Το ελληνικό «Game of thrones»

Είναι ένα τραγούδι φωτιάς. Μέσα από τους στίχους του ξεπηδούν πολιτικές συμμαχίες, ιστορίες ερωτικές, πάθη ανομολόγητα, βίαιες κονταρομαχίες, αιματηροί πόλεμοι, ενώ η μαγεία δίνει το δικό της καταλυτικό «παρών». Και όμως δεν είναι το «Game of thrones», αλλά ένα fantasy πολύ πιο ελληνικό: ο «Ερωτόκριτος». Το έπος του Βιτσέντζου Κορνάρου από τον 17ο αιώνα παίρνει νέα μορφή και ετοιμάζεται να κατακτήσει τα βιβλιοπωλεία, αυτή τη φορά ως graphic novel!

Το έμμετρο ερωτικό μυθιστόρημα του Βιτσέντζου Κορνάρου αποτέλεσε για αιώνες ένα από τα δημοφιλέστερα αναγνώσματα του ελληνισμού. Αν εξαιρέσει κανείς τον Αδαμάντιο Κοραή που τον θεωρούσε «εξάμβλωμα» και άλλους που τον κατέταξαν άκριτα στα αναγνώσματα… θεραπαινίδων, ο «Ερωτόκριτος» θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της Αναγέννησης. Επηρέασε όσο κανένα άλλο κείμενο τη νεοελληνική ποίηση, από τον Διονύσιο Σολωμό ώς τον Γιάννη Ρίτσο και τον Γιώργο Σεφέρη. Εγινε πηγή έμπνευσης για ζωγραφικά έργα (όπως η πασίγνωστη απεικόνιση του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας από τον λαϊκό καλλιτέχνη Θεόφιλο Χατζημιχαήλ). Τραγουδιέται συνεχώς ακόμη και σήμερα, ειδικά μετά τη δημοφιλή ενορχήστρωση από τον Χριστόδουλο Χάλαρη με τη φωνή του Νίκου Ξυλούρη. Τώρα τη σκυτάλη παίρνει και η ένατη των τεχνών: τα κόμικς.

Ολα ξεκίνησαν από την επιθυμία του εκδοτικού οίκου Polaris να διασκευαστεί σε graphic novel ένα έργο κλασικό από τη νεοελληνική λογοτεχνία. Η ομάδα σχηματίστηκε: ο κομίστας Γιώργος Γούσης, ο συγγραφέας Δημοσθένης Παπαμάρκος και ο δημοσιογράφος Γιάννης Ράγκος. Γνώριμοι μεταξύ τους από πιο παλιά, κάθησαν στο τραπέζι και έριξαν τις ιδέες τους. Ανάμεσα σε όλες που έπεσαν, μία κέρδισε με το σπαθί της. Ο «Ερωτόκριτος».

Γιατί όμως επέλεξαν το συγκεκριμένο έργο; «Ενας από τους λόγους είναι ότι το έργο είναι τόσο γνωστό, αλλά η ιστορία στην πραγματικότητα αρκετά άγνωστη!» σχολιάζει ο Δημοσθένης Παπαμάρκος. «Υπάρχει, για παράδειγμα, από πολλούς η παρανόηση ότι η ιστορία είναι ένα κρητικό μεσαιωνικό λαβ στόρι. Η πλοκή ωστόσο υποτίθεται πως διαδραματίζεται στην αρχαία Αθήνα, μα στην ουσία πρόκειται για ένα έπος που δεν ανταποκρίνεται σε καμία ιστορική πραγματικότητα. Είναι, θα έλεγε κανείς, ένα ελληνικό fantasy. Σκέψου κάτι σαν το “Game of thrones”» λέει. «Εντάξει, χωρίς το σεξ» χαμογελά. «Στο κείμενό του ο Κορνάρος πλάθει έναν κόσμο χρησιμοποιώντας ένα παζλ στοιχείων από διάφορους πολιτισμούς και χρονικές στιγμές» συμπληρώνει ο εικονογράφος Γιώργος Γούσης. «Ηταν για μας ευκαιρία να οπτικοποιήσουμε αυτόν τον κόσμο και να δώσουμε την δυνατότητα στον κόσμο να γνωρίσει την ιστορία μέσω των εικόνων».

