Ειδομένη: Σημείο Μηδέν

Στην «Καρδιά του σκότους» του Κόνραντ, αφήγημα πάνω στο οποίο ο Κόπολα βάσισε το «Αποκάλυψη τώρα», όλα αρχίζουν σαν εξωτική εκδρομή, σαν εισαγωγή σε μια περιπέτεια. Κάπως έτσι αρχίζει και το ταξίδι προς την Ειδομένη. Πρωινό στο ξενοδοχείο στη Θεσσαλονίκη, φίλοι στα τηλέφωνα, ένα αυτοκίνητο, δύο συνεργάτες που θα μας οδηγήσουν, κόσμος που θα μας περιμένει. Κάτι ακαθόριστο στο στομάχι, σαν κόμπος – αλλά το έχουν αυτό οι δημοσιογραφικές αποστολές.

Ο καιρός είναι ζεστός. Νοτιάς, έχει βρέξει, θα βρέξει κι άλλο. Ολα γκρίζα, τα χρώματα χειμωνιάτικα. Το αυτοκίνητο πηγαίνει στην Ειδομένη, ένα χωριό στα σύνορα της Ελλάδας με την ΠΓΔΜ. Πλησιάζουμε, αλλά θα σταματήσουμε σε έναν καταυλισμό 2.000 ατόμων που έχει στηθεί στο προαύλιο ενός βενζινάδικου, μιας Eko Preview. Δεσπόζουν μερικές σκηνές των Ηνωμένων Εθνών (που έχουν πληρώσει ενοίκιο για τον καταυλισμό), τσίλικες, καθαρές. Γύρω έχουν αρχίσει να στήνονται μερικές ακόμα ατομικές σκηνές, μέσα είναι γυναίκες και παιδιά.

Παιδιά, πολλά παιδιά παίζουν, ένας μουσουλμάνος προσεύχεται έξω από τη σκηνή του (άντε να βρεις από δω τη Μέκκα), κόσμος συνωστίζεται έξω από το μπάνιο του βενζινάδικου και έξω από τις πρόσθετες χημικές τουαλέτες. Στην είσοδο του μαγαζιού ο βενζινάς έχει κάνει μόνος μια εγκατάσταση με καμιά τριανταριά πρίζες με μπαλαντέζες, χρήσιμες κυρίως για να φορτίζουν όσοι έχουν ανάγκη τα κινητά τους.

Συνεχίζουμε. Μερικά χιλιόμετρα ακόμα. Στον δρόμο συναντάς πεζούς που προσπαθούν να φτάσουν στην Ειδομένη. Στο σύνορο. Ανδρες, γυναίκες, τα παιδιά στην αγκαλιά, μια σακούλα τα υπάρχοντά τους. Προσπερνάς, φτάνεις.

   

Ο ΚΑΤΑΥΛΙΣΜΟΣ της Ειδομένης είναι δεξιά, γύρω από τον σιδηροδρομικό σταθμό, πολύ κοντά στα σύνορα – αριστερά είναι το χωριό. Επικρατεί συνωστισμός: πολίτες που φέρνουν τρόφιμα, εργαζόμενοι σε μη κυβερνητικές οργανώσεις, δημοσιογράφοι και τηλεοπτικά συνεργεία, περίεργοι. Εισχωρούμε βαθιά στον καταυλισμό, στην καρδιά του σκότους.

Για την ώρα όλα ακόμα είναι μια περιπέτεια. Γύρω καταπράσινα χωράφια, όλα βρεγμένα, μεγάλες λακκούβες με νερό, σκηνές καλοκαιρινού κάμπινγκ από πλαστικό μέχρι εκεί που φτάνει το μάτι, και κόσμος, κόσμος. Συρματοπλέγματα γεμάτα ρούχα απλωμένα για να στεγνώσουν – σε μια ατμόσφαιρα γεμάτη υγρασία, που άμα πιάσει ξεχνάει να σταματήσει. Λάσπες παντού. Σκουπίδια. Απόπειρες να ανάψουν φωτιές με κομμένα κλαδιά από δέντρα και σκουπίδια – που γεμίζουν αναθυμιάσεις και δηλητηριασμένη μυρωδιά την περιοχή.

