Το ολλανδικό «κλειδί» που ξεκλείδωσε τη συμφωνία

Μπορεί το ευρωπαϊκό πρωτόκολλο να στέρησε στον ολλανδό πρωθυπουργό Μαρκ Ρούτε μία θέση στην πολυαναμενόμενη συνέντευξη Τύπου της περασμένης Παρασκευής, όταν Τουσκ – Γιούνκερ και Νταβούτογλου ανακοίνωναν τη συμφωνία ΕΕ και Τουρκίας, όμως από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε την προεδρία της ΕΕ για το τρέχον εξάμηνο φρόντισε να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην επίλυση του Προσφυγικού.
Ηταν, άλλωστε, πρόταση της Ολλανδίας από το περασμένο φθινόπωρο η δημιουργία ασφαλών χώρων φιλοξενίας των προσφύγων σε γειτονικές της Συρίας τρίτες χώρες, ώστε να σταματήσει η αθρόα μετάβασή τους στην Ευρώπη. Οι δημοσκοπήσεις έδειχναν τότε την κυβέρνηση συνασπισμού του φιλελεύθερου Ρούτε να κάνει βουτιά έναντι του ακροδεξιού Βίλντερς, που εμφανιζόταν να καλπάζει σε μεγάλη απόσταση. Οι επιθέσεις στο Παρίσι τον Νοέμβριο χειροτέρεψαν το πολιτικό κλίμα στη Χάγη. Ηταν τότε που ο Ρούτε απαντώντας σε ερώτηση των «ΝΕΩΝ» δήλωνε απερίφραστα ότι «ο Αλέξης Τσίπρας δεν δέχεται τη βοήθεια που του έχουμε επανειλημμένως προτείνει [στο πλαίσιο της ΕΕ] για τη διαφύλαξη των συνόρων με την Τουρκία, ώστε να σταματήσει η μαζική έλευση των μεταναστών». Ηταν, μάλιστα, πεπεισμένος ότι «η Αθήνα ευθύνεται για τον μη έλεγχο των συνόρων της».

Το σχέδιο μίνι Σένγκεν
Η σύναψη συμφωνίας με την Τουρκία ήταν ήδη ψηλά στην ατζέντα του, αλλά και ο αποκλεισμός της Ελλάδας από τη Σένγκεν βάσει της ιδέας της μίνι Σένγκεν, που είχε φέρει τότε η Ολλανδία στο ευρωπαϊκό παζάρι της προσφυγικής κρίσης. Στα τέλη Ιανουαρίου, δύο ημέρες μετά το τελεσίγραφο της Κομισιόν προς την Ελλάδα για «σοβαρές παραλείψεις» στη διενέργεια συνοριακών ελέγχων, ο Ρούτε έστελνε μέσω ερώτησης των «ΝΕΩΝ» μήνυμα προς την Αθήνα. «Η συμβουλή μου είναι να καθήσει ο Αλέξης Τσίπρας με την Κομισιόν και να συζητήσουν ποιες είναι οι παραλείψεις» αναφερόμενος με νόημα στο άρθρο 26 της Σένγκεν. Εκείνες τις ημέρες η Ολλανδία πρότεινε ανοικτά ως λύση την επαναπροώθηση των μεταναστών προς την Τουρκία διά στόματος του κυβερνητικού εταίρου του Ρούτε, του Ντίντερικ Σάμσομ. Το πλάνο που στα διπλωματικά χείλη Χάγης και Βρυξελλών έλαβε τον τίτλο σχέδιο Σάμσομ, ήταν ουσιαστικά το σχέδιο Μέρκελ, πίσω από το οποίο συντάχθηκε πλήρως η Ολλανδία.
Στο κάδρο του διπλωματικού παιχνιδιού που συντόνιζε ενεργά η Ολλανδία, η Αθήνα είχε ελάχιστα περιθώρια δράσης, όπως διαφάνηκε και από το άτυπο Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών (Gymnich) στο Αμστερνταμ στις 5 Φεβρουαρίου με παρόντες και τους υπουργούς Εξωτερικών των χωρών κατά μήκος του βαλκανικού διαδρόμου. Εκείνη την ημέρα στους διαδρόμους του Europa Gebouw ο υπουργός Εξωτερικών της ΠΓΔΜ Νίκολα Πόποσκι ήταν διαθέσιμος για σειρά συνεντεύξεων από τους ξένους ανταποκριτές. Την ίδια ώρα ο ολλανδός ΥΠΕΞ και προεδρεύων του Συμβουλίου Μπερτ Κούντερς δήλωνε απαντώντας σε ερώτηση των «ΝΕΩΝ» για την κρισιμότητα να λάβει η Ελλάδα άμεσα βοήθεια, ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των αυξημένων προσφυγικών ροών: «Οι αριθμοί των προσφύγων είναι τόσο μεγάλοι που καμία χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της την κατάσταση». Λίγο νωρίτερα εν μέσω της συνεδρίασης των ΥΠΕΞ είχε προηγηθεί η διατύπωση από τον αυστριακό υπουργό Εξωτερικών Σεμπάστιαν Κουρτς της ιδέας για το κλείσιμο των συνόρων της Ελλάδας με την ΠΓΔΜ.
Η ξαφνική στροφή προς μια φιλική προς την Αθήνα διπλωματική γλώσσα δεν ήταν τυχαία. Λίγες ημέρες αργότερα στις Βρυξέλλες ετοιμάζονταν για την επόμενη ημέρα του κλεισίματος των συνόρων, ενεργοποιώντας τα σχέδια έκτακτης ανάγκης ενόψει του εγκλωβισμού χιλιάδων προσφύγων σε ελληνικό έδαφος.
Παράλληλα, οι επαφές του Μαρκ Ρούτε με την τουρκική κυβέρνηση είχαν μπει σε συστηματική ροή. Ο Αχμέντ Νταβούτογλου επισκέφτηκε τη Χάγη τέσσερις ημέρες μετά το Gymnich. Οι τουρκικές προσπάθειες έχουν «σημαντικά αποτελέσματα» είχε δηλώσει ο ολλανδός πρωθυπουργός μετά τη συνάντηση. Η συμφωνία με την Τουρκία είχε αναδειχθεί σε προσωπικό του στοίχημα, όπως επεξήγησε στα «ΝΕΑ» ο Αντριαν Σχάουτ από το Κλίχαντελ, το ολλανδικό think tank – σύμβουλο της ολλανδικής κυβέρνησης. Οι δηλώσεις Ρούτε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 21 Ιανουαρίου για ανάγκη μείωσης των προσφυγικών ροών σε έξι με οκτώ εβδομάδες «έδειχναν» προς την κατεύθυνση της συνεργασίας ΕΕ Τουρκίας.

