Μετά την κονσέρβα, τι;

Κάποτε είχαν ρωτήσει τον αρχιτέκτονα, μουσικό και διανοούμενο Ιάννη Ξενάκη τι χρειάζεται η Αθήνα για να γίνει ομορφότερη πόλη. «Να πέσει βόμβα» ήταν η απάντηση του ρηξικέλευθου στοχαστή, αφήνοντας να εννοηθεί ότι μόνο σε καθαρό πεδίο και όχι πάνω σε χαλάσματα θα μπορούσε να οικοδομηθεί κάτι νέο και ομορφότερο. Αν στη θέση της Αθήνας βάλετε το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας έχετε την εικόνα για το κρατικό ραδιόφωνο.

Το Τρίτο Πρόγραμμα είναι μέρος της γενικής εικόνας ενός ερειπιώνα που επικρατεί μέχρι αυτή τη στιγμή στο Ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής. Ο σταθμός που απέκτησε φωνή σε πανελλαδική κλίμακα επί ΝΕΡΙΤ και υπό διαμόρφωση χαρακτηριστικά που οφείλει να έχει ένα σύγχρονο εξειδικευμένο ραδιόφωνο, έφτασε τον περασμένο Αύγουστο να εκπέμπει πρόγραμμα play list από το αρχείο του, εκπομπές-κονσέρβα, οι οποίες δεν ήταν καν πρόσφατες, αλλά μεταδίδονταν προγράμματα που έχουν ηχογραφηθεί πριν από το 2000.

Με μηνιαίο λειτουργικό κόστος στα περίπου 42.000 ευρώ την περασμένη διετία – το BBC3, το κατ’ αντιστοιχία βρετανικό Τρίτο, έχει μηνιαίο κόστος 5,4 εκατ. ευρώ – εξέπεμπε σχεδόν 12 ώρες «ζωντανό» πρόγραμμα, μετέδιδε απευθείας συναυλίες από τις εγκαταστάσεις του (Studio Ε’) στη μεσημεριανή ενότητα «Lunchtime concerts» κάθε Τετάρτη και αποτελούσε υβριδικό μοντέλο, διότι το εκπεμπόμενο πρόγραμμα έβγαζαν οι τότε λιγοστοί μόνιμοι εργαζόμενοι και η κοινοπραξία των άλλοτε εξωτερικών συνεργατών της προ του κλεισίματος ΕΡΤ. Συνολικά 38 άνθρωποι. Εκείνη μάλιστα την περίοδο «η σχέση με την EBU αποκαταστάθηκε, από τη μια, μέσω της μετάδοσης κορυφαίων συναυλιών από όλο τον κόσμο (Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης το Σάββατο) και του βραδινού προγράμματος Notturno και, από την άλλη, μέσω της αποστολής στην EBU ελληνικών μουσικών “συμβάντων”» μου μεταφέρει άνθρωπος με θητεία στα ερτζιανά. Η σύμβαση με την εταιρεία των εξωτερικών παραγωγών έληξε, δεν ανανεώθηκε και το Τρίτο έφθασε το περασμένο φθινόπωρο να έχει σε μεγάλο ποσοστό πρόγραμμα κονσέρβα από το αρχείο του.

Αν ο «Μεγάλος θυμός» της Ντόρας Γιαννακοπούλου έχει στο επίκεντρό του το πάθος ενός αντισυμβατικού έρωτα, ο μεγάλος θυμός που προκάλεσε το μαύρο στην ΕΡΤ τον Ιούνιο του 2013 εκτονώθηκε με την επαναλειτουργία της, δύο χρόνια μετά. «Μπήκαν στο Ραδιομέγαρο και τα έκαναν λίμπα. Οταν είσαι εκτός εαυτού το μόνο που κάνεις είναι να εκτονώσεις τον θυμό σου. Αυτό συνέβη και στο Τρίτο» αναφέρει παρατηρητής.

ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ. Οι οκτώ σημερινοί παραγωγοί, από το μόνιμο προσωπικό της εταιρείας, δεν επαρκούν – με κάποια «δάνεια» από άλλα ραδιόφωνα της ΕΡΑ – παρά το μεράκι που έχουν ώστε το Τρίτο Πρόγραμμα να πληροί τον σκοπό του: ένα ανθρωποκεντρικό, όχι πολιτικό, ραδιόφωνο που οφείλει να είναι το απόσταγμα της καλύτερης έκφανσης του ανθρωπίνου πνεύματος. Στο μεταξύ το εύρος της εμβέλειάς του τροποποιήθηκε με αρνητικό πρόσημο διότι ορισμένες από τις συχνότητές του εκχωρήθηκαν στην ΕΡΑ Σπορ.

Για το Τρίτο Πρόγραμμα παρουσιάστηκαν το περασμένο 24μηνο δύο ευκαιρίες που δεν αξιοποιήθηκαν, μου λέει άνθρωπος που παρακολουθεί τις εξελίξεις στο ερτικό ραδιοφωνικό τοπίο και αναλύει: «Η μία ευκαιρία εμφανίστηκε με τη ΝΕΡΙΤ. Η εταιρεία, όμως, αντί να προκηρύξει διαγωνισμό και να προσλάβει κόσμο ώστε να παρουσιάσει μια νέα εκ βάθρων πρόταση, πήρε τους ραδιοφωνικούς παραγωγούς της ΕΡΤ. Με άλλα λόγια, δομήθηκε ένα ραδιόφωνο από τα “χαλάσματα” της ΕΡΤ. Η δεύτερη ανεκμετάλλευτη ευκαιρία παρουσιάστηκε με την επανασύσταση του ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού από τον ΣΥΡΙΖΑ με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Αυτό καταδεικνύει ότι η ελληνική νοοτροπία δεν έχει διάθεση να αλλάξει».

ΚΑΙ ΤΟ ΑΥΡΙΟ. Ραδιοφωνικοί κύκλοι θεωρούν πως το Τρίτο Πρόγραμμα χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή διαχείριση, η οποία φαίνεται στις λεπτομέρειες.  «Επειδή ακριβώς το Τρίτο είναι εκ φύσεως ιδιαίτερο ραδιόφωνο απαιτεί και ειδικές γνώσεις και ειδικό ταλέντο, μηδέ εξαιρουμένης της “έξωθεν καλής μαρτυρίας”. Τα στοιχεία αυτά τα διαθέτουν ελάχιστοι στην Ελλάδα – δεν υπερβαίνουν τους 50 – οι οποίοι στα μάτια κάποιων μετασχηματίζονται σε ελίτ. Η ποιότητα όμως αυτή, που στην Ελλάδα είναι μια ποσόστωση και πάντως δεν είναι πανταχού παρούσα όπως για παράδειγμα στη Βρετανία, είναι το ζητούμενο αν θέλουμε να μιλούμε για το Τρίτο Πρόγραμμα ως ένα υψηλού επιπέδου πνευματικό προϊόν» μου λέει ραδιοφωνικός παραγωγός με μουσική παιδεία.

Στην τελευταία φράση του συνοψίζεται το ζητούμενο για τη διοίκηση της ΕΡΤ, η οποία απέχει λίγο από την επιλογή – κατόπιν διαγωνισμού – του προσώπου που θα αναλάβει τη διεύθυνση των μουσικών ραδιοφώνων της ΕΡΑ (Δεύτερο, Τρίτο Πρόγραμμα, Kosmos) και τον ορισμό συντονιστών τους. Ο ορισμός τους μπορεί να μην είναι η λύση του προβλήματος αλλά ίσως μέρος της.