Μπερνινάλε: Δύο ή τρία πράγματα που έμαθα γι’ αυτήν

Υπήρξαν στιγμές που δεν μπορούσαν να χωρέσουν σε μια κινηματογραφική ανταπόκριση, στιγμές από αυτές που μόνο τέτοιοι θεσμοί μπορούν να προσφέρουν. Να, σαν την εμφάνιση της Τίλντα Σουίντον στην επετειακή προβολή τού «Ο άνθρωπος που έπεσε στη Γη» του Νίκολας Ρεγκ, ελάχιστος φόρος τιμής στον Ντέιβιντ Μπάουι που χάσαμε πρόσφατα. Θυμίζουμε πως η Σουίντον ενσάρκωσε τη σύζυγό του στο βιντεοκλίπ του «The stars (are out tonight)». «Αγόρασα το “Aladdin Sane” πριν αποκτήσω στερεοφωνικό» μας είπε. «Και έτσι, το κουβαλούσα στην τσάντα μου γι’ αυτή τη φωτογραφία στο εξώφυλλο. Μπορούσα, στο πρόσωπο αυτού του ανθρώπου, να αναγνωρίσω έναν συγγενή μου. Δύσκολο που τον χάσαμε. Αλλά πόσο υπέροχο που ζήσαμε» μας είπε, και έκλεισε σκεπτόμενη δυνατά πως «μόνο στην Berlinale θα γινόταν κάτι τέτοιο». Και είχε απόλυτο δίκιο.

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΤΑΡ. Η Τίλντα Σουίντον ήταν αναμφισβήτητα η βασίλισσα εδώ, και όχι η Μέριλ Στριπ (προεδρεύουσα της φετινής κριτικής επιτροπής που συμπεριελάμβανε επίσης και έναν εντελώς αθόρυβο Κλάιβ Οουεν). Κατ’ αρχάς συμμετείχε στο «Χαίρε, Καίσαρ!» των αδελφών Κόεν που ήρθαν στις Κάννες μαζί με τους αστέρες τους (τον Τζος Μπρόλιν, τον Τσάνινγκ Τέιταμ και φυσικά τον Τζορτζ Κλούνι που δικαίως θύμωσε με δημοσιογράφο στη συνέντευξη Τύπου όταν εκείνη τον ρώτησε αφελώς «τι έχετε κάνει για το Προσφυγικό;»). Επίσης ήταν η συν-σκηνοθέτρια (παρέα με τους Κόλιν ΜακΚέιμπ, Κρίστοφερ Ροθ και Μπαρτέκ Τζίαντοτς) ενός σημαντικού ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα, κριτικού, ζωγράφου και ποιητή Τζον Μπέρτζερ με τίτλο «Οι εποχές στο Κανσί». Κάτι τέτοια είναι που την κάνουν τόσο αγαπητή εδώ. Οι βερολινέζοι σινεφίλ τη θυμούνται άλλωστε από τις πρώτες εμφανίσεις της στις ριζοσπαστικές ταινίες του Ντέρεκ Τζάρμαν, που έκαναν εδώ το ντεμπούτο τους.

Επίσης μόνο στο Βερολίνο εκφράζεται ελεύθερα ο Ζεράρ Ντεπαρντιέ, τουλάχιστον αν κρίνουμε από τις εμφανίσεις του σε Κάννες και Βερολίνο. Στις πρώτες είναι «αρνάκι». Στο Βερολίνο πάλι διασκέδασε με την επιφανειακή πολιτική ματιά των bloggers (που τον «γλέντησαν» με τη σειρά τους στα social media), χλεύασε τον Τζορτζ Κλούνι («συνάντησε τη Μέρκελ – και λοιπόν;») και υπερασπίστηκε τη ρωσική υπηκοότητά του («με τέτοιον πρόεδρο που έχουν στη Γαλλία, πώς να μη νιώθω Ρώσος;») με απολαυστική αυθάδεια. Ακόμη κι αν διαφωνείς ριζικά, σε πολιτικό επίπεδο, αυτό του το δίνεις. Ομορφη και η παρουσία του Σπάικ Λι που σάρκασε δημοσίως τον πρωταγωνιστή του, Τζον Κιούζακ, στη συνέντευξη Τύπου παρουσιάζοντας το «Σιράκ», βασισμένο στη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη. Από την άλλη, κανείς σχεδόν δεν πήρε χαμπάρι τον Τιμ Ρόμπινς που ήρθε για να παραλάβει τιμητικό βραβείο για την κινηματογραφική του καριέρα. Πάει όμως πολύς καιρός από τότε που παρέδωσε μια σπουδαία ερμηνεία (έχουμε ήδη ξεχάσει πως υπήρξε ελπιδοφόρος κινηματογραφιστής ο ίδιος).

