Από τα κλαμπ στο μουσείο

Τι έχει μείνει αλήθεια που δεν έχει ειπωθεί για τα ύστερα 60s; Ποιο κειμήλιο έχει εντοπιστεί στο απύθμενο μπαούλο τους και δεν έχει εκτεθεί σε χιλιάδες μάτια; Οι πολλαπλές επαναστάσεις τους μοιάζει να είναι το μότο μιας έκθεσης με τίτλο «You say you want a revolution? Records & Rebels 1966-1970», που πραγματοποιείται στο Μουσείο Βικτωρίας και Αλβέρτου από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο ως τον Φεβρουάριο του 2017. Επαναστάσεις όπως εκείνη στην οποία τελικά μπορεί και να συντέλεσαν τα παιδιά των λουλουδιών με τον αισιόδοξο ιδεαλισμό τους, αλλά και πιο χειροπιαστές σαν τον γαλλικό Μάη, σαν τη νομιμοποίηση του «χαπιού» και της έκτρωσης ή σαν εκείνο το βρετανικό θέσπισμα του 1968 που καταργούσε τη λογοκρισία στο θέατρο. Τεκμηριωμένες με ευρήματα ανασυρμένα από τα βάθη της μουσικής, της μόδας, του κινηματογράφου, του ντιζάιν και της πολιτικής, που ξαναζωντανεύουν τις πολιτισμικές αλλαγές ή τις κοινωνικές αναταράξεις της περιόδου. Και που πλαισιώνονται με τέτοιον τρόπο ώστε να θέσουν ένα ερώτημα: πώς τα ολοκληρωμένα ή ανολοκλήρωτα κατορθώματά της επηρέασαν τον τρόπο που ζούμε και σκεπτόμαστε το μέλλον;

Αν και από μόνη της δεν αρκεί ως απάντηση, η ραχοκοκαλιά της έκθεσης περνάει μέσα από συναυλίες και ηχογραφήσεις καθοριστικές για το ποπ και ροκ ιδίωμα: πιο προβλέψιμη επιλογή εδώ είναι το Φεστιβάλ του Γούντστοκ και πιο ευχάριστα αναπάντεχη, τα 200 βινύλια του μακαρίτη Τζον Πιλ, ραδιοφωνικού εκπαιδευτή ολόκληρων γενεών. Φορέματα που καμιά μητέρα δεν θα αγόραζε, όπως το Souper Dress του Αντι Γουόρχολ, αλλά και αφίσες λυσεργικής τεχνοτροπίας όπως για μια συναυλία του Αρθουρ Μπράουν, δεν λείπουν. Το ροδακινί κοστούμι που έφερε ο Τζορτζ Χάρισον στο εξώφυλλο του «Sgt. Peppers» παρουσιάζεται, με την άδεια της χήρας του Ολίβια, για πρώτη φορά. Αυτό όμως που, τουλάχιστον στις παρουσιάσεις του εγχειρήματος, μοιάζει υποφωτισμένο είναι η άλλη όψη: αν σύχναζες στα κλαμπ του Δυτικού Λονδίνου όλα αυτά ήταν απλώς υπέροχα. Αν ζούσες στο Ανατολικό, έβλεπες και ναυπηγεία να κλείνουν και εργοστάσια να βάζουν λουκέτο.

