Οι φωτεινές εξαιρέσεις της εσωστρέφειας

Το 20ό Διαμέρισμα στο Παρίσι είναι μια περιοχή με ανομοιογενή πολεοδομικό ιστό που προσφέρει ελευθερία στη μορφολογία των κτιρίων. Αυτό το πλεονέκτημα σχεδιαστικών επιλογών χρησιμοποίησε ο Αγησίλαος Πάγκαλος και οι συνεργάτες του γραφείου Pangalos dugasse feldmann/architectes για να αποδώσουν στο πολιτιστικό κέντρο Ken Saro – Wiwa χαρακτήρα πολλαπλών καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων. Είναι αυτό που ξεχώρισε στις Δομές 2016 ως «καλύτερο πραγματοποιημένο έργο» των ετών 2011-2015. Ο εγκατεστημένος πάνω από 20 χρόνια στο Παρίσι έλληνας αρχιτέκτονας του κέντρου Ken Saro – Wiwa λέει για τη δημιουργία του: «Χρειαζόταν να το εντάξουμε στον πολεοδομικό ιστό της περιοχής και δουλέψαμε πάνω στην ιδέα του αστικού τατουάζ (Urban Tatoo). Με την πρόσοψη του κτιρίου να ξεχωρίζει χάρη στη σύνθεση γκραφίτι, το οποίο σε τακτά χρονικά διαστήματα θα αλλάζει ύφος και μορφή από τις παρεμβάσεις διαφορετικών καλεσμένων καλλιτεχνών. Το γκραφίτι είναι το συνδετικό στοιχείο των εσωτερικών γυμνών τοίχων από μπετόν με τα ανοικτά και κλειστά επίπεδα του κτίσματος. Είναι το στοιχείο που προσκαλεί τον κόσμο να δει το κτίριο, ώστε να καταλάβει τη λειτουργία του ως μορφή δημόσιου χώρου. Εχει έναν διδακτικό ρόλο, καθώς το κτίριο προοριζόταν για πολλαπλές δραστηριότητες που θα οργανώνονται από πολιτιστικούς συλλόγους πολιτών. Κάποια επίπεδα παραμένουν κλειστά για να εξυπηρετούν εκδηλώσεις χορού και μουσικής, ενώ άλλα αποκτούν εξωστρέφεια για να εκτελούνται δράσεις ζωγραφικής και γκραφίτι».

«Μέσα από τον θεσμό των βραβείων προσπαθούμε να αναδείξουμε την καλή αρχιτεκτονική πρακτική, να δώσουμε βήμα στους νέους ή έστω λιγότερο προβεβλημένους αρχιτέκτονες και να την ταξιδέψουμε προς το εξωτερικό. Το κλειδί μας είναι η επιλογή των μελών της κριτικής επιτροπής. Και στις επτά διοργανώσεις πρόθεσή μας ήταν οι κριτές να είναι διεθνώς αναγνωρισμένοι για την εμπειρία και το έργο τους στο αρχιτεκτονικό πεδίο» προσθέτει ο ιδρυτής των αρχιτεκτονικών βραβείων Γιώργος Πανέτσος, εκδότης του περιοδικού «Δομές» και πρόεδρος της Αρχιτεκτονικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Και απαριθμεί τα ονόματα των Ρίτσαρντ Μάγιερ, Μπερνάρ Τσουμί, Στίβεν Χολ, Κένεθ Φράμπτον που είχαν συμμετάσχει ως επικεφαλής στις επιτροπές περασμένων διοργανώσεων. Υπογραμμίζει παράλληλα τη φετινή συμμετοχή των Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ, Αλμπέρτο Κάμπο Μπαέθα, Ενρίκε Γουόκερ και επισημαίνει ότι οι κριτές ικανοποιήθηκαν από τις 10 προτάσεις των ελλήνων αρχιτεκτόνων, τις οποίες και ξεχώρισαν ανάμεσα από τις 152 συμμετοχές. «Η γενική εκτίμησή τους έχει να κάνει με το ότι η σύγχρονη ελληνική παραγωγή εντάσσεται σε ένα κλίμα καθαρότητας γραμμών που χαρακτηρίζει τη μεσογειακή αρχιτεκτονική, έτσι όπως αναπτύσσεται στην Ιταλία και στην Ισπανία. Ωστόσο παρατηρούν ότι πρέπει οι νέοι αρχιτέκτονες να δημιουργήσουν μέσα σε αυτό το μεσογειακό ύφος τους κάτι καινούργιο, εξελιγμένο, για να μπορούν να διεκδικήσουν συμμετοχή σε διεθνείς διακρίσεις».

