Η διακοπή, το ανέβασμα και οι «πολιτικές πιέσεις»

Δύο πανό στην είσοδο του Ρεξ στην Πανεπιστημίου. Το ένα που συνυπέγραφαν το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, οι Εργαζόμενοι του Εθνικού Θεάτρου και η ΠΟΘΑ: «Ο φόβος δεν θα νικήσει». Το άλλο, στην άλλη μεριά, χωρίς πατρότητα: «Οχι στη νεκρανάσταση της Ιεράς Εξέτασης». Βραδάκι, ο κόσμος συγκεντρωμένος. Ηθοποιοί, σκηνοθέτες, μέλη αριστερών οργανώσεων, περαστικοί. Το δίλημμα ήταν να γίνει η παράσταση «Ισορροπία του Nash» έτσι κι αλλιώς, κοινώς ακόμη και με ακτιβισμό; Ή να περιμένουν όλοι τυπικά την ανάκληση της απόφασης του Εθνικού και άρα το πράσινο φως απ’ τον ίδιο τον καλλιτεχνικό διευθυντή Στάθη Λιβαθινό; Ο ηθοποιός της παράστασης Ελισαίος Βλάχος όπως και όλοι οι συντελεστές μάς ξεκαθάριζαν ότι ανέμεναν τη θεσμική άδεια. Αυτό λύθηκε σχετικά γρήγορα και ενώ ο κόσμος πύκνωνε έξω απ’ το Ρεξ.

Ηταν λίγο μετά τις 20:30 όταν οι καλλιτεχνικοί διευθυντές της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου Ανέστης Αζάς και Πρόδρομος Τσινικόρης ανακοίνωναν με τηλεβόα πως η παράσταση θα ανέβαινε κανονικά. Μάλιστα ύστερα από πίεση του κόσμου επιλέχθηκε να ανέβει πρώτα και μετά να γίνει η προγραμματισμένη συζήτηση με το κοινό. Σε χρόνο dt τα γκισέ του Εθνικού γέμισαν κόσμο για δελτία εισόδου. Κάμερες και χειροκροτήματα. Στο μικρό φουαγέ της Πειραματικής (υπόγειο του Ρεξ) ο Αζάς μετέφερε λίγο μετά το αίτημα των συντελεστών να μην φωτογραφιστεί και βιντεοσκοπηθεί μέρος της παράστασης. «Δεν θα έχουν κοστούμια» μας είπε – είχαν μεταφερθεί στο βεστιάριο του Εθνικού μετά το κατέβασμα του έργου την Παρασκευή. «Είναι μια επιμέρους νίκη. Η αξιοπιστία του Εθνικού Θεάτρου όμως έχει δεχθεί πλήγμα. Η τέχνη πάντως ανοίγει χώρους και νικάει όταν ενοχλεί», μου είπε ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Βασίλης Κουκαλάνι.

Η μικρή σκηνή λιτή, μερικά βιβλία ριγμένα στην άκρη. Ανάμεσα τους το πολύκροτο: «Η Μέρα Εκείνη – 1.560 ώρες στην εντατική – Μια μαρτυρία για το δικό μας Γκουαντάναμο» του καταδικασμένου για τρομοκρατική δράση και μέλους της οργάνωσης 17ης Νοέμβρη Σάββα Ξηρού. Οι Αζάς και Τσινοκόρης προλόγισαν γύρω στις 21:50 την παράσταση: «Ενώ ο αρχικός προγραμματισμός της Πειραματικής Σκηνής με την προηγούμενη διεύθυνση ήταν τα μονόπρακτα “Paradise” του Τενεσί Ουίλιαμς, σε αυτή την συγκυρία θέλαμε κάτι άλλο. Μας ενδιέφερε το θέμα της δικαιοσύνης. Φτάσαμε στο θέμα της δίκης της 17ης Νοέμβρη και, όταν το είπαμε στον Λιβαθινό, μάς είπε: “Αυτό είναι η Πειραματική!”. Είμαστε σε έναν οργανισμό ευάλωτο και ανοιχτό σε κριτική. Το πράγμα τελικά αλλάζει πολύ αργά», είπαν και οι δύο και στάθηκαν εντελώς υποστηρικτικοί στον Λιβαθινό.

