, εάν μπορεί και αν το νιώθει αναγκαίο. Ετσι ερμηνεύεται η απόφασή μας να μην παίξουμε στον Βόλο και στον Πειραιά όταν η Χρυσή Αυγή ενισχύθηκε στις δημοτικές εκλογές. Παίρνοντας υπόψη μας ότι και οι Πειραιώτες και οι Βολιώτες μάχονταν με τον δικό τους τρόπο τον ίδιο εχθρό».

  

«Είμαστε μια ροκ μπάντα, μια συλλογικότητα μουσικών που ως εργαζόμενοι ζούμε την ίδια πραγματικότητα με τις μάζες των εργαζομένων. Αυτήν ακριβώς εκφράζουμε μέσα από τα τραγούδια. Είναι αυτό που κάνουμε πολιτικό τραγούδι; Για να δούμε… Πολιτική χωρίς σχέση με την εξουσία δεν νοείται. Σχέση είτε ανατρεπτική είτε ενσωμάτωσης. Το χθες είναι γνωστό για το πολιτικό τραγούδι που εμπνεύστηκε από μάχες και αγωνίες, διεκδικήσεις της εργατικής τάξης και του κινήματός της. Μεγάλες προσωπικότητες γεννήθηκαν στα σπλάγχνα του λαού μας. Ασφαλώς υπήρχε και το τραγούδι που τάχθηκε στο πλευρό των “καταπιεστών”. Κι αυτό επίσης είχε πολιτική διάσταση. Αλλά με αυτό εμείς δεν έχουμε και δεν θέλουμε να έχουμε καμία σχέση πέραν της αντιπαράθεσης. Το δικό μας πολιτικό τραγούδι δεν απορροφά τους κοινωνικούς κραδασμούς, μα συμβάλλει στη δημιουργία τους. Δεν εγκλωβίζεται στην περιγραφή της αδικίας και της μιζέριας, αλλά συγκρούεται, μάχεται με αισιοδοξία. Διαχειρίζεται το κοινωνικό συναίσθημα πάνω στις πλάτες της καθημερινής ζωής κοιτάζοντας με θάρρος το μέλλον της ανθρωπότητας. Και κάπως έτσι, παίρνει το φως από τις μνήμες και στοχεύει στην αιωνιότητα».

«Κάθε μας κίνηση είναι πολιτική. Από την καλημέρα μας μέχρι την καληνύχτα. Ετσι κάθε τραγούδι που γράφεται είναι πολιτικό. Αλλο όμως πολιτικό κι άλλο στρατευμένο τραγούδι. Αυτό που διαφέρει είναι πως στο στρατευμένο η ιδεολογία μπαίνει ανάμεσα στην τέχνη και στην ελευθερία του καλλιτέχνη. Εκεί βρίσκει τον στόχο η στρατευμένη και τον χάνει η τέχνη. Δεν ξέρω αν είναι ακτινογραφία της κοινωνίας ή πολιτικό τραγούδι. Είναι κάτι που υπάρχει ανάμεσά μας, ψάχνει τρόπο να εκφραστεί, βρίσκει τα χέρια που θα το γράψουν και αφήνεται ελεύθερο να συλληφθεί από αφτιά. Και για τραγούδι, σας στέλνω αυτό το τόσο συγκινητικό ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ που μετέφρασε ο Γιάννης Ρίτσος και μελοποίησε ο Θάνος Μικρούτσικος: “Μικρόκοσμος”».