Οταν η Μαδρίτη φοβήθηκε ένα κουκλοθέατρο

Το κουκλοθέατρο «Η Μάγισσα και ο Δον Κριστόμπαλ», η τελευταία παραγωγή των Titeres Desde Abajo (Μαριονέτες Από τη Βάση), έκανε το ντεμπούτο του τον περασμένο Ιανουάριο σε μια αναρχική βιβλιοθήκη της Γρανάδας. Αφηγείται την ιστορία μιας καταληψία, της Μάγισσας, και ενός μοχθηρού ιδιοκτήτη, του Δον Κριστόμπαλ, ο οποίος έρχεται να τη διώξει από το σπίτι που του ανήκει και επί τη ευκαιρία την κακοποιεί σεξουαλικά. Η Μάγισσα κατορθώνει να σκοτώσει τον Κριστόμπαλ, έχει όμως μείνει έγκυος. Μια καλόγρια έρχεται να αρπάξει το νεογέννητο. Η Μάγισσα τη «μαχαιρώνει» με έναν σταυρό. Επειτα εμφανίζεται ένας αστυνομικός, ο οποίος ρίχνει κάτω με ένα χτύπημα τη Μάγισσα, και προσπαθεί να την παγιδεύσει ως τρομοκράτη, αφήνοντας δίπλα της μια βόμβα σε μορφή κεφτέ και ένα ενοχοποιητικό πανό: «GORA – ALKA – ETA» γράφει. Gora, στα βασκικά, σημαίνει «Ζήτω» – η ΕΤΑ είναι η γνωστή αυτονομιστική βασκική οργάνωση. Στα ισπανικά, όμως, το «Alka – ETA» ακούγεται πολύ σαν «Αλ Κάιντα». Εμφανίζεται ένας δικαστής, κρατώντας στο χέρι μια θηλιά. Είναι έτοιμος να εκτελέσει τη Μάγισσα ως τρομοκράτη αλλά εκείνη τον ξεγελάει και τον κάνει να κρεμαστεί ο ίδιος. Ενας ισπανός καθηγητής Ιστορίας που παραβρέθηκε στην πρεμιέρα, ο Φρανθίσκο Αντούχαρ, είπε πως βρήκε το έργο διασκεδαστικό, αν και λίγο μπερδεμένο: «Το μεγαλύτερο κομμάτι ήταν στα Εσπεράντο. Ο Δικαστής μιλούσε λατινικά και η Μάγισσα απλώς έβγαζε ήχους».

Μια ακόλουθη παράσταση, σε μια κεντρική πλατεία της Μαδρίτης, δεν κύλησε εξίσου ομαλά. Οι δύο μαριονετίστες, ο Ραούλ Γκαρθία Πέρεθ και ο Αλφόνσο Λάθαρο ντε λα Φουέντε,  είχαν περιλάβει στον ιστότοπό τους το «Η Μάγισσα και ο Δον Κριστόμπαλ» στην κατηγορία «λαϊκό θέατρο», οι υπεύθυνοι για το Καρναβάλι στην πόλη ωστόσο το διαφήμισαν ως «παιδική παράσταση». Συνειδητοποιώντας το λάθος, ο Γκαρθία και ο Λάθαρο προειδοποίησαν το κοινό πως το κουκλοθέατρο περιελάμβανε σκηνές βίας. Παρ’ όλα αυτά, κάποιος ειδοποίησε την αστυνομία και οι δύο μαριονετίστες συνελήφθησαν. Ο ισπανός δικαστής Ισμαέλ Μορένο απήγγειλε εις βάρος τους κατηγορίες για υποκίνηση σε μίσος ή βία και «εξύμνηση της τρομοκρατίας» και τους κήρυξε προφυλακιστέους.

Πώς όμως κατέληξε να γίνει μια χοντροκομμένη αλληγορία για κοινωνικοπολιτικά κυνήγια μαγισσών αντικείμενο ενός κοινωνικοπολιτικού κυνηγιού μαγισσών; – αναρωτιέται στο «Νιου Γιόρκερ» ο αργεντίνος συγγραφέας και δημοσιογράφος Γκαμπριέλ Πασκίνι. Ο κακός προγραμματισμός και μια πολιτισμική παρεξήγηση ίσως μπορεί να εξηγήσουν εν μέρει τη λαϊκή αντίδραση. Οι Titeres Desde Abajo εγγράφονται ξεκάθαρα στην παράδοση της κομέντια ντελ άρτε. Ο Δον Κριστόμπαλ είναι το ισπανικό ισοδύναμο του Ιταλού Πουλτσινέλα ή του Βρετανού Μίστερ Παντς. Οπλισμένος με το χαρακτηριστικό του μπαστούνι και την τσιριχτή φωνή του, περιδιαβαίνει βαρώντας και βρίζοντας την Ευρώπη εδώ και αιώνες – ακόμα και ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα έγραψε κάποτε έναν ρόλο για αυτόν.

Στην περίπτωση του Γκαρθία και του Λάθαρο, ωστόσο, το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Σε ανακοίνωσή της, η Διεθνής Αμνηστία σημείωσε πως η πρόσφατη σκλήρυνση της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας της Ισπανίας έχει γεμίσει τον ποινικό κώδικα «αόριστους και υπερβολικά ευρείς ορισμούς», που «μπορεί να καταλήξουν σε δυσανάλογους περιορισμούς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης». Πώς μπορεί μια δημοκρατία – αναρωτήθηκαν σε ανακοίνωσή τους οι συνήγοροι των δύο ανδρών – να τιμάει τον Γκαρθία Λόρκα και να φωνάζει «Je suis Charlie» και μετά να βάζει φυλακή ένα δίδυμο σατιρικών μαριονετιστών;