Η επιλογή της άγνοιας

«Φωτιά στη θάλασσα»: Αν έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε μονάχα μία λέξη για να περιγράψουμε την αντίδραση της Ευρώπης στην τρέχουσα προσφυγική κρίση αυτή θα ήταν η λέξη «χάος». Μια δεύτερη λέξη θα ήταν η «ντροπή» – αυτό που θα έπρεπε να αισθάνονται οι ευρωπαίοι ηγέτες και τεχνοκράτες διαβάζοντας την ανακοίνωση που εξέδωσαν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα στις 22 Μαρτίου, ανακοινώνοντας την άμεση παύση των δραστηριοτήτων τους στη Λέσβο. Αντιγράφω: «Οι άνθρωποι που φτάνουν στις ευρωπαϊκές ακτές διακινδυνεύουν τη ζωή τους και τη ζωή των παιδιών τους αναζητώντας ασφάλεια. Η μεγάλη πλειοψηφία έχει ζήσει δραματικές εμπειρίες πολέμου και συγκρούσεων. Δεν θα έφευγαν αν είχαν άλλες επιλογές. Το να επιστραφούν χωρίς να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι ευπάθειες και οι ανάγκες τους για προστασία, καθώς και η ανάθεση αυτού που θα έπρεπε να είναι ευθύνη των ευρωπαϊκών κρατών σε τρίτες χώρες είναι εξαιρετικά αντιδεοντολογικό και απάνθρωπο. Εάν η λογική αυτής της συμφωνίας εφαρμοζόταν από όλες τις χώρες δεν θα υπήρχαν πρόσφυγες: Ολα τα θύματα συγκρούσεων θα παγιδεύονταν στις εμπόλεμες ζώνες».

Ο Τζιανφράνκο Ρόσι δεν στήνει σενάρια, δεν κοντοστέκεται τυχοδιωκτικά απέναντι στο προσφυγικό δράμα, ούτε παριστάνει τον κήρυκα, προτείνοντας κάποια λύση. Φτάνει με την κάμερά του στο μικρό νησί της Λαμπεντούζα και καταγράφει με χαρακτηριστική αμεσότητα τη ζωή των 6.000 κατοίκων της, καθώς εκατοντάδες μετανάστες φτάνουν στις ακτές της σε εβδομαδιαία βάση. Επικεντρώνεται αρχικά στον 12χρονο Σάμιουελ, ένα ντόπιο αγόρι που του αρέσει να παίζει με τη σφεντόνα του και περνά τον χρόνο του στη γη. Οι χαρακτήρες όμως πληθαίνουν. Το προκύπτον ψηφιδωτό διογκώνεται με μια απλότητα που μοιάζει να προέρχεται κατευθείαν από τις κορυφές του ιταλικού νεορεαλισμού, αποκαλύπτοντας μια πολυεπίπεδη τραγωδία. Και η τελική αίσθηση, αυτή ενός παιδιού που την παρατηρεί, δίχως όμως να χάνει την επαφή με την αθωότητά του – αλλά και την άγνοια που την συντροφεύει. Ενώ όμως ο γιατρός του νησιού απευθύνεται στην κάμερα εξιστορώντας τις φρικτές εμπειρίες του στα προσφυγικά στρατόπεδα και ο θάνατος γεμίζει αποτροπιαστικά το κάδρο, αναρωτιέται κανείς τι χρειάζεται επιτέλους για να περάσουμε από την (επιλεκτική) άγνοια στη δράση. Οχι από ενοχή (που αποτελεί μια πολυτέλεια δυτική, ένα «ανθρωπιστικό» συγχωροχάρτι που αφορά μονάχα εμάς) αλλά από την ανάγκη μας να εξαφανιστούμε μπροστά σε ένα δράμα που θέτει το – όποιο – δικό μας στις πραγματικές του, ασήμαντες διαστάσεις.

Βαθμοί: 8