Στο ίδιο έργο θεατές

Οταν έκλεισαν οι κάλπες και μετρήθηκαν οι ψήφοι, τον περασμένο Σεπτέμβριο, η χώρα έμοιαζε – επιτέλους – να έχει μια στρατηγική. Και μάλιστα, για πρώτη φορά, μια στρατηγική ευρύτατα αποδεκτή και με μια πρωτοφανή προίκα πολιτικής συναίνεσης να τη στηρίζει.

Ας τη βαφτίσουμε «στρατηγική της ταχύτητας». Η προηγούμενη Βουλή είχε εγκρίνει, με τεράστια πλειοψηφία, ένα νέο Μνημόνιο, το οποίο είχε σχεδιαστεί εμπροσθοβαρές. Και η νέα κυβέρνηση δήλωνε ότι σκοπεύει να νομοθετήσει όλα τα δύσκολα του Μνημονίου αυτού μέχρι τα Χριστούγεννα, το πολύ μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου. Ωστε από εκεί και πέρα, με τη χώρα να επιστρέφει σε μια κάποια κανονικότητα, να οργανωθούν, έξω μεν η συζήτηση για την υπεσχημένη ελάφρυνση του χρέους, μέσα δε η συζήτηση για τις προϋποθέσεις επιστροφής σε μια, πραγματική αυτή τη φορά, ανάπτυξη.

Ηταν μια στρατηγική που δεν είχε εξασφαλισμένη επιτυχία. Αλλά, τουλάχιστον, είχε νόημα. Πολιτικά εξυπηρετούσε την κυβέρνηση, που θα ήθελε να ξεμπερδέψει με τα επαχθή όσο διαρκούσε η αύρα της εκλογικής της νίκης και η αντιπολίτευση δεσμευόταν ακόμη από τη συναινετική ψήφο του καλοκαιριού. Αλλά ήταν, προφανώς, προς το συμφέρον και της χώρας, που έπρεπε να πάψει να σέρνεται, να πάψει να βουλιάζει στον φαύλο κύκλο των περικοπών στις συντάξεις και των αυξήσεων στους φόρους, να βγει από το σύννεφο της αβεβαιότητας που τη σκοτώνει μέρα με τη μέρα.

Πού σκόνταψε αυτή η στρατηγική της ταχύτητας; Πώς βρεθήκαμε να φλερτάρουμε ξανά με τον μακρύ χρόνο μιας ατέρμονης διαπραγμάτευσης; Πώς τα Χριστούγεννα έγιναν Πάσχα, με τη γιορτή του Αγίου Πνεύματος στον ορίζοντα; Ηταν επιλογή; Ηταν αδυναμία; Ηταν η τόσο γνώριμή μας, χρόνια τώρα, δειλία προ του πολιτικού κόστους, όταν το κόστος αρχίζει να γίνεται χειροπιαστό; Ηταν η κακοπιστία των συνομιλητών – ή κάποιων από αυτούς – όπως η κυβέρνηση υποστηρίζει;

Οποια κι αν είναι η αιτία, ο χρόνος χάθηκε. Και όλα τώρα έγιναν δυσκολότερα. Θα δυσκολέψουν κι άλλο – όσο η καθυστέρηση μακραίνει. Και μπορεί να μακρύνει, αν η κυβέρνηση πέσει στην παγίδα που ήδη κάποια σημάδια δείχνουν ότι άρχισε πάλι να τη γοητεύει: την παγίδα να υποκαταστήσει ξανά τη στρατηγική της διαπραγμάτευσης με τη διαπραγμάτευση ως στρατηγική.

Το ζήσαμε πέρυσι. Μια διαπραγμάτευση στην οποία μπήκαμε χωρίς αίσθηση της πραγματικότητας, των πραγματικών συσχετισμών, εξελίχθηκε σε μια κατάσταση όπου η διαπραγμάτευση η ίδια έγινε η μοναδική πολιτική στρατηγική. Οσο μάκραινε και περιπλεκόταν τόσο το καλύτερο. Διαπραγματεύομαι υπερήφανα, άρα υπερασπίζω τα συμφέροντα της χώρας. Διαπραγματεύομαι σκληρά, άρα είμαι πολιτικά δικαιωμένος. Η διαπραγμάτευση είναι το μείζον. Η έκβασή της, το συγκεκριμένο της αποτέλεσμα, έχει δευτερεύουσα σημασία.

Το τίμημα το μετρήσαμε και το πληρώσαμε. Η κυβέρνηση, επίσης. Το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού. Η χώρα δεν αντέχει να πληρώσει ξανά τον ίδιο λογαριασμό. Και, μεταξύ μας, αμφιβάλλω αν και η κυβέρνηση έχει πολιτικό κεφάλαιο να ξοδέψει σε μια επανάληψη του περυσινού φιάσκου.

Είναι καιρός πια να αλλάξουμε πίστα. Γιατί, όπως έλεγε πρόσφατα ένας σημαντικός ευρωπαίος οικονομολόγος, ο Ντάνιελ Γκρος, το μέλλον της ελληνικής οικονομίας δεν εξαρτάται πια από κάποιες μεγαλύτερες ή μικρότερες περικοπές στις συντάξεις, από κάποια βαρύτερα ή ελαφρύτερα δημοσιονομικά μέτρα. Εξαρτάται από την αντιμετώπιση των προβλημάτων που κρατούν καθηλωμένες τις οικονομικές της επιδόσεις. Η Πορτογαλία – μας θύμισε ο Γκρος – υπέστη περικοπές πολύ ελαφρύτερες από ό,τι η Ελλάδα. Οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα της υποχώρησαν ελάχιστα. Κι όμως, οι εξαγωγές της Πορτογαλίας απογειώθηκαν, ενώ στην Ελλάδα έμειναν καθηλωμένες. Η διαφορά των εξαγωγικών επιδόσεων Ελλάδας – Πορτογαλίας, στα χρόνια της κρίσης που από κοινού έζησαν οι δύο χώρες, αντιστοιχεί σε ποσοστό 20% του ΑΕΠ μας. Που σημαίνει ότι αν η ελληνική οικονομία πετύχαινε έστω και το μισό των επιδόσεων των Πορτογάλων, θα είχαμε ήδη μεγάλα πλεονάσματα και θα βρισκόμασταν έξω από τον κύκλο της δημοσιονομικής μιζέριας.

Τι μας εμπόδισε, τι μας εμποδίζει; Πολλά. Μα ίσως περισσότερο απ’ όλα το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις μας έτειναν πάντα να θεραπεύουν την έλλειψη στρατηγικής στη διαπραγμάτευση, ανάγοντας τη διαπραγμάτευση την ίδια σε στρατηγική.