Τα σουβενίρ του μέλλοντός μας

Η «Παριζιάνα», σκιτσαρισμένη στο χέρι πάνω σε τετράδια, μολύβια και γόμες. Η «Θεά των όφεων», φτιαγμένη από μικρές τελείες, κοσμεί θήκες για κινητά τηλέφωνα. Η «Ροτόντα» της Θεσσαλονίκης διακοσμεί ποτήρια του νερού. Αυτά είναι ελάχιστα από τα νέα σχέδια των σουβενίρ που σε λίγους μήνες θα γεμίσουν τα πωλητήρια 53 αρχαιολογικών χώρων και μουσείων σε όλη την Ελλάδα. Ολα τους είναι αποτελέσματα του διαγωνισμού που προκήρυξε τον περασμένο Οκτώβριο το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ), κίνηση αρκετά πρωτότυπη για τα δεδομένα του Δημοσίου. «Μέχρι τώρα προκειμένου να γεμίσουν τα πωλητήρια έπρεπε να γίνονται μεγάλοι διαγωνισμοί, αρκετά χρονοβόροι. Αντ’ αυτού, χρησιμοποιούσαν το άρθρο για τις καλλιτεχνικές εφαρμογές και έκαναν σωρηδόν αναθέσεις σε δημιουργούς κόστους έως 20.000 ευρώ καταστρατηγώντας την ουσία του νόμου και φέρνοντας σε δύσκολη θέση το Ελεγκτικό Συμβούλιο, το οποίο σχεδόν με το μαχαίρι στον λαιμό υπέγραφε τις αποφάσεις για να μη δημιουργηθούν ελλείψεις. Το αποτέλεσμα όμως ήταν τα πωλητήρια να είναι πάντα άδεια αφού δεν μπορούσαν να επαναληφθούν οι παραγγελίες» αναφέρει η διευθύντρια του  ΤΑΠ Ασπασία Λούβη.

Προσπαθώντας να λύσει το πρόβλημα και να προβεί σε μεγάλες παραγωγές προϊόντων, ο κρατικός φορέας, ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση των πωλητηρίων, αναζήτησε νέα μοτίβα που μπορούν να εφαρμοστούν ως απεικονίσεις σε πωλητέα είδη. Για τον λόγο αυτόν κάλεσε σχεδιαστές, καλλιτέχνες εφαρμοσμένων τεχνών, αρχιτέκτονες, διακοσμητές και δημιουργικές ομάδες να υποβάλουν τα σχέδιά τους. Βασική προϋπόθεση ήταν οι φρέσκες προτάσεις να ανταποκρίνονται σε μια σύγχρονη και επικαιροποιημένη οπτική γλώσσα, ευφάνταστη και ευρηματική, η οποία να καλύπτει τις ανάγκες ενός διεθνούς αγοραστικού κοινού.

