[Εισαγωγικά] Πώς (και γιατί) πέφτουν οι κυβερνήσεις

Οι εκάστοτε κυβερνώντες έχουν μνήμη χρυσόψαρου. Ξεχνούν, δηλαδή, ύστερα από περίπου ένα λεπτό τι συνέβη στους προκατόχους τους. Η διαπίστωση ισχύει καθ’ υπερβολήν την εποχή του Μνημονίου – και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σχέση με το πώς πέφτουν οι κυβερνήσεις από το 2010 και μετά. Λοιπόν, με εξαίρεση την κυβέρνηση Καραμανλή που πήγε σε εκλογές γιατί είχε πέσει έξω στα οικονομικά και δεν μπορούσε να συνεχίσει χωρίς σκληρό πρόγραμμα λιτότητας, όλοι οι επόμενοι δεν έχασαν την εξουσία λόγω της οικονομίας.

Η κυβέρνηση Παπανδρέου έπεσε λόγω της διπλής πίεσης της Ακρας Δεξιάς και της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Αυτή εκδηλωνόταν στις πλατείες – όπως έγινε με τους «Αγανακτισμένους» στο Σύνταγμα – όλο το καλοκαίρι του 2011. Εγινε όμως τανάλια με τα επεισόδια στις παρελάσεις της 28ης Οκτωβρίου. Ο Παπανδρέου, αντιδρώντας σπασμωδικά, προσπάθησε να ξεπεράσει την εξέγερση του πεζοδρομίου με δημοψήφισμα. Ετσι έχασε τον έλεγχο τόσο στο εξωτερικό – το G20 των Καννών – όσο και στο εσωτερικό με το ξεσάλωμα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ.

Το σχήμα ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ που ακολούθησε, άρχισε να σκάβει τον λάκκο του όταν το Μαξίμου άνοιξε ένα ιδεοληπτικό μέτωπο – το μαύρο στην ΕΡΤ – κι έτσι βρήκε αφορμή να φύγει από την κυβέρνηση ο Φώτης Κουβέλης. Η αδυναμία χειρισμού του ίδιου προσώπου, δηλαδή του Κουβέλη – και κατ’ ουσίαν της προεδρικής εκλογής – από τους Αντώνη Σαμαρά και Βαγγέλη Βενιζέλο το καλοκαίρι του 2014 σφράγισε την τύχη του συνασπισμού αυτού. Εν πολλοίς, δεν έπεσαν λόγω της κόντρας με την τρόικα, αλλά επειδή δεν μπορούσαν να βγάλουν Πρόεδρο.

Υπενθυμίζεται ότι επί Παπανδρέου το οικονομικό πρόγραμμα ήταν σε καλό δρόμο – στις Συνόδους της ΕΕ του Ιουλίου και του Οκτωβρίου 2011 η ελληνική κυβέρνηση είχε πετύχει καλές συμφωνίες και τα πρώτα PSI. Ενώ επί Σαμαρά – Βενιζέλου, ο δημοσιονομικός έλεγχος είχε ανακτηθεί πλήρως, το πρωτογενές πλεόνασμα είχε κατακτηθεί και η ανάπτυξη είχε επανέλθει.

Τι μας λένε όλα αυτά; Οτι επί Τσίπρα, η οικονομία μπορεί να πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο. Αλλά ότι δεν κινδυνεύει να πέσει από αυτήν η κυβέρνηση. Εδώ κοτζάμ κλειστές τράπεζες δεν εμπόδισαν τον ΣΥΡΙΖΑ να κερδίσει δεύτερες εκλογές σε εννέα μήνες. Αν απειλείται η κυβέρνηση, είναι από τον συνεταιρισμό με τον ανεξέλεγκτο Καμμένο. Φάνηκε στην περίπτωση Μουζάλα. Φαίνεται και στην επιστροφή σε προ Ιμίων ατμόσφαιρα στο Αιγαίο. Οδοστρωτήρας στην εσωτερική πολιτική, ο Καμμένος λειτουργεί ως παράγων αποσταθεροποίησης στο Προσφυγικό και στα ελληνοτουρκικά. Αμφότερα δεν είναι πολιτικές θεματικές που ελέγχονται από την κυβέρνηση – η οποία εμφανίζεται και ιδιαίτερα αδύναμη στη στελέχωσή της στους τομείς αυτούς. Ως άρχων της Κατεχάκη, ο Νίκος Τόσκας είναι τουλάχιστον ελαφρύς. Ενώ ο Γιάννης Ρουμπάτης κινείται, ως συνήθως, στα όρια του θεσμικού λυκόφωτος. Αντίστοιχα, οι διάδρομοι του υπουργείου Εξωτερικών αντιλαλούν από την κόντρα μεταξύ του υπουργού Νίκου Κοτζιά και του «εξαδέλφου» Γιώργου Τσίπρα. Ο πρώτος ξέρει τη δουλειά – αλλά επιμένει να την κάνει ο δεύτερος. Προσθέστε στο μείγμα ένα Μέγαρο Μαξίμου που αντιλαμβάνεται τα εξωτερικά και την ασφάλεια με όρους εικόνας – ή έστω τουίτερ – και προκύπτει ένα αρκετά μεγάλο ρίσκο.  

Μόνο που όλα αυτά ιχνογραφούν ένα δυσάρεστο συμπέρασμα. Αφήνοντας την οικονομία στην άκρη, οι κυβερνήσεις Παπανδρέου και Σαμαρά – Βενιζέλου έπεσαν γιατί αυτοκαταστράφηκαν στο πεδίο της πολιτικής. Η κυβέρνηση Τσίπρα – Καμμένου, πάλι, κινδυνεύει με πτώση έπειτα από μια καταστροφή στο ευρύτερο, εσωτερικό ή εξωτερικό, πεδίο της εθνικής ασφάλειας. Αυτή όμως θα είναι και εθνική καταστροφή. Είναι ο φόβος αυτών που βλέπουν ένα φάντασμα του ’74 να προβάλλεται σε αργή κίνηση στο καλοκαίρι που έρχεται.