Ο Φαμπρ φεύγει, ο Θεοδωρόπουλος έρχεται

Λίγο μετά τις δύο τα ξημερώματα της Κυριακής εμφανίστηκε στη σελίδα του στο facebook ήρεμος και χαμογελαστός να διορθώνει κάποιες λεπτομέρειες στα μαρμάρινα έργα που ετοιμάζει για τη μεγάλη έκθεσή του, τον Οκτώβριο, στο Ερμιτάζ. Τίποτα δεν μαρτυρούσε στην όψη του εκνευρισμό για την πρόσφατη περιπέτεια που είχε ζήσει στην Ελλάδα: την ανάθεση δηλαδή της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του σημαντικότερου πολιτιστικού θεσμού μετά βαΐων και κλάδων και την αποχώρησή του ύστερα από την κατακραυγή που ξέσπασε για την απουσία ελληνικών παραγωγών από το πρόγραμμα που παρουσίασε και η οποία επενδύθηκε από μεμονωμένες σκηνές της 24ωρης παράστασης του «Ορος Ολυμπος», η οποία είναι γνωστή πλέον στα καθ’ ημάς ως «παλλόμενα πέη».

Θα μπορούσε χωρίς υπερβολή να είναι μία από τις προβοκατόρικες περφόρμανς του. Μόνο που τούτη εδώ κράτησε 52 ημέρες και είχε ένα φινάλε γεμάτο εντάσεις. Μια παράσταση που ξεκίνησε ως πρωταπριλιάτικο αστείο και κατέληξε ύστερα από μια δραματική κορύφωση αγωνίας σε μια μάλλον διακριτική αποχώρηση. Αλλωστε ο Γιαν Φαμπρ τις τελευταίες ημέρες είχε καταφέρει να κάνει εκείνο που ξέρει να κάνει με απίστευτη μαεστρία: να στρέψει όλα τα φώτα επάνω του και να γίνει γνωστός ακόμη και σε εκείνους που αγνοούσαν όχι απλώς την ύπαρξη του, αλλά και το πρώην (;) Ελληνικό Φεστιβάλ. Μόνο που ίσως να είναι η πρώτη φορά που δεν μπορεί να διεκδικήσει πλήρως τα πνευματικά δικαιώματα καθώς δεν είναι εξ ολοκλήρου ο δημιουργός της.

Τον βρίζουν ή τον αποθεώνουν, τον κατακεραυνώνουν ή ακόμη και τον καταριούνται την ώρα που ορισμένοι άλλοι τού απολογούνται για την αγενή συμπεριφορά των προηγουμένων στη σελίδα του στο facebook – όπως και να έχει ο Φαμπρ επέλεξε να αποχωρήσει καθώς, όπως έγραψε στην επιστολή παραίτησής του, «αποδέχτηκα την πρόταση του υπουργού Πολιτισμού της Ελλάδας να προβώ σε καλλιτεχνικές επιλογές με πλήρη  ελευθερία. Αυτό δεν φαίνεται να είναι πλέον δυνατόν στην Ελλάδα. Δεν επιθυμώ να εργαστώ σε ένα εχθρικό καλλιτεχνικό περιβάλλον, στο οποίο προσήλθα με ανοιχτό μυαλό και ανοιχτή καρδιά. Εύχομαι στους έλληνες καλλιτέχνες καλή τύχη στη δουλειά τους και στο Φεστιβάλ τους».

ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ – ΘΡΙΛΕΡ. Μέχρι να φτάσει όμως η επιστολή αυτή στη δημοσιότητα η υπόθεση της παραίτησης θύμιζε θρίλερ. Η φήμη που είχε αρχίσει να κυκλοφορεί από το απόγευμα της Παρασκευής – και έμοιαζε κάτι μεταξύ υπερβολής και πρωταπριλιάτικου αστείου – το πρωί του Σαββάτου άρχισε να δημοσιεύεται στον ηλεκτρονικό Τύπο. Πότε και πώς είχε παραιτηθεί όμως;

Με επιστολή προς τον Αριστείδη Μπαλτά, την οποία το ΥΠΠΟ κρατούσε κρυφή καθώς προσπαθούσε να τον μεταπείσει, αφήνοντας μάλιστα να διαρρεύσει ότι δεν υπάρχει παραίτηση πουθενά, ούτε καν στο προσωπικό e-mail του υπουργού; Ενημερώνοντας την συνεργάτιδά του και διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κατερίνα Κοσκινά, κάτι που η ίδια αρνιόταν κατηγορηματικά; Μήπως στο γραφείο Πρωθυπουργού, δεδομένου ότι ο Αλέξης Τσίπρας που υποδέχτηκε σαν Μεσία τον φλαμανδό καλλιτέχνη, λίγο αργότερα τού τίτιβισε να προσθέσει ελληνικές πινελιές στο πρόγραμμα; Και τελικά από τι να παραιτηθεί; Από μια θέση στην οποία δεν είχε διοριστεί, καθώς δεν εκδόθηκε ποτέ το σχετικό ΦΕΚ;

Την ώρα που στην Ελλάδα το μέλλον του Φαμπρ καλυπτόταν από πυκνά σύννεφα καπνού, στο Βέλγιο η κατάσταση είχε ξεκαθαριστεί από νωρίς. Η εφημερίδα «L’ Avenir» από τις 9 το πρωί φιλοξενούσε τις δηλώσεις του περί παραίτησης και έλλειψης καλλιτεχνικής ελευθερίας στην Ελλάδα. Στις 15.00 ο ίδιος είχε κάνει σχετική ανάρτηση στη σελίδα του στο facebook. Ωστόσο το ΥΠΠΟ χρειάστηκε ακόμη τρεις ώρες για να παραδεχτεί την αλήθεια. Και να αποδώσει – κατά τη δική του εκδοχή βεβαίως – τα του καίσαρος τω καίσαρι.

