Το «βρώμικο ποίημα» λερώνει τη σχέση τους

Από την κρίση του ευρώ και το Προσφυγικό έως την ένταση με τη Ρωσία – γράφει ο «Γκάρντιαν» – η Ανγκελα Μέρκελ κατάφερε να αντέξει πολλές θύελλες. Αλλά ένα παλιό και ξεχασμένο άρθρο του γερμανικού ποινικού κώδικα – λένε κάποιοι – μπορεί να φέρει μια θύελλα την οποία δεν θα καταφέρει να ξεπεράσει. Γιατί η γερμανίδα καγκελάριος καλείται να αποφασίσει εάν η γερμανική εισαγγελία θα πρέπει να ασκήσει δίωξη εις βάρος του παρουσιαστή Γιαν Μπέμερμαν, μετά το σχετικό αίτημα που διατύπωσε ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποστηρίζοντας ότι ο παρουσιαστής τον προσέβαλε με ένα «βρώμικο ποίημα».

Το νομικό παράθυρο που επιτρέπει στον τούρκο πρόεδρο να ζητήσει κάτι τέτοιο βρίσκεται στο άρθρο 103 του γερμανικού ποινικού κώδικα, το οποίο αφορά τις ύβρεις εις βάρος οργάνων ή εκπροσώπων ξένων κρατών. Είναι μια διάταξη που έχει χρησιμοποιηθεί τόσο σπάνια ώστε ακόμη και έμπειροι δικηγόροι δεν άκουσαν για την ύπαρξή της παρά αυτές τις ημέρες. «Το άρθρο 103 ήταν πάντα εδώ, αλλά είχε χρησιμοποιηθεί σπάνια» δήλωσε στη βρετανική εφημερίδα ο Χόλγκερ Χάινεν, δικηγόρος του οποίου το θέμα της μεταπτυχιακής εργασίας ήταν ακριβώς αυτό το άρθρο.

Ο νόμος ενεργοποιείται όταν κινηθεί τόσο η προσβαλλόμενη πλευρά όσο και η γερμανική κυβέρνηση. Το πρώτο έχει γίνει δεδομένου ότι ο Ερντογάν έχει εκφράσει τη δυσαρέσκειά του. Τι απομένει; Το κλειδί της Ανγκελα Μέρκελ. Εάν η καγκελάριος δώσει τη συγκατάθεσή της για να ασκηθεί η δίωξη, θα θεωρηθεί μαριονέτα του ισχυρού άνδρα της Τουρκίας. Εάν σταματήσει τη διαδικασία, η Τουρκία είναι πιθανό να τινάξει στον αέρα τη συμφωνία για τους πρόσφυγες διαγράφοντας στην ουσία την πολιτική της στην προσφυγική κρίση: η καγκελάριος έχει στηρίξει όλες τις ελπίδες της στη συνεργασία της Αγκυρας.

Το άρθρο 103 του γερμανικού ποινικού κώδικα χρονολογείται από την εποχή που η διπλωματία βρισκόταν στα χέρια εύθικτων μοναρχών. Στον ποινικό κώδικα του 1871 η προσβολή στο πρόσωπο του μονάρχη τιμωρούνταν με ισόβια κάθειρξη. Ο Κάιζερ Γουλιέλμος Β’ επέκτεινε την ισχύ του νόμου και στους ξένους μονάρχες. Αλλά η προσβολή ενός ξένου αρχηγού κράτους δεν είναι αδίκημα μόνο στη Γερμανία. Είναι και στην Ιταλία, την Πολωνία και την Ελβετία. Κατάλοιπα αυτού του νόμου έχουν μείνει στη Δανία, την Ολλανδία, τη Νορβηγία και την Ισπανία. Στη Βρετανία η σχετική διάταξη αφαιρέθηκε από τον ποινικό κώδικα μόλις το 2009.

Η αναστολή της ισχύος του παλιού ποινικού κώδικα στη Γερμανία από το 1945 έως το 1953 θα μπορούσε να είχε δώσει την ευκαιρία να απαλλαγεί η χώρα από αυτόν τον νόμο. Αλλά κάτι τέτοιο δεν έγινε. Το 1967 ο τότε ηγέτης του Ιράν Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί είχε ζητήσει τη δίωξη μιας ομάδας που διαδήλωε εναντίον του κατά την επίσκεψή του στη Γερμανία. Και μεταπείστηκε μόνο όταν πήγε στην Τεχεράνη ο γερμανός υπουργός Εσωτερικών με στόχο να τον κάνει να αλλάξει γνώμη. Θα καταφέρει η Ανκελα Μέρκελ να μεταπείσει τον Ταγίπ Ερντογάν;

Για το μουσείο
Εκπρόσωποι κομμάτων απ’ όλο το πολιτικό φάσμα ζήτησαν να καταργηθεί η διάταξη του ποινικού κώδικα περί προσβολής της αξιοπρέπειας του ηγέτη ενός κράτους. «Ο νόμος αυτός είναι για το μουσείο» τόνισαν οι Σοσιαλιστές