Οι δημιουργίες ήταν όλες εμπνευσμένες από εκθέματα των μουσείων, των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων της χώρας, μιας και οι συμμετέχοντες στον διαγωνισμό έπρεπε να υποβάλουν μια ιδέα για καθεμία από τις τρεις θεματικές ενότητες που είχε διαμορφώσει το ΤΑΠ. Οι διαφορετικές ενότητες σχηματίστηκαν έπειτα από τις προτάσεις των κατά τόπους Εφορειών, βασισμένες στο brand name της περιοχής τους που έπρεπε να μετουσιωθεί σε σχέδιο. «Προκειμένου να μη γείρουν όλα τα σχέδια προς το αρχαιοελληνικό, μία από τις προτάσεις έπρεπε να έχει ρωμαϊκό, βυζαντινό ή μεσαιωνικό θέμα» τονίζει ο Γιάννης Καρλόπουλος, γραφίστας, σχεδιαστής οπτικής επικοινωνίας και το αρμόδιο μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Ταμείου που έτρεξε τον διαγωνισμό. Οι καλλιτέχνες μπορούσαν να αντλήσουν έμπνευση από μνημεία όπως ο Παρθενώνας, ο Λευκός Πύργος και το Θέατρο της Επιδαύρου, και να αποδώσουν με τη δική τους ματιά σπουδαία εκθέματα όπως ο μηχανισμός των Αντικυθήρων ή το Δαχτυλίδι του Μίνωα. Η τελευταία ενότητα περιελάμβανε την απόδοση γραφικών μοτίβων που σχετίζονταν με αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες, αναπαραστάσεις, επιγραφές και διάκοσμο, όπως κιονόκρανα, κατόψεις ναών, κουκουβάγιες, ψηφιδωτά και μαιάνδρους.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΙΚΗΤΕΣ. Συνολικά 202 καλλιτέχνες υπέβαλαν τις μακέτες τους, από τους οποίους οι 31 ήταν φοιτητές Σχολών Καλών Τεχνών. Η κριτική επιτροπή που στήθηκε για την αξιολόγηση των προτάσεων και απαρτίστηκε από ανθρώπους του χώρου, διέκρινε 10 νικητές, ενώ σε 3 φοιτητές δόθηκαν ειδικά βραβεία ως κίνητρο για τη μελλοντική υλοποίηση των ιδεών τους. Ο διαγωνισμός που κράτησε μόλις έξι εβδομάδες, χρόνος – ρεκόρ για τα δεδομένα της κρατικής γραφειοκρατίας, ολοκληρώθηκε στις 16-17 Ιανουαρίου με την έκθεση των διακριθέντων στον πολυχώρο Ρομάντσο.

Σύμφωνα με την προκήρυξη, ο μέγιστος αριθμός σχεδίων που μπορεί να ανατεθεί ανά νικητή είναι 10 ενώ για κάθε σχέδιο προβλέπονται μέχρι εννιά εφαρμογές σε διαφορετικά είδη, από φλιτζάνια και θήκες τάμπλετ μέχρι κουδουνίστρες και κοσμήματα. Η διαχείριση όλων θα γίνει αποκλειστικά από το Ταμείο και θα διοχετευθούν στα κατά τόπους πωλητήρια ανάλογα με τις ανάγκες τους και τη συνάφεια με τον χώρο στον οποίο διατίθενται. Η αμοιβή που θα λάβουν οι νικητές ανέρχεται σε 1.000 ευρώ ανά σχέδιο και 120 ευρώ ανά εφαρμογή. Οι φοιτητές θα εισπράξουν 1.000 ευρώ έκαστος.

Ο γενικότερος προϋπολογισμός για το πρότζεκτ ανέρχεται περίπου στις 200.000 ευρώ, που θα αναπτυχθεί σε βάθος διετίας. Μάλιστα υπάρχει η πρόβλεψη η κατασκευή όλων των ειδών να γίνει εντός των συνόρων, ώστε να βοηθηθεί η παραγωγική δραστηριότητα τόσο των δημιουργών όσο και των βιοτεχνών. «Από τον επόμενο μήνα κιόλας θα προκηρυχθούν οι πρώτοι διαγωνισμοί, χωρισμένοι ανά υλικά, ώστε να πετύχουμε καλύτερες τιμές» υποστηρίζει η Ασπασία Λούβη. Οπως όλα δείχνουν, θα ξεκινήσουν με τα υφάσματα και θα συνεχίσουν με τις πορσελάνες, τα κεραμικά, τα μέταλλα και τα ξύλα. Σκοπός του Ταμείου είναι να προλάβουν τη θερινή σεζόν και να γεμίσουν τα πωλητήρια με τα νέα είδη. «Με τη σημαντική αύξηση των ποσοστών αφίξεων τουριστών στη χώρα μας, υπάρχει μεγαλύτερη δυνατότητα αύξησης των εσόδων των πωλητηρίων» υπογραμμίζει ο Γιάννης Καρλόπουλος. Τα πρώτα νέα σχέδια θα κάνουν την εμφάνισή τους στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, στο Μουσείο Ηρακλείου και στα πωλητήρια των αρχαιολογικών χώρων Βεργίνας, Δελφών, Ολυμπίας και Κνωσού.