«Η τέχνη και η θρησκεία έχουν όλο το μέλλον δικό τους»

Το γραπτό ερωτηματολόγιο δεν προσφέρεται πάντοτε για συνεντεύξεις, αλλά ας όψεται η συμφωνία που έπρεπε να τηρήσουμε. Είναι μια διαδικασία άχαρη ειδικά στις περιπτώσεις των μεγάλων συγγραφέων, από τους οποίους περιμένεις τίποτε λιγότερο από… τα πάντα. Αντί ερωτήσεων, πάντως, προτιμήσαμε να στείλουμε στον Ντον ΝτεΛίλο την αρχή 25 προτάσεων, τις οποίες καλούνταν να συμπληρώσει. Εκείνος επέλεξε να απαντήσει σε λιγότερες από τις μισές. Για την ιστορία, ανάμεσα στις ερωτήσεις που απέφυγε ήταν εκείνες που αναφέρονταν στον Τόμας Πίντσον («εάν ήσασταν χαρακτήρας σε ένα βιβλίο του, τι θα κάνατε αυτή τη στιγμή;»), το σεξ στο αμερικανικό μυθιστόρημα και την ελληνική κρίση. Ειδικά για την τελευταία, βέβαια, ο ΝτεΛίλο έχει καταθέσει ακόμη ένα «ελληνοκεντρικό» διήγημα στην εργογραφία του. Στο «Σφυρί και δρεπάνι», από τη συλλογή «Αγγελος Εσμεράλντα», ο Τζέρι βλέπει μαζί με άλλους κρατουμένους για οικονομικά εγκλήματα δελτία ειδήσεων που μεταφέρουν εικόνες από διαδηλώσεις στην Αθήνα, αλλά και τις τελευταίες πληροφορίες για το σχέδιο διάσωσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης (το διήγημα μεταφράστηκε πρώτη φορά στα ελληνικά από την Λαμπρινή Κουζέλη και δημοσιεύθηκε στη Νέα Εστία το 2012).

…στον εαυτό μου ήταν ότι υπάρχω. Γι’ αυτό ταξίδεψα στην Ελλάδα, όπου ανακάλυψα καινούργιο ενδιαφέρον για τη ζωή, με τρόπο σχεδόν αποκαλυπτικό. Ηταν ένα γύρισμα της τύχης που άφησε πίσω του ένα μυθιστόρημα (σ.σ.: τα «Ονόματα»), γένια και τη λαχτάρα για το ούζο.

Μία ελληνική λέξη που ακούγεται και διαβάζεται σαν έργο τέχνης είναι…

…η κοινή λέξη «kalimerasas» (σ.σ.: διατηρείται η γραφή του ΝτεΛίλο). Αν την αποκόψω από τη σημασία της, μπορώ να την φανταστώ σαν ένα σχήμα, μια μορφή, έναν ήχο. Και τότε αποκτά κάτι καλλιτεχνικό, γίνεται καθαρή μουσική. Προσφέρει σε έναν ανυποψίαστο την ευχαρίστηση να ακούει μια γλώσσα την οποία δεν κατέχει.

Χρειάζομαι τα πλήκτρα της γραφομηχανής επειδή…

…αποτελούν ακόμη μία χειροπιαστή απόδειξη ότι υπάρχω. Οταν χτυπάω το πλήκτρο, ένα από τα γράμματα της αλφαβήτου εμφανίζεται σε ένα κομμάτι χαρτί, στην άλλη πλευρά της μελανοταινίας. Κι όμως, αυτό είναι το ίδιο γράμμα που έχουν σκαλίσει πάνω στο πλήκτρο κι εγώ έχω χτυπήσει με τα δάχτυλά μου.

Το να μην αποκαλύπτει ένας συγγραφέας τις σκέψεις σχετικά με το έργο του…

…το βρίσκω απολύτως φυσιολογικό για τη δουλειά στην οποία είναι ταγμένος. Προσωπικά, αποκαλύπτω ελάχιστα πράγματα – έως και καθόλου – για το επόμενο μυθιστόρημα που γράφω. Κι όταν λέω μία ή δυο κουβέντες γι’ αυτό, απευθύνομαι πάντοτε σε έναν ή δύο ανθρώπους. Υπήρξαν κάποιες πολύ σπάνιες περιπτώσεις στις οποίες αναζήτησα πληροφορίες για ένα συγκεκριμένο ζήτημα ή για μια ιστορία που ήθελα να ενσωματώσω στο βιβλίο. Και τότε έψαξα ανθρώπους που είχαν σχετικές εμπειρίες. Μόνο σε αυτούς ήμουν πρόθυμος να αποκαλύψω λιγοστές πληροφορίες.

