Πώς μπορεί να αντιδράσει στον τρόμο η Ευρώπη;

Αλλη μια τρομοκρατική επίθεση. Και άλλη μια γνώριμη ευρωπαϊκή αντίδραση. Καθώς οι Βρυξέλλες παλεύουν να σταθούν στα πόδια τους μετά τις βομβιστικές εκρήξεις της Τρίτης που στοίχισαν τη ζωή σε 31 ανθρώπους και προκάλεσαν τραυματισμούς σε εκατοντάδες άλλους, οι ευρωπαίοι πολιτικοί μιλούν, για άλλη μια φορά, για την επείγουσα ανάγκη «γρήγορης και ισχυρής απάντησης προκειμένου να εντοπισθούν και να συλληφθούν οι τρομοκράτες».

Παρατηρώντας όμως τις ευρωπαϊκές αντιδράσεις σε όλες τις προηγούμενες τρομοκρατικές επιθέσεις – με πιο πρόσφατες εκείνες του Νοεμβρίου στο Παρίσι – η πραγματικότητα είναι μία: κάθε φορά οι υπουργοί εκφράζουν τις βαθιές τους ανησυχίες και τις προθέσεις τους να δράσουν, λαμβάνουν σχετικές αποφάσεις όμως τελικά δεν υλοποιείται καμία σημαντική αλλαγή που να μεταμορφώσει ουσιαστικά τα μέτρα ασφαλείας. Και οι ειδικοί μιλούν για μια αντίδραση αντίστοιχη με εκείνη του σκύλου του Παβλόφ. Μηχανική, αλλά όχι ουσιαστική.

«Οι μυστικές υπηρεσίες πληροφοριών θα πρέπει να συνεργαστούν καλύτερα» δήλωσε χθες ο γερμανός υπουργός Εσωτερικών Τομας ντε Μεζιέρ μιλώντας στο κανάλι NTV. «Ο καλύτερος τρόπος να προληφθούν τέτοιου είδους επιθέσεις είναι η ανταλλαγή πληροφοριών. Ομως υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις στο θέμα. Και είναι πολλοί εκείνοι που δεν θέλουν να μοιράζονται με τους εταίρους τους τα όσα γνωρίζουν».

Τα ίδια είπε και η βρετανίδα υπουργός Εσωτερικών Τερέζα Μέι, παρότι οι βρετανικές υπηρεσίες είναι γνωστές για τη δυσκολία με την οποία μοιράζονται τις γνώσεις τους με ομολόγους τους άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Ολα αυτά όμως παραμένουν δηλώσεις. Διότι οι αναλυτές φέρνουν ως παράδειγμα απραξίας τη συμφωνία για την κοινή λήψη των καταλόγων με όλους τους επιβάτες των ευρωπαϊκών αερογραμμών. «Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο», λέει ο γάλλος πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς, «για τον εντοπισμό τρομοκρατών». Συζητείται από το 2011 και μετά σε κάθε σύνοδο κορυφής, χωρίς όμως ακόμα να έχει ληφθεί τελική έγκριση.

Και τι γίνεται με την ιδέα να δημιουρηθεί μια ευρωπαϊκή υπηρεσία αντίστοιχη με το αμερικανικό Ομοσπονδιακό Γραφείο Ερευνών, το γνωστό FBΙ; Τα σχέδια υπάρχουν, λένε στελέχη της Κομισιόν. Ομως είναι κλειδωμένα σε ένα συρτάρι καθώς θεωρείται πολύ δύσκολο, σχεδόν αδύνατο, να λάβουν την έγκριση των περισσότερων ευρωπαίων ηγετών. Τα στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν επανειλημμένα ενημερώσει ότι μια τέτοια πρόταση δεν μπορεί να προωθηθεί από τις Βρυξέλλες επειδή δεν έχουν καμία σχετική αρμοδιότητα. Θα πρέπει να προταθεί και να εγκριθεί στα εθνικά κοινοβούλια.

Τα μέτρα που έχει συζητήσει η Ευρώπη (αλλά δεν έχει υλοποιήσει) τόσο μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι τον Νοέμβριο όσο και μετά την αποτυχημένη επίθεση στο τρένο υψηλής ταχύτητας Thalys με προορισμό το Παρίσι τον Αύγουστο, περιλαμβάνουν τη δημιουργία μιας ομάδας ειδικών στην αντιτρομοκρατία από όλες τις χώρες – μέλη της ΕΕ, οι οποίοι θα ενταχθούν στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Αντιτρομοκρατίας της Europol. Περιλαμβάνεται ακόμα ένα σχέδιο για μεγαλύτερη ενσωμάτωση  των ευρωπαϊκών και διεθνών βάσεων πληροφοριών για την ασφάλεια.

Το σίγουρο είναι πως μια από τις πρώτες επιπτώσεις των επιθέσεων στις Βρυξέλλες θα είναι η αύξηση σε όλες τις χώρες των κονδυλίων για την ασφάλεια. Τόσο μετά τις επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στις 11 Σεπτεμβρίου 2001 όσο και μετά τις περσινές επιθέσεις στο  Παρίσι, οι δαπάνες για την ασφάλεια στα αεροδρόμια αυξήθηκαν κατά 20%. Και βέβαια η ανάπτυξη δυνάμεων ασφαλείας γύρω από πιθανούς στόχους θεωρείται μια εύκολη κίνηση σε σύγκριση με μια κοινή πολιτική που απαιτεί να συντονιστούν οι ανάγκες και τα συμφέροντα προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ευρέως η διαθέσιμη τεχνολογία. Οι κάμερες ασφαλείας CCTV όπως αυτές που κατέγραψαν τις φιγούρες των τριών τρομοκρατών στο αεροδρόμιο Ζάβεντεμ των Βρυξελλών, τυγχάνουν ευρύτατης χρήσης πλέον. Ομως δεν βοηθούν στον εντοπισμό κάποιου που μπορεί να μεταφέρει βόμβα. Γι’ αυτό και οι ειδικοί θεωρούν πως τα τεχνολογικά μέσα από μόνα τους δεν επαρκούν.

Το σημαντικό είναι η εκπαίδευση εκείνων που τα χειρίζονται. Ομως και εδώ υπάρχει το μέγα θέμα του σεβασμού των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των πολιτών. Πόσα από αυτά είναι διατεθειμένη να θυσιάσει η Ευρώπη; Και μήπως η υπερβολική περικοπή τους θα σημάνει τελικά την έμμεση νίκη των τζιχαντιστών πάνω στον βασικό στόχο της ΕΕ, την ανοικτή κοινωνία των πολιτών;