Δεν ήταν καθόλου εύκολο το εγχείρημα. Ο Παπαμάρκος, υποψήφιος διδάκτορας Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Οξφόρδη, ανέλαβε το ερευνητικό κομμάτι συγκεντρώνοντας στοιχεία για την τέχνη, τον οπλισμό και την ιστορία των διάφορων εποχών, ώστε να δημιουργηθούν οι στολές και το σκηνικό της ιστορίας. Ακόμη και αναγεννησιακά εγχειρίδια χρησιμοποιήθηκαν για τη χορογραφία των μονομαχιών, ενώ οι συντελεστές δεν δίστασαν να αναπαραστήσουν μεταξύ τους πολεμικές σκηνές ώστε να έχουν ορθότερη εικόνα για τη στάση των ηρώων τους.

Στα σχέδιά του λοιπόν ο Γιώργος Γούσης παντρεύει εντυπωσιακά μορφές από μελανόμορφα αρχαιοελληνικά αγγεία, πανοπλίες από αναγεννησιακούς ευγενείς, σαρακηνούς πολεμιστές και μεσαιωνικούς ιππότες, αρχιτεκτονικά σχέδια από βυζαντινά και βενετσιάνικα κάστρα. Ακόμη και το παλάτι του βασιλιά είναι βασισμένο στα σχέδια του Καρλ Φρίντριχ Σίνκελ για τη δημιουργία του παλατιού του Οθωνα στην Ακρόπολη. Οσο για τη σκηνοθεσία του graphic novel; Ο Γούσης έχει ένα «ανορθόδοξο» κομίστικο background, με το σινεμά να παίζει σημαντικό ρόλο στις μέχρι τώρα δουλειές του. Αφηγείται κινηματογραφικά, επιλέγοντας τι θα σχεδιάσει σε κάθε καρέ με τρόπο που να σου επιτρέψει να φανταστείς το ενδιάμεσο της κάθε σκηνής. Οι εικόνες βρίθουν αναφορών (ναι, ακόμη και στην ίδια την τηλεοπτική σειρά «Game of thrones»), ενώ με τη συνεργασία του Παναγιώτη Πανταζή στο colouring επιλέχθηκαν χρώματα ποπ και τόσο ζεστά ώστε να δίνουν έναν τόνο ελληνικού φωτός.

Και το κείμενο; Πώς αναμετράται κανείς με τον «Ερωτόκριτο» των 10.012 στίχων στην κρητική διάλεκτο; «Το κόμικ ούτε μπορεί ούτε επιδιώκει να αναμετρηθεί με τη λογοτεχνική δεινότητα του Κορνάρου» απαντά ο Δημοσθένης Παπαμάρκος. «Κάποια αποσπάσματα του πρωτότυπου κειμένου στην κρητική διάλεκτο χρησιμοποιήθηκαν, με ελάχιστες παρεμβάσεις, στην αφήγηση. Ωστόσο οι διάλογοι είναι όλοι σε λιτό νεοελληνικό λόγο που δεν γίνεται να συγκριθεί με το πρωτότυπο, ούτε να το υποκαταστήσει».

Τα κόμικς απευθύνονται κυρίως σε ένα κοινό πιο νεανικό. Τι άραγε έχει να πει ένα έπος του 1600 σε έναν έφηβο του 2016; «Το κείμενο του Κορνάρου έχει τέτοια δύναμη λόγου που είναι σχεδόν αδύνατον να σε αφήσει ασυγκίνητο» σχολιάζει ο Παπαμάρκος. «Πραγματικά δεν βρίσκεις στίχο που να “φαλτσάρει”. Αν ξεπεράσει κανείς το θέμα της γλώσσας, θα τον λατρέψει. Η ιστορία είναι μεν απλή, ωστόσο μέσα στο κείμενο κρύβονται μοτίβα που μπορούν να συγκινήσουν τους εφήβους. Υπάρχουν κομμάτια γρήγορα και βίαια για όσους αγαπούν τη δράση, ενώ θα βρουν σημεία επαφής με κάποια από τα υποθέματα του έργου, όπως ο ανεκπλήρωτος έρωτας του νεαρού Ερωτόκριτου για την Αρετούσα, η φιλία, η γενναιότητα, η τιμή. Φιλοδοξία μας είναι μέσα από το κόμικ να ανοίξει και ένα παράθυρο στον πρωτότυπο “Ερωτόκριτο” για τους νέους αναγνώστες».