Τις πταίει, λοιπόν, που ο Γιαν Φαμπρ αποχώρησε από τη διεύθυνση του Φεστιβάλ; Μήπως το ότι δεν ήξερε πού έρχεται; Διότι μπορεί εκείνος να είχε δείξει επανειλημμένως τη δουλειά του στα καθ’ ημάς χωρίς να ανοίξει ρουθούνι, δεν είχε όμως αντιληφθεί τι είχε συμβεί με τον συμπατριώτη του Τιερί ντε Κορντιέ το 2003, όταν με συνοπτικές διαδικασίες αποκαθηλώθηκε το έργο του «Πότισέ με» από τη διεθνή εικαστική έκθεση Outlook;

Μήπως το ότι όψιμα ανακάλυψε το μη μυημένο κοινό στο συγκεκριμένο είδος τέχνης την 24ωρη παράσταση «Ορος Ολυμπος» από την οποία απομονώθηκαν τρία λεπτά εκτοξεύοντας στα ύψη τη φήμη εν Ελλάδι του Γιαν Φαμπρ, αγνοώντας όχι απλώς την υπόλοιπη παράσταση (η οποία παρεμπιπτόντως μετακλήθηκε τον Οκτώβριο στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο των Δημητρίων, διαφημίστηκε ως το μεγάλο γεγονός της διοργάνωσης που υλοποιείται με δημόσιο χρήμα και έτυχε θετικής υποδοχής), αλλά και το σύνολο του έργου του καλλιτέχνη;

«ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΕΞΗΓΗΣΗ». Τίποτα από αυτά, τουλάχιστον σύμφωνα με χθεσινές δηλώσεις του Αριστείδη Μπαλτά, που έκανε λόγο για «μια πάρα πολύ μεγάλη παρεξήγηση», η οποία φαίνεται ότι είχε ξεκινήσει από την πρώτη ημέρα ανακοίνωσης του ονόματος του Φλαμανδού για τη θέση του Φεστιβάλ, καθώς το μεν ΥΠΠΟ τον παρουσίαζε ως καλλιτεχνικό διευθυντή ενώ εκείνος μέχρι το τέλος δήλωνε σχεδόν εμμονικά επιμελητής προγράμματος.

Πιο συγκεκριμένα ήταν τα αίτια ωστόσο σύμφωνα με την ανακοίνωση παραίτησης εκ μέρους του ΥΠΠΟ. Για όλα ευθύνεται «η συντονισμένη επίθεση που δέχτηκε από πολιτικά κόμματα, ΜΜΕ και μέρους του καλλιτεχνικού κόσμου», τονίζοντας επιπλέον ότι όλα αυτά συνέβησαν «πριν καν ανακοινωθεί το πλήρες πρόγραμμα του Φεστιβάλ», παραβλέποντας ότι στην επίσημη παρουσίαση της περασμένης Τρίτης ο Φαμπρ είχε καταστήσει σαφές ότι δεν γνωρίζει την ελληνική καλλιτεχνική σκηνή, ότι οι γνώσεις του δεν επαρκούσαν για να επιλέξει ελληνικές παραγωγές και ότι η συμμετοχή των Ελλήνων για φέτος θα περιοριζόταν σε εκείνες των κρατικών θεάτρων, σε κάποιους ηθοποιούς που θα διάβαζαν κείμενά του και σε 50 ακόμη που θα επιλέγονταν για να παρακολουθήσουν masterclasses και δωρεάν τις παραστάσεις του Φεστιβάλ.

Κανείς όμως δεν διευκρινίζει εκ μέρους της οδού Μπουμπουλίνας πόσες συναντήσεις προηγήθηκαν (και με ποιους;) μέχρι τη στιγμή που ο Γιαν Φαμπρ παρουσίασε τις προτάσεις του, ούτε αν του δόθηκαν κάποιες προϋποθέσεις περί ποσόστωσης των ελληνικών συμμετοχών. Κι αν όντως εξ αρχής υπήρχε πρόθεση να εμπλουτιστεί με ελληνικές παραγωγές το πρόγραμμα, γιατί ανακοινώθηκε μετά τις πρώτες αντιδράσεις και ιδιαιτέρως μετά την εντυπωσιακής συμμετοχής συγκέντρωση καλλιτεχνών το μεσημέρι της Παρασκευής στο θέατρο Σφενδόνη, οι οποίοι όχι μόνο χαρακτήρισαν persona non grata τον Γιαν Φαμπρ, αλλά ζήτησαν και την παραίτηση του Αριστείδη Μπαλτά;