Δεν είναι πολύ γνωστό αλλά και στις ΗΠΑ η διετία 1970-1971, εκτός από αντιπολεμικές διαδηλώσεις, είχε και μπόλικες απεργίες – αποκορύφωση, μια μεγάλη κινητοποίηση των ταχυδρομικών. Ενας οικονομολόγος θα παρατηρούσε ότι ο κεϊνσιανός καπιταλισμός έφθανε στα όριά του παγκοσμίως, τη στιγμή που ένας νεαρός από κάποια εργατική συνοικία του Μάντσεστερ θα ένιωθε απλώς ότι δεν πάει άλλο. Το πανκ δεν ήταν ένα συνδικαλιστικό μανιφέστο, η δυσκολία πάντως να το περιορίσει κανείς σε αισθητικές ή κοινωνικές κατηγορίες είναι μάλλον κοινώς αποδεκτή. Την έλαβαν υπόψη τους και οι επιμελητές μιας έκθεσης στη Βρετανική Βιβλιοθήκη με τον λιτό τίτλο «Punk 1976-1978», που διαρκεί από τον Μάιο ώς τον Οκτώβριο. Καθότι βρετανική υπόθεση κι αυτή, φιλοδοξία της είναι να γιορτάσει τα σαραντάχρονα της σημαντικότερης υποτίθεται διετίας του κινήματος, αρχίζοντας το μέτρημα ελαφρώς αυθαίρετα από τις εκρηκτικές εμφανίσεις των Sex Pistols το 1976 και όχι λ.χ. από το νεοϋορκέζικο CBGB’s. Οπως και να έχει, αν και εμφανώς σημαντικότερη, η μουσική δεν είναι κι εδώ το μοναδικό πεδίο έρευνας. Δεν νοείται  πανκ χωρίς την επίδρασή του στη μόδα ή και στην τυπογραφία.

Στις ήσυχες λοιπόν αίθουσες της Βρετανικής Βιβλιοθήκης θα μπορεί κανείς να απολαύσει κι άλλα κατάλοιπα: ένα σπάνιο επτάιντσο του «God Save the Queen», ευγενική προσφορά ενός συλλέκτη καλλιτεχνημάτων των Sex Pistols, αλλά και ένα αμάνικο T-shirt με δύο ημίγυμνους καουμπόηδες από το περίφημο Sex, το κατάστημα της Βίβιεν Γουέστγουντ και του Μάλκολμ Μακλάρεν στο Τσέλσι. Μια μάλλον αδημοσίευτη φωτογραφία από εμφάνιση των Clash στο Λίβερπουλ τον Μάιο του 1977, αλλά και ένα φλάιερ για τις συναυλίες του Μαρτίου του ίδιου έτους στο ξακουστό Roxy του Λονδίνου, με συγκροτήματα όπως οι Jam, οι Stranglers ή οι Siouxsie and the Banshees. Ενα προσχέδιο για το εξώφυλλο του «Anarchy in the UK» όπου προτείνεται η χρήση γραμμάτων εφημερίδας για το λογότυπο της μπάντας, αλλά και φανζίν σαν το «Sniffin’ Glue» που κυκλοφορούσε από χέρι σε χέρι σφυρηλατώντας τα ήθη της κοινότητας.

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥΣ. Οπως πάντως τα παιδιά των λουλουδιών τα διαδέχτηκε η παρέα του Τσαρλς Μάνσον ή η πετρελαϊκή κρίση, έτσι και μετά το πανκ ακολούθησαν η Θάτσερ και η Generation X. Δεν προκύπτει και τόσο βεβιασμένα η αμηχανία για το γεγονός ότι μια έκθεση με επίκεντρο ένα νεολαιίστικο κίνημα φιλοξενείται σε ένα ίδρυμα σεβάσμιο. Κάποιοι από τους επισκέπτες επίσης μπορεί να φορούν μπλουζάκια με το λογότυπο των Sex Pistols κατασκευασμένα κατά χιλιάδες, σε κάποιο κάτεργο στη Νοτιοανατολική Ασία. «Το πανκ δεν ορίζεται εύκολα», έλεγε ο επιμελητής του όλου εγχειρήματος Αντι Λίνεχαν, συμπληρώνοντας ότι «κάποιοι λένε πως πέθανε μια συγκεκριμένη χρονιά, άλλοι πιστεύουν πως ζει ακόμα». Πιο ενδεικτική πάντως της απόστασης του τώρα από το τότε έμοιαζε η δήλωση της Βικτόρια Μπρόουκς, συνεπιμελήτριας της έκθεσης στο Μουσείο Βικτωρίας και Αλβέρτου, για τη δεκαετία του ’60: «Εξερευνά μια περίοδο κατά την οποία η κοινωνία και η μουσική προχωρούσαν χέρι χέρι». Πόσο ισχυρή είναι άραγε σήμερα αυτή η σχέση;