Επειτα από μερικές εκατοντάδες μέτρα σταματάς στις γραμμές του τρένου. Κατά μήκος των γραμμών είναι παραταγμένοι επτά άνδρες των ΜΑΤ, χαλαρά, φυλάνε τα σύνορα. Είναι οι μόνοι εκπρόσωποι του κράτους σε ολόκληρο τον καταυλισμό με ενεργό ρόλο – να αποτρέψουν τους πρόσφυγες αν επιθυμήσουν να κατευθυνθούν απέναντι. Από το ύψος των ανδρών των ΜΑΤ, απέναντι, στο τέλος της νεκρής ζώνης, υπάρχουν παραταγμένοι αστυνομικοί της ΠΓΔΜ.

Μπροστά τους, παιδιά κυρίως, κρατούν συνθήματα στα αγγλικά, στα γαλλικά, στα αραβικά, που ζητούν να ανοίξουν τα σύνορα. Πιο δίπλα, πάνω στις γραμμές, γίνεται συνέλευση. Συμμετέχουν μόνο άνδρες. Και έχουν χωριστεί – οι μισοί είναι οργισμένοι, χειρονομούν επιθετικά, οι άλλοι μισοί ακούγονται πιο ήπιοι, σχεδόν κατατονικοί, απελπισμένοι.

Περνώντας τις γραμμές βρίσκεσαι στον πυρήνα του καταυλισμού. Μεγάλες σκηνές του ΟΗΕ, οι Γιατροί χωρίς Σύνορα, οι Γιατροί του Κόσμου. Αναρρωτήρια, ιατρεία και πλάι ένα κιγκλίδωμα όπου διανέμεται φαγητό, με την ευθύνη της ΜΚΟ Πράξις. Υπάρχει τάξη και υπομονή.

Η τροφή είναι το μόνο πράγμα που δεν λείπει. Εκτός των άλλων, υπάρχει τεράστιο κύμα αλληλεγγύης απλών ανθρώπων που στέλνουν ό,τι μπορούν. Παρέχεται κυρίως ξηρά τροφή, σάντουιτς ή συσκευασμένα τρόφιμα. Και υπάρχει έλλειψη ζωικών πρωτεϊνών, οι πατάτες, τα όσπρια και τα μακαρόνια κυριαρχούν.

Μαγειρευμένο φαγητό, πάντως, σε καθημερινή βάση παρέχεται από την οργάνωση Αγάπη της Ευαγγελικής Εκκλησίας, που με τη βοήθεια εθελοντών από τη Θεσσαλονίκη κυρίως ετοιμάζει πέντε χιλιάδες γεύματα την ημέρα. Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία, αντίθετα, απουσιάζει επιδεικτικά.

    

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΧΘΗ του Αξιού που κυλά (ή λιμνάζει), έχουν στηθεί χημικές τουαλέτες και εγκαταστάσεις για ομαδικά μπάνια. Υγρασία, λασπουριά και μια δυσάρεστη μυρωδιά, τα χαρακτηριστικά αυτού του σημείου. Αναρωτιέσαι πώς και δεν έχουν ακόμα ξεσπάσει αρρώστιες.

Αλλά, όντως, δεν έχουν ξεσπάσει; Το αναρρωτήριο είναι γεμάτο, στα ιατρεία επικρατεί συνωστισμός. Οι γιατροί σε ένα φορτηγάκι του ΚΕΕΛΠΝΟ προσπαθούν να είναι ψύχραιμοι, αλλά εκεί μαθαίνουμε για το δεύτερο κρούσμα ηπατίτιδας Α (το βράδυ, ο πρόεδρος του ΚΕΕΛΠΝΟ διέψευδε αυτό το κρούσμα στην τηλεόραση).

Αρχίζει και ψιχαλίζει. Αντρες και γυναίκες προσπαθούν να μαζέψουν τα παιδιά, φτιάχνουν αναχώματα, προσπαθούν με κομμάτια νάιλον να στεγανοποιήσουν τις σκηνές. Είναι δύσκολο, αδύνατο. Το νερό βρίσκει τρόπο να εισβάλει, όλοι μουσκεύουν, οι πνευμονίες καραδοκούν. Δεν υπάρχει ελπίδα. Μόνο απέναντι, μόνο στον δρόμο, μόνο μακριά από αυτή τη χώρα, όπου το κράτος έχει σηκώσει τα χέρια.

