Ο φόβος των ταγματασφαλιτών για τους κομμουνιστές δεν δικαιολογεί τη συνεργασία τους με τους Ναζί

Οσοι βλέπουν προκατάληψη στους συγγραφείς που υποστηρίζουν πως το ΚΚΕ, όταν είδε τις διαμορφωμένες διεθνείς συνθήκες, αποφάσισε να πάρει την εξουσία με τη βία, μάλλον αγνοούν το DNA της μπολσεβίκικης Αριστεράς. Αυτό όμως το δυνατό σημείο της μελέτης τους αποδυναμώνεται από τον τρόπο που αναλύουν τους λόγους για τους οποίους το ΕΑΜ κατόρθωσε να γίνει μαζικότερο από τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις.  

Η μαζικότητα της συμμετοχής στο ΕΑΜ δεν μπορεί να οφείλεται μόνο στο ότι αυτό επέβαλλε το «μονοπώλιο της ισχύος του» και στο ότι «πολλοί έγιναν μέλη του είτε προσδοκώντας οφέλη ή από φόβο» (σ. 162). Βεβαίως και υπήρχε και αυτό, αλλά φόβο και οφέλη «πουλούσαν» και οι άλλες οργανώσεις που όμως δεν απέκτησαν τη μαζικότητα του ΕΑΜ. Γιατί; Μα γιατί το ΕΑΜ ενέπνευσε υποσχόμενο μια κοινωνία πιο δίκαιη, στην οποία θα καταργούνταν οι κοινωνικές ανισότητες. Φυσικά και για έναν άλλο λόγο, τον οποίο επισημαίνουν οι συγγραφείς. Γιατί εμφανίστηκε αρχικά ως εθνικό πατριωτικό κίνημα, σκοπός του οποίου ήταν η εκδίωξη των ξένων κατακτητών και όχι γενικά και αόριστα η ήττα του ναζισμού. Το ίδιο βεβαίως υποστήριζαν και οι άλλες οργανώσεις, των οποίων όμως το κοινωνικό μήνυμα – αν και πολύ ορθά όπως παρατηρούν οι συγγραφείς στην περίπτωση του Ζέρβα και του Ψαρρού ήταν περισσότερο σοσιαλδημοκρατικό παρά αστικοφιλελεύθερο – δεν έπεισε για τις πραγματικές προθέσεις τους.

Η βία που άσκησε το ΕΑΜ κατά των γερμανών κατακτητών ή των ταγματασφαλιτών ήταν η μία πλευρά του, την οποία οι συγγραφείς, για να λέμε την αλήθεια, μάλλον υποτιμούν, αφού την θεωρούν αξιόλογη μόνο σε συμβολικό επίπεδο. Από την άλλη όμως, πάρα πολύ σωστά, αναδεικνύουν τις μαύρες σελίδες της βίας που το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ άσκησε κατά των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων. Βεβαίως, οφείλουμε ταυτοχρόνως να αναφερόμαστε και στη βία που άσκησαν τα Τάγματα Ασφαλείας κατά όλων των αντιστασιακών οργανώσεων αλλά κυρίως του ΕΑΜ. Και αυτό όχι για λόγους ισορροπίας, αλλά λόγω του ότι η αλληλοεξαρτώμενη βία εξηγεί το σκηνικό του Εμφυλίου που όντως ξεκίνησε το ’43, όπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς. Είναι όμως λάθος να υποστηρίζεται πως ο Εμφύλιος αφορά τόσο την επίθεση κατά των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων όσο και κατά των ταγματασφαλιτών. Ο πόλεμος κατά των ταγματασφαλιτών δεν είναι εμφύλιος πόλεμος, αλλά πόλεμος κατά των ναζιστών κατακτητών και των συνεργατών τους.  

Εδώ είναι το σημείο στο οποίο διαφωνώ ολικά με τους συγγραφείς. Γιατί ναι, η βία αποτελούσε τον πυρήνα της ιδεολογίας του ΚΚΕ, γιατί ναι, αυτό ποτέ δεν πίστεψε στον κοινοβουλευτισμό, γιατί ναι, αυτό πάντα  ακολουθούσε τις «οδηγίες» του Στάλιν, γιατί ναι, αν νικούσε η μοίρα του τόπου θα ήταν ο χειρότερος μακρύς ολοκληρωτισμός που γνώρισε η χώρα, αλλά υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Η σύγκρουση με τους ταγματασφαλίτες δεν ήταν εμφύλια σύγκρουση. Τα Τάγματα Ασφαλείας ήταν οργανώσεις που στήριζαν και στηρίζονταν στους Ναζί. Η αντικομμουνιστική τους διάσταση δεν είναι του ίδιου επιπέδου με την προδοτική τους. Οι αντικομμουνιστικές διαθέσεις των δωσιλόγων, ακόμη και οι φοβίες τους έναντι των κομμουνιστών δεν είναι σε θέση να ακυρώσουν την προδοτική τους φύση. Οι δωσίλογοι δεν ήταν κάποιοι αντικομμουνιστές Ελληνες που μεταξύ των άλλων συνεργάζονταν με τους Γερμανούς. Ηταν συνεργάτες των Γερμανών που ήταν και αντικομμουνιστές.

Η διαφορά είναι τεράστια. Τα δύο σκέλη της εξίσωσης συνεργάτες – αντικομμουνιστές δεν είναι ίδιας σημασίας. Ο φόβος των ταγματασφαλιτών για τους κομμουνιστές δεν δικαιολογεί τη συνεργασία τους με τους Ναζί. Βεβαίως όμως, όπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς, ο Εμφύλιος δεν ήταν αποτέλεσμα της βρετανοαμερικανικής επέμβασης. Οι συγγραφείς, νομίζω με καινοτόμο τρόπο, αναδεικνύουν τον ρόλο του βρετανικού, αμερικανικού και σοβιετικού παράγοντα. Εξάλλου, με ιδιαίτερη προσοχή προσεγγίζουν και το θέμα του «παιδομαζώματος» και των «χαρούμενων κατασκηνώσεων των παιδιών της Φρειδερίκης» ή αυτό των διαφορετικών ομάδων προσφύγων. Οσον αφορά την άποψή τους πως το 90% των μαχητών του Δημοκρατικού  Στρατού ήσαν υποχρεωτικά στρατευμένοι, είναι μάλλον μια υπερβολική εκτίμηση, μια που κανείς δεν έχει τα αντικειμενικά στοιχεία για να αποφανθεί περί τούτου, όπως όμως υπερβολική είναι και η εκτίμηση που βλέπει ολόκληρο τον Δημοκρατικό Στρατό ως μια ένωση επαναστατημένων εθελοντών.  

Με αυτά και με αυτά, το βιβλίο των Στάθη Καλύβα και Νίκου Μαραντζίδη αποτελεί πολυτιμότατο εργαλείο στην ανάλυση και μελέτη μιας από τις πιο σκοτεινές εποχές της ελληνικής Ιστορίας. Αρκεί να μιλούν οι ιστορικοί, που μπορεί να είναι φιλελεύθεροι, σοσιαλδημοκράτες, ριζοσπάστες αριστεροί ή οτιδήποτε άλλο, και να κρίνονται όμως μόνο ως ιστορικοί.