Ο ήχος της Αμερικής

Δεν αποκλείεται όλα αυτά να έγιναν για χάρη της, για εκείνη. Η πρώτη γνωριμία με το κοινό τουλάχιστον, μια ολοσέλιδη καταχώριση στο περιοδικό «Billboard», σύστηνε μεν το ζωηρό λογότυπο της Verve Records, ανακοίνωνε όμως βροντερά και ότι «έχουμε την Ελα!». Και η αλήθεια είναι ότι όταν τον χειμώνα του 1956 ο ιμπρεσάριος Νόρμαν Γκραντζ ίδρυε το label που θα διέδιδε την τζαζ όσο λίγα, στο μυαλό του, εκτός από το συμμάζεμα των δικών του Clef και Norgran Records, περήφανων για ηχογραφήσεις των Τσάρλι Πάρκερ ή Μπίλι Χόλιντεϊ, υπήρχε και η Φιτζέραλντ. Η Decca της ζητούσε να τραγουδάει για Αγιοβασίληδες σε καμινάδες, εκείνος όμως ως μάνατζέρ της άκουγε την καλύτερη ερμηνεύτρια του κλασικού ρεπερτορίου – το «Ella Fitzgerald Sings the Cole Porter Songbook» και η συνέχεια της σειράς με Ελινγκτον ή Γκέρσουιν θα τον επιβεβαίωναν. Και δεν ήταν μόνο η φωνή: κάποτε πλακώθηκε για λογαριασμό της με έναν ταξιτζή που δούλευε «μόνο για λευκούς». Μια άλλη φορά τσάκωσε έναν αστυνομικό να φυτεύει ναρκωτικά στο καμαρίνι της κι όταν εκείνος πρόταξε το περίστροφό του ο Γκραντζ είπε: «Αν είναι να πυροβολήσεις, απλά κάν’ το».  

Υπήρχαν φυσικά και τα «Jazz at the Philarmonic». Από το πρώτο, το 1944, φάνηκε ότι εκτός από κονσέρτα ήταν και ένα πεισματάρικο σχέδιο του Γκραντζ να βγάλει την τζαζ από τα μπαρουτοκαπνισμένα υπόγεια και να τη φέρει σε μέρη όπως το Κάρνεγκι Χολ. Με πρόσβαση σε όλους: «Ή μεικτό κοινό ή δεν έχει συμφωνία» έλεγε στους αιθουσάρχες που δύσκολα αρνιόντουσαν ονόματα όπως ο Πάρκερ, η Χόλιντεϊ, αλλά και ο Κόλμαν Χόκινς ή ο Σταν Γκετζ. Με τα λόγια του διοργανωτή, «αντίθετα από μικρά, υποφωτισμένα κλαμπ, με δεκαεπτά ακροατές που κοιτούν στο κενό, που είναι κουλ και αλληλοπροσφωνούνται ως “Τζακ”, μια μεγάλη σκηνή θα προσελκύσει χιλιάδες που θα περάσουν καλά, που θα ανεβάσουν τα μουσικά στάνταρντ τους, ενώ η τζαζ, από είδος σε πλάγια γράμματα, θα αποκτήσει κεφαλαιώδη σημασία και παράστημα». Οι εξελίξεις τον δικαίωσαν και πάλι. Μπορεί το σχέδιο να ήταν ότι η Verve θα στήριζε τα κονσέρτα και αντίστροφα, ηχογραφήσεις όμως όπως της Φιτζέραλντ στην Οπερα του Σικάγου καθώς και ένα σωρό μουσικών σε ευρωπαϊκές αίθουσες απέδειξαν ότι όπως ο «Μπερντ» άλλαξε το παίξιμο της τζαζ, ο Γκραντζ άλλαξε τον τρόπο πώλησής της.