Η ελληνική αρχιτεκτονική πραγματικότητα δεν βοηθάει την εξωστρέφεια. Η κουλτούρα τής αυθαιρεσίας, η συμπεριφορά «όλοι τα ξέρουν όλα» που περιορίζει την άποψη του ειδικού αρχιτέκτονα, η απουσία της μαστοριάς των τεχνιτών, η έλλειψη συντηρητών κτιρίων και η πληθώρα στη χώρα μας των αρχιτεκτόνων (17.500 αρχιτέκτονες στον πληθυσμό των 10,5 εκατομμυρίων) δεν εγγυώνται την ποιοτική δημιουργία που θα οδηγούσε στο επιθυμητό επίπεδο εξέλιξης την αρχιτεκτονική πρακτική.

Πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα

 Σε αυτόν τον γενικό κανόνα οι εξαιρέσεις επιβραβεύονται. Οπως η απόφαση του Παύλου Αραβαντινού και του πελάτη του επιχειρηματία να δουλέψουν με άλλους όρους τον σχεδιασμό του αναψυκτηρίου – εστιατορίου στον Σχινιά στον Μαραθώνα που βραβεύτηκε ως καλύτερο πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα. «Το ζητούμενο ήταν συνηθισμένο. Ενα ακόμη beach-bar. Ομως μας απασχόλησε η προτεραιότητα στο περιβάλλον, κάνοντας κάτι που να δείχνει ότι είμαστε φιλοξενούμενοι του τόπου και όχι εισβολείς. Γι’ αυτό και δεν εξαντλήσαμε στο έπακρο τον συντελεστή δόμησης, κάτι που δέχτηκε και ο επιχειρηματίας, έστω και αν αυτό παραδοσιακά θεωρείται εις βάρος του. Φτιαγμένο από έλατο και πεύκο είναι μια χειρονομία χωρίς επιθετική διάθεση στο τοπίο, με έναν χώρο του οποίου το εσωτερικό και το εξωτερικό κρατούν ανοιχτό διάλογο μεταξύ τους, αφήνοντας ελεύθερη την παραλία μπροστά του» λέει ο Παύλος Αραβαντινός.  

Καλύτερη μελέτη

Η φετινή διοργάνωση Δομές 2016 βράβευσε επίσης την «Εγκυμονούσα πόλη» για το Αρχαιολογικό Μουσείο του Πειραιά των Γιάννη Γιαννούτσου, Χρυσοβαλάντη Μπασούκου ως καλύτερη μελέτη των ετών 2011-2015 . Και έδωσε επαίνους στα έργα Πολιτιστικό Κέντρο στο Μπαμιγιάν, Αφγανιστάν των Φώτη Ζαπαντιώτη, Κάρολου Μιχαηλίδη, Στάθη Παπαναγιώτου, Κεντρική Πλατεία του Πλόβντιφ, Βουλγαρία τών Αριάδνης Βοζάνη, Αντώνη Τζώρτζη, Ευτύχιου Σαββίδη, Νέο Μουσείο Bauhaus Dessau, Γερμανία τών Γιώργου Αγγελή, Κατερίνας – Ολυμπίας Δασκαλάκη, Θανάση Καραχάλιου, Κατάστημα Χαλιών, Καλαμαριά, Θεσσαλονίκη στους ΝΟΜΕΝ αρχιτέκτονες, Μετατροπή πρώην σχολής χορού σε Αρχιτεκτονικό Γραφείο – Εργαστήριο, Εξάρχεια, Αθήνα του Γιάννη Γιαννούτσου, Μικροβιολογικό Ιατρείο στην Αθήνα των Schema Architecture & Engineering, Βιομηχανικό Κτίριο στην Κηφισιά τών Σοφίας Τσιράκη, Αρχιτεκτονικό Γραφείο Αναστασίου Μπίρη και συνεργατών.