Γι’ αυτό όλοι κοιτάζουν απέναντι. Ολοι προσβλέπουν απέναντι – να βρεθεί ένας διάδρομος, ένας τρόπος, κάτι, κάπου. Μακριά από δω, από αυτό το γούπατο όπου όλα μουσκεύουν και όπου δεν υπάρχει ελπίδα. Οπου το πίσω, η επιστροφή, σημαίνει γι’ αυτούς τους ανθρώπους κλειστοί ορίζοντες, εγκλωβισμός σε μια χώρα που δεν επιθυμεί να παράσχει ελπίδα.

Και όπου το μπροστά μοιάζει αδύνατο, κλεισμένο πίσω από δύο σειρές συρματοπλέγματα και από αποφασισμένες αστυνομικές δυνάμεις να μη διευκολύνουν άλλο την Ελλάδα να μιλάει για αλληλεγγύη εξόδοις των άλλων – των Ευρωπαίων αλλά και των Βαλκάνιων.

    

Η ΒΡΟΧΗ θα δυναμώσει. Η λασπουριά θα κυριαρχήσει. Η στάθμη του Αξιού θα ανεβεί, θα παρασύρει τα λιμνάζοντα πλαστικά και τα σκουπίδια. Αλλά οι άνθρωποι είναι εκεί. Μουσκεμένοι, παγωμένοι, βαρείς. Περί τους 15.000 – η Πράξις σταμάτησε να τους μετράει όταν ξεπέρασαν τους 10.000, αλλά έκτοτε έρχεται συνέχεια κόσμος, ενώ φεύγουν ελάχιστοι.

Η Σιμπίλ από το Ιράκ, περίπου τριάντα χρόνων, δεν μιλάει αγγλικά. Είναι μόνη, αγναντεύει απέναντι από την όχθη του Αξιού. Καπνίζει – αλλά τα τσιγάρα τελειώνουν. Καπνίζει και κλαίει. Τι θέλει; Γερμανία. Είναι η μόνη λέξη που ξέρει. Γερμανία, Γερμανία, λέει και ξαναλέει.

Ο Σιρίλ από τη Συρία είναι 18 χρόνων. Εφυγε για να μην πάει στον πόλεμο. Αρμένης, χριστιανός, έχει συγγενείς στη Γερμανία. Τον περιμένουν. Δεν ξέρει πώς να φύγει. Δεν έχει χρήματα. Το κινητό του έχει χαλάσει, έπεσε στα νερά. Θα μείνει εκεί ώς το τέλος, ώσπου κάτι να συμβεί.

Ο Αχμέτ, 37 χρόνων από το Ιράκ, είναι πάντα στις συνελεύσεις. Είναι με την οικογένειά του – γυναίκα, τέσσερα παιδιά και η μητέρα του. Μένουν σε μια σκηνή, το μικρό έκανε σαράντα πυρετό δυο βράδια. Δεν θέλει να το πάνε στο νοσοκομείο, θα κολλήσουν εδώ αν ξαφνικά ανοίξουν τα σύνορα.

Ο Χασάν, μουσουλμάνος της Συρίας, είναι από τους ελάχιστους που μπήκαν στο λεωφορείο για την Αθήνα. Δεν ξέρει πού να πάει, αλλά εκεί δεν αντέχει. Είναι δεκαπέντε μέρες, δεν αντέχει τη βροχή, τη λάσπη και τους κλειστούς ορίζοντες. Ελπίζει να φιλοξενηθεί σε κάποιο καταυλισμό και θα προσπαθήσει να γυρίσει πίσω. Ο πόλεμος είναι λιγότερο τρομακτικός από τον θάνατο της ελπίδας.

Το ζευγάρι από τη Συρία (τα ονόματά τους δεν θα τα μάθουμε) έχει φύγει από το γούπατο, ανηφόρισε προς το χωριό. Κάθονται με τα ελάχιστα πράγματά τους κάτω από ένα χαγιάτι, στον κεντρικό δρόμο. Είναι περιποιημένοι, η μαντίλα της αναδεικνύει παρά κρύβει την ομορφιά εκείνης. Ο μικρός γιος τους τρώει ένα μήλο. Οταν τον φωτογραφίζουμε, ποζάρει, κάνει ότι δαγκώνει το μήλο, για να μη βγει η φωτογραφία κουνημένη. Πού να ελπίζουν;

Πουθενά δεν ελπίζουν. Μόνο στη συνέχεια της διαδρομής προς την Ευρώπη. Μα δεν είναι η Ελλάδα Ευρώπη; Για τους περισσότερους είναι ένα πέρασμα, ένας τόπος εύκολα προσβάσιμος από τον οποίο είναι ευκολότερη η έξοδος. Και τώρα που η έξοδος δυσκολεύει, η Ειδομένη γίνεται η Κόλαση απελπισμένων ανθρώπων που εγκλωβίστηκαν και σαπίζουν στη λάσπη, παρατημένοι από το ελληνικό κράτος, το οποίο λάμπει διά της απουσίας του.