Οπότε προς τι αυτή η τελετή; Μα για λίγη χολιγουντιανή λάμψη ακόμα. Βλέπετε, το Φεστιβάλ Βερολίνου παραμένει η τρίτη κινηματογραφική δύναμη στην Ευρώπη, μετά φυσικά τις Κάννες και τη Βενετία. Γιατί; Ας τα πιάσουμε ένα ένα: Τι έχουν να επιδείξουν οι Κάννες; Μα τις σημαντικότερες ταινίες των σημαντικότερων ανά τον κόσμο δημιουργών. Χρυσό Φοίνικα κέρδισε η «Ντόλτσε βίτα» του Φεντερίκο Φελίνι το 1960, Χρυσό Φοίνικα και το «Pulp Fiction» του Κουέντιν Ταραντίνο το 1994, ενώ βραβεύτηκαν ενδεικτικά τόσο ο Θόδωρος Αγγελόπουλος όσο και ο Μάρτιν Σκορσέζε (για τον «Ταξιτζή» το 1976, τρεις δεκαετίες πριν από το Οσκαρ σκηνοθεσίας του!). Στη Βενετία πάλι ανεδείχθη μια σπουδαία εθνική κινηματογραφία, με Χρυσούς Λέοντες στον Μονιτσέλι, τον Αντονιόνι, τον Φελίνι και τον Βισκόντι (ποτέ όμως στον Παζολίνι). Το Βερολίνο πάλι δεν είχε να επιδείξει ένα σπουδαίο εθνικό σινεμά και γι’ αυτό δεν μπόρεσε ποτέ να χτυπήσει το «πρεστίζ» ενός Χρυσού Φοίνικα. Πρώτο όμως αναζητούσε τις νέες φιλμικές τάσεις (ο Παζολίνι, για παράδειγμα, βραβεύτηκε στο Βερολίνο!).

ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ. Παράλληλα είχε και μια καλή οικονομική στήριξη: το κινηματογραφικό «market» της Μπερλινάλε είναι από τα πιο δυνατά παγκοσμίως. Με το σινεμά του δημιουργού όμως να αργοπεθαίνει λόγω της ανικανότητάς του να στηριχθεί επαρκώς από τους μεγαλοπαραγωγούς – που επενδύουν τα εκατομμύριά τους μονάχα σε εγγυημένες συνταγές (δράση, κωμωδία, απλοϊκά μελοδράματα ανθρωπιστικού χαρακτήρα) – η διεύθυνση βρέθηκε στη μάλλον άχαρη θέση στήριξης μιας αγοράς με ταινίες που φέρνουν μεν στη διοργάνωση την απαραίτητη λάμψη, δεν δικαιώνουν όμως τον σινεφιλικό της χαρακτήρα.

Ας πάρουμε δυο ταινίες του διαγωνιστικού, το «Genius» και το «Μόνος στο Βερολίνο». Ομολογουμένως, διαθέτουν αρετές. Το πρώτο, βασισμένο στη σχέση του Μαξ Πέρκινς (φημισμένος επιμελητής βιβλίων) με τον απείθαρχο συγγραφέα Τόμας Γουλφ, όπως αυτή καταγράφηκε στο βιβλίο του Α. Σκοτ Μπεργκ «Max Perkins: Editor of Genius», έχει να επιδείξει δυο δυνατές ερμηνείες από τους Κόλιν Φερθ και Τζουντ Λο. Στο «Μόνος στο Βερολίνο», πάλι, έχω την αίσθηση πως η επιλογή του Βενσάν Περέζ ευνόησε τελικά τους χαρακτήρες – τουλάχιστον αυτούς που τη γλίτωσαν, μιας και έπεσε γερό τσεκούρι επί του πρωτότυπου βιβλίου – καθώς φάνηκε ολοκάθαρα το επίπεδο συνεργασίας που απέκτησε με τους σπουδαίους πρωταγωνιστές του (οι Μπρένταν Γκλίζον, Εμα Τόμσον και Ντάνιελ Μπρουλ έξοχοι). Απουσίαζε όμως ένα κάποιο βάθος σκέψης. Αυτή η σπίθα που περιμένεις όταν βλέπεις ένα φιλμ στην Μπερλινάλε. Μόλις την τέταρτη μέρα προβλήθηκε το «Φωτιά στη θάλασσα» του Τζιανφράνκο Ρόσι και κανείς δεν είχε την παραμικρή αμφιβολία για τον νικητή. Ασχημο πράγμα τα εύκολα στοιχήματα σ’ ένα τέτοιο φεστιβάλ.