Ο ΓΚΙΛΕΣΠΙ ΤΣΟΛΙΑΣ. Ηταν άραγε καλή μια τέτοια εξέλιξη για το είδος; Μια ματιά στον κατάλογο της Verve αρκεί: οι πρώτοι τίτλοι, το «Anita sings the most» της Ανίτα Ο’Ντέι, το «Ella and Louis» με τους Φιτζέραλντ και Αρμστρονγκ να φωτογραφίζονται απλώς καθιστοί και πασίγνωστοι, το «Dizzy in Greece» με τον Γκιλέσπι ντυμένο τσολιά, φανέρωναν εκείνη την πίστη στο κλασικό ρεπερτόριο. Τη δεκαετία του ’60, ο Γκραντζ θα συνταξιοδοτούνταν μεν για χάρη του Κριντ Τέιλορ, η εταιρεία όμως, αν δεν καθόριζε, θα παρακολουθούσε στενά τις εξελίξεις: εκτός από το «Conversations with Myself» του Μπιλ Εβανς με τις τριπλές ηχογραφήσεις στο πιάνο, εκτός από το «The Cat» με το hammond του Τζίμι Σμιθ, τότε ήταν που κυκλοφόρησε και το «Getz/Gilberto», εν μέρει υπεύθυνο για τη μόδα της μπόσα νόβα, για κομμάτια σαν το «Girl from Ipanema» και για ένα από τα μόλις δύο άλμπουμ της χρονιάς που τα βραβεία Grammy έδωσαν σε τζαζ δίσκο. Η επέλαση του ροκ δεν αγνοήθηκε: στη Verve κυκλοφόρησαν οι Mothers of Invention του Φρανκ Ζάπα το «Freak Out» (παρά κάποιες μικροδιαφωνίες για το όνομα), στη Verve και οι Velvet Underground το δικό τους (παρότι καθυστέρησε από εταιρική αμηχανία).

Οι όποιες γκρίνιες θα εμφανίζονταν μόνο πρόσφατα, όταν τα πάντα πέρασαν στη διαχείριση της Interscope Geffen A&M, της εταιρείας του Εμινεμ και της Lady Gaga. Είναι δυνατόν, αναρωτιούνταν οι σκληροπυρηνικοί φαν, να απολογείται ο Ντέιβιντ Φόστερ, ο τωρινός επικεφαλής, σε ανθρώπους που δεν πονάνε την τζαζ; Θα δείξει. Το να κάνεις μια κοιλιά το ’70 και το ’80 αλλά να επανέρχεσαι το ’90 με Χέρμπι Χάνκοκ ή Γουέιν Σόρτερ και σήμερα να έχεις την Νταϊάνα Κραλ ή τη Σάρα ΜακΛάχλαν στο ρόστερ σου, δεν είναι και λίγο. Οι δε επανακυκλοφορίες που ετοιμάζει η εταιρεία για τα εξηντάχρονά της – μια συλλογή της Φιτζέραλντ από εκείνα τα κονσέρτα, το «Lady Sings the Blues» της Μπίλι Χόλιντεϊ, το «Night Train» του Οσκαρ Πίτερσον, το «Charlie Parker with Strings» και πολλά άλλα θρυλικά – είναι επιεικώς λαχταριστές. Χώρια που, όπως κάθε επανέκδοση, θα επιτελέσουν και έναν ιεραποστολικό ρόλο για τις νέες γενιές. Η αγωνία για τους μάνατζερ της Interscope δεν είναι υπερβολική. Ισως όμως στο τέλος να επικρατήσει η άποψη του Χάνκοκ, που όχι μόνο τίμησε τη Verve με το δεύτερο Grammy για άλμπουμ της χρονιάς σε τζαζ δίσκο (ο λόγος για το «The River» του 2008), αλλά και που σε ένα εξαντλητικό βιβλίο του Ρίτσαρντ Χέιβερς για την ιστορία της εταιρείας με τον εύγλωττο τίτλο «Ο ήχος της Αμερικής» παρατηρούσε τα εξής: «Η τζαζ ανακινεί τις δημιουργικές δυνατότητες του παρόντος. Εχει να κάνει με τον ανθρώπινο χαρακτήρα, το συναίσθημα, όχι μόνο με τη διασκέδαση. Η τζαζ είναι θεραπεία».