    

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ στην Ειδομένη είναι ανθρωπιστική τραγωδία. Η μεγάλη εθνική ντροπή, η ντροπή της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Εάν υπήρχε βούληση, σε δυο μέρες θα μπορούσαν να φτιαχτούν οι υποδομές που θα φιλοξενούσαν τους πρόσφυγες εδώ – θα παρείχαν ασφάλεια, περίθαλψη, τροφή, επικοινωνία, ελπίδα.

Αλλά δεν υπάρχει βούληση. Διότι η ελληνική κυβέρνηση χρειάζεται κυρίως εχθρούς. Τους γείτονες (ιδίως τους προαιώνιους εχθρούς «Σκοπιανούς»), την Ευρωπαϊκή Ενωση που έκλεισε τα σύνορα.

Και επειδή χρειάζεται εχθρούς, βυθίζει τους άμοιρους ανθρώπους που θεώρησαν ότι η Ελλάδα είναι ασφαλής δίοδος στην Κόλαση της Ειδομένης.

Ψάχνουμε καφενείο στην Ειδομένη, ο σφυγμός της τοπικής κοινωνίας ως γνωστόν εκεί ανιχνεύεται. Δεν υπάρχει τίποτα ανοιχτό. Βρίσκουμε ένα μίνι μάρκετ, είναι γεμάτο από κατοίκους του καταυλισμού που έχουν έλθει, όσοι μπορούν, να ψωνίσουν κάποια απαραίτητα πράγματα – τσιγάρα, φρούτα, μπισκότα. Σε άλλο σημείο, πλάι στο ταχυδρομείο, έχει ανοίξει ένα κατάστημα Western Union, ορισμένοι έχουν να περιμένουν εμβάσματα, κυρίως από συγγενείς τους που κατάφεραν να περάσουν στην Κεντρική Ευρώπη. Υπάρχει και μια πινακίδα στα αγγλικά και στα αραβικά που παραπέμπει σε καφενείο, αλλά είναι κλειστό.

Η μπόρα δυναμώνει. Φεύγουμε. Κάνουμε μια παράκαμψη στον αυτοκινητόδρομο προς τους Ευζώνους. Ευπορότεροι Σύροι, έχουμε ακούσει  ότι έχουν καταλύσει σε ξενοδοχεία της περιοχής. Οντως, τα ξενοδοχεία έχουν κόσμο. Αλλά έχουν και πολλές σκηνές γύρω, σε μικρούς αυτοσχέδιους καταυλισμούς.

Πιο εντυπωσιακή η εικόνα του ξενοδοχείου Χαρά, στην κορυφή του οποίου δεσπόζει ένας εύζωνος με τσιγκελωτό μουστάκι που προϋπαντά όσους έρχονται στην Ελλάδα από την ΠΓΔΜ. «Welcome in Greece».

Κάτω από τον τσολιά, γύρω από το ξενοδοχείο, σκηνές και πρόσφυγες. Ανθρωποι χωρίς ελπίδα υπό τη σκιά της αθάνατης ελληνικής ελαφρότητας.

ΒΡΕΧΕΙ, θα βρέχει όλη την υπόλοιπη μέρα, όλο το Σάββατο, και τη νύχτα, και την επόμενη μέρα, την Κυριακή, και τη νύχτα της Κυριακής. Βρεγμένοι, χωρίς ελπίδα, όσοι τα καταφέρουν θα προσπαθήσουν να περάσουν το ποτάμι, να μπουν από ένα δάσος του λόφου Κουρί στην ΠΓΔΜ, να συνεχίσουν προς τη Γευγελή.

Η επόμενη μέρα, η χθεσινή Δευτέρα, νομίζουν, θα είναι μια σπουδαία μέρα. Αλλά όπως οι κολασμένοι δεν ξεφεύγουν από την καρδιά του σκότους, έτσι, δύσκολα να ξεφύγουν οι κολασμένοι και από την Κόλαση της Γευγελής. Τον εγκλωβισμού στα λασποχώραφα ενός τόπου που δεν έχει έξοδο κινδύνου.