Η ΠΗΓΗ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ. Στη συνέχεια τον λόγο πήρε η σκηνοθέτρια Πηγή Δημητρακοπούλου η οποία διευκρίνισε πως θα βλέπαμε μια παράσταση για την οποία δεν είχε προηγηθεί «πέρασμα» του έργου, δεν είχε κοστούμια και οι ηθοποιοί δεν είχαν ζεσταθεί. «Οταν αγωνιζόμαστε και δεν σταματάμε, κάτι γίνεται», κατέληξε μέσα σε χειροκροτήματα. Δύο άνθρωποι ανέλαβαν εθελοντικά να διερμηνεύουν στη νοηματική το έργο που σε λίγο άρχιζε. Κύριος κορμός οι «Δίκαιοι» του Αλμπέρ Καμί. Ανατομία μιας ομάδας τρομοκρατών στην προεπαναστατική Ρωσία. Ενθεση τα κείμενα από το «Περί βίας» της Χάνα Αρεντ. Και όχι μόνο. Και η πολύκροτη σκηνή: ο πολυτραυματίας μετά τη δολοφονική επίθεση κατά του μεγάλου δούκα Σέργιου παρέπεμπε ευθέως στον Σάββα Ξηρό. Ηταν ο ηθοποιός Σήφης Πολυζωίδης με επιδέσμους. Αποσπάσματα από το βιβλίο του Ξηρού ακούγονταν τώρα. Και το αιώνιο ερώτημα: αν η τρομοκρατία είναι «άμυνα των ανίσχυρων» ή μια ακόμη μορφή ολοκληρωτισμού.

ΣΤΑΘΗΣ ΛΙΒΑΘΙΝΟΣ

«Δεν πιέστηκα από κανένα πρόσωπο»

Χθες το μεσημέρι η Πειραματική Σκηνή είχε εκδώσει ανακοίνωση με την οποία κρατούσε αποστάσεις από την απόφαση του καλλιτεχνικού διευθυντή να κατεβάσει την παράσταση. Με την υπογραφή των καλλιτεχνικών διευθυντών της αναφερόταν: «Σε μία κοινωνία με ενδημικά χαρακτηριστικά πολιτικής και κοινωνικής βίας, θεωρούμε ότι το θέατρο (με την πολιτική, εκπαιδευτική και αισθητική του λειτουργία) μπορεί και οφείλει να παράσχει το πλαίσιο του διαλόγου γύρω από τα ζητήματα αυτά (…). Αποδείχτηκε ότι ένα τέτοιο εγχείρημα στη σημερινή Ελλάδα μπορεί να γίνει πραγματικά επικίνδυνο. Ενώ το έργο παιζότανε κανονικά, εκτεθειμένο στην κριτική του κοινού, μία συνέντευξη που παραχώρησε ο ίδιος ο Ξηρός από τη φυλακή αποτέλεσε αφορμή για να μετατοπιστεί η συζήτηση και να ξεκινήσει ένα κύμα λεκτικής βίας και κοινωνικής πόλωσης».

Αφού αναγνωρίζουν ότι μέλημα του Λιβαθινού ήταν «να προστατευτούν οι άνθρωποι», καταλήγουν στο ότι το Εθνικό είναι «από τη φύση του εξαιρετικά ευάλωτο σε κάθε είδους επιθέσεις και πολιτικές πιέσεις». Στο σημείο αυτό ο εξωτερικός παρατηρητής μπορεί να υποθέσει πολλά, ειδικά από τη στιγμή που κανείς από τους εμπλεκομένους – ούτε ο Λιβαθινός, ούτε οι δύο νεαροί σκηνοθέτες – δεν κατονομάζει με στοιχεία την προέλευση πάσης φύσεως πιέσεων. Μπορεί, δηλαδή, να υποθέσει μέχρι και προπέτασμα καπνού για την αποφυγή ανάληψης της ευθύνης.

«ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ». Κύκλοι του υπουργείου Πολιτισμού διευκρίνιζαν πως οι πιέσεις που αναφέρονται στην ανακοίνωση δεν σχετίζονται με τον υπουργό Πολιτισμού Αριστείδη Μπαλτά, ο οποίος δεν παρενέβη στις επιλογές του καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου ούτε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν την Τετάρτη ούτε την Πέμπτη,  αναγνωρίζοντας την αυτονομία του Εθνικού. Γεγονός το οποίο επιβεβαίωσε ο Λιβαθινός κατά την επικοινωνία μαζί του: «Βρίσκομαι σε επαφή συνεχώς με το υπουργείο για λειτουργικά θέματα του Θεάτρου, αλλά την απόφαση να κατεβάσω την παράσταση την πήρα μόνος με τους συνεργάτες μου: ο υπουργός δεν παρενέβη σ’ αυτό». Πολλοί από τους εμπλεκομένους πάντως στην υπόθεση βλέπουν πίσω από τη φράση «πολιτικές πιέσεις» παρέμβαση εκτός κυβέρνησης, από πολιτικά πρόσωπα που έχουν πληγεί από τη δράση των τρομοκρατών.

Ο ΛΙΒΑΘΙΝΟΣ. «Θα προσέθετα την οικογένεια Πούτιν και τον Ομπάμα σε ό,τι αφορά τις πιέσεις!» έλεγε χθες στο «Νσυν» με εμφανή σαρκασμό ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού αντικρούοντας τις σχετικές εκτιμήσεις. «Ακόμη και η αναφορά των Τσινικόρη – Αζά σε “πολιτικές πιέσεις” δεν νομίζω ότι υπονοεί συγκεκριμένα πρόσωπα. Εννοούν ότι από τη φύση του το Εθνικό έχει ευαισθησία στα μεγάλα ζητήματα. Διαψεύδω οτιδήποτε άλλο». Κατά τα άλλα, ο Λιβαθινός δηλώνει ότι τον «εξέπληξε απολύτως η στάση του Διοικητικού Συμβουλίου». Σε ερώτηση, πάντως, εάν μπορεί να αποδείξει τις δικές του αναφορές σε «απειλές από ακραίους κύκλους», είπε ότι «δεν χρειάζονται αποδείξεις τη στιγμή που υφίστασαι τη βία» και επιφυλάχθηκε για περισσότερες διευκρινίσεις στο μέλλον.

Απόσταση από την απόφαση του καλλιτεχνικού διευθυντή κρατά και το Διοικητικό Συμβούλιο το οποίο την εξέφρασε ήδη από την περασμένη Παρασκευή με ανακοίνωσή του: «Κατανοούμε τη δύσκολη θέση στην οποία βρέθηκε… αλλά διαφωνούμε με το κατέβασμα του έργου». Το μέλος του ΔΣ Ρήγας Αξελός δηλώνει στο «Νσυν»: «Επεσα από τα σύννεφα με τη συγκεκριμένη απόφαση καθώς ήμασταν κάθετα αρνητικοί στο να κατέβει η παράσταση». Και προσθέτει: «Δεν συγκλήθηκε το Διοικητικό Συμβούλιο εκτάκτως για να αποφασιστεί το κατέβασμα της παράστασης ή όχι, δεδομένου ότι δεν ανήκει στις αρμοδιότητες του διευθυντή για καλλιτεχνικά ζητήματα – κι αυτό κατά τη γνώμη μου ήταν λάθος του Στάθη Λιβαθινού. Πήρε ολομόναχος τη συγκεκριμένη απόφαση. Προσωπικά πληροφορήθηκα την απόφαση το πρωί της Πέμπτης και επικοινώνησα αμέσως με τον αναπληρωτή καλλιτεχνικό διευθυντή Θοδωρή Αμπαζή, λέγοντάς του ότι πρόκειται για τερατώδες λάθος». Στον αντίποδα, συνεργάτες του Λιβαθινού εκφράζουν την άποψη ότι το κατέβασμα ανήκει απολύτως στις αρμοδιότητές του.