Οι προσωπικοί μου ήρωες για το 2016…

… δεν υπάρχουν. Ενας από τους ήρωες των μυθιστορημάτων μου λέει σε ένα σημείο «Οι άνθρωποι από το Μπρονξ δεν έχουν ήρωες» (σ.σ.: αναφέρεται στο μέρος όπου μεγάλωσε ο ίδιος και εννοεί τον Μπίλι Τουίλινγκ στο «Ratner’s star» του 1976). Πολύ σπάνια μπορώ να ανακαλώ οποιαδήποτε ατάκα από τα έργα μου, αλλά να που τη βρήκα.  Είτε το σχόλιο του ήρωα είναι ψεύτικο είτε όχι, εγώ νιώθω ότι λέει την αλήθεια.

Η τελευταία ταινία που είδα και «μίλησε» μέσα μου ήταν…

…ο «Γιος του Σαούλ» του Ούγγρου Λάζλο Νέμεθ. Με εντυπωσίασε η αφήγηση για τις τελευταίες ημέρες και νύχτες σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και η επιλογή του σκηνοθέτη να τοποθετήσει τον πόνο και τη βία στα όρια της κινηματογραφικής οθόνης, αλλά και να επικεντρώσει την ψυχή της φωτογραφίας στον κεντρικό χαρακτήρα. Ειδικά σ’ αυτά τα close up…

Προσωπικά, νιώθω ότι η αμερικανική γλώσσα…

…κουβαλάει το μυστήριο και την ομορφιά που χρειάζεται για να γεννηθεί ένα ποίημα, μια ιστορία ή ένα μυθιστόρημα.

Μια παρατήρηση δεν οδηγεί απαραιτήτως σε μια λογοτεχνική σκηνή…

Δεν νομίζω ότι υπήρξε έστω και μία φορά που παρατήρησα ανθρώπους και στη συνέχεια κατέγραψα τις πληροφορίες στο γραφείο μου. Αυτό που πιθανότατα συμβαίνει, είναι ότι ανακαλώ μια ιστορία που συνέβη εβδομάδες ή χρόνια πριν και της δίνω νέα ζωή σε μια πρόταση ή μια παράγραφο, αλλά σίγουρα με αλλαγές.

Κι όμως, έχουν όλο το μέλλον δικό τους. Οσο θα υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι θα μπορούν να εκφράζουν αυτό που επιθυμούν, όσο δυσοίωνες κι αν είναι οι συνθήκες ζωής.

Καθώς σας γράφω αυτή τη στιγμή, τα πράγματα που με περιβάλλουν μέσα στο δωμάτιο είναι…

…ένα ξύλινο γραφείο και μικρά κομοδίνα. Κάνα δυο πίνακες ζωγραφικής ενός φίλου μου, ένα μαύρο γλυπτό από ξύλο μέσα σ’ ένα μαύρο πλαίσιο, μια φωτογραφία που απεικονίζει κουαρτέτο της τζαζ την ώρα που παίζει σε κλαμπ της Νέας Υόρκης τη δεκαετία του 1950, βιβλία σε ράφια και στο πάτωμα, ένα τραπεζάκι με DVD που μου δάνεισε ένας φίλος. Αλλά και ένα μεγάλο μεταλλικό κουτί που έχω πάντα στη μία γωνία του δωματίου: μέσα του υπάρχουν δύο μεγάλες φωτογραφίες που βγήκαν στο αστυνομικό τμήμα του Νταλς την επομένη της δολοφονίας του προέδρου Κένεντι. Και, τέλος, ένα μπαστούνι του μπέιζμπολ, υπογεγραμμένο από τους Μπόμπι Τόμσον και Ραλφ Μπράνκα, δύο σημαντικούς παίκτες σε έναν από τους πλέον διάσημους αγώνες της ιστορίας του αθλήματος (σ.σ.: αναφέρεται στη νίκη των New York Giants εις βάρος των Brooklyn Dodgers, στις 3 Οκτωβρίου 1951, χάρη στη βολή του Τόμσον. Με τη σκηνή αυτή ξεκινάει το magnum opus του ΝτεΛίλο, «Υπόγειος κόσμος»).