Από την πίτσα στα κρουασάν
Ο Ρούτε επεδίωκε να κλείσει η συμφωνία στις 18 Φεβρουαρίου, αλλά μεσολάβησε η τρομοκρατική επίθεση στην Αγκυρα. Η προσπάθειά του να κινήσει τα νήματα σε συνεργασία με τη γερμανίδα καγκελάριο διαφάνηκε από την αποφασιστική συνάντηση Μέρκελ, Ρούτε και Νταβούτογλου στην τουρκική πρεσβεία στις Βρυξέλλες ένα βράδυ πριν από τη Σύνοδο της 7ης Μαρτίου, όταν τρώγοντας τουρκική πίτσα από τον απέναντι φούρνο, προετοίμασαν τη συμφωνία. Δύο ημέρες μετά απαντώντας σε ερώτηση των «ΝΕΩΝ» σχετικά με τις αντιρρήσεις της Κύπρου, ο Ρούτε χαρακτήρισε «κατανοητά τα αιτήματα της Τουρκίας», υπογραμμίζοντας πάντως την απόκλισή του από ορισμένα.
Την περασμένη Τετάρτη το βράδυ καθ’ οδόν από τη Χάγη προς τις Βρυξέλλες, δηλώνοντας αισιόδοξος για τη συμφωνία βάσει συνομιλιών του με Τουσκ, Ολάντ και Μέρκελ, ο ολλανδός πρωθυπουργός συνομίλησε και με τον έλληνα Πρωθυπουργό. Στη συνομιλία, που είχε γνωστοποιήσει μέσω twitter, επεξήγησε μεταξύ άλλων ότι θα πρέπει η Αθήνα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις διαφύλαξης των συνόρων, προσθέτοντας λακωνικά ότι δεν μπορεί να αλλάξει το ότι η χώρα βρίσκεται στο σημείο που βρίσκεται γεωγραφικά.
Την Παρασκευή, λίγες ώρες πριν από την ανακοίνωση της τελικής συμφωνίας, ο Ρούτε είχε πρωινό εργασίας με Τουσκ και Νταβούτογλου. Αυτή τη φορά τρώγοντας κρουασάν. Το βράδυ της ίδιας ημέρας επεξηγούσε στην επίσημη ανακοίνωσή του ότι στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η επιστροφή των μεταναστών στην Τουρκία «βάσει διμερών συμφωνιών μεταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδας για την επανεισδοχή τους».