Με πιλότο τρόικας το Υπερταμείο Αποκρατικοποιήσεων

Στις λεπτομέρειες κρύβεται ο διάβολος του νέου Ταμείου Αποκρατικοποιήσεων που με πιλότο τρόικας θα αναλάβει τα κλειδιά της δημόσιας περιουσίας για τα επόμενα τριάντα χρόνια.

Μπορεί η κυβέρνηση να πέτυχε η έδρα του να μείνει στην Αθήνα, αντί να μεταναστεύσει στο Λουξεμβούργο όπως ήθελαν το καλοκαίρι οι Γερμανοί, τελικά όμως η ζυγαριά γέρνει υπέρ των δανειστών.

Στο πιλοτήριο του νέου Ταμείου θα καθήσει άνθρωπος επιλογής Βρυξελλών ή, ακόμη χειρότερα, Ουάσιγκτον, προκαλώντας ανατριχίλα σε πολλά συριζαίικα στελέχη, από κάθε χώρο – πόσω μάλλον όταν η ονοματολογία εμπλέκει μέχρι και τη Μιράντα Ξαφά, πρώην στέλεχος του ΔΝΤ.

Στον αντίποδα, η κυβέρνηση θα ήθελε στο κόκπιτ του φορέα των ελληνικών αποκρατικοποιήσεων μια προσωπικότητα με αμιγώς πολιτικό προφίλ (έχει ακουστεί το όνομα της Λούκας Κατσέλη) αφού βλέπει στο νέο Ταμείο περισσότερο έναν φορέα που θα διαχειρίζεται τη δημόσια περιουσία, παρά θα προχωρά σε ιδιωτικοποιήσεις, τουλάχιστον εντός του 2016.

Η ώρα των δύσκολων αποφάσεων και των ακόμη πιο δύσκολων ανακοινώσεων πλησιάζει. Σε μια περίοδο που η κυβέρνηση παίζει καλά το χαρτί των αποκρατικοποιήσεων, οι εξελίξεις γύρω από το νέο Ταμείο απειλούν με νέες υπουργικές παραφωνίες, και ενώ τα βλέμματα είναι στραμμένα στη συνάντηση που θα έχει την επόμενη εβδομάδα ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος με τους επικεφαλής της αποστολής των θεσμών στην Αθήνα. Στην ατζέντα τους, η οριστικοποίηση της δομής, της διοίκησης, της στελέχωσης και λειτουργίας του νέου Ταμείου, χωρίς να αποκλείεται να τεθεί και θέμα προσώπων.

Ο Τσακαλώτος έχει πάρει αποκλειστικά πάνω του τη διαπραγμάτευση. Αρκετοί όμως εντός του κυβερνητικού σχήματος, γκρινιάζουν για τους χειρισμούς του. Ο υπουργός Οικονομικών, λένε, δεν έχει το ειδικό πολιτικό βάρος που απαιτεί μια τόσο κρίσιμη δουλειά, πόσω μάλλον όταν έχει δώσει το ΟΚ για να τρέξει το θέμα σε έναν τεχνοκράτη, τον Κορεάτη Γκλεν Κιμ, πρώην σύμβουλο του Γιάνη Βαρουφάκη και της Lehman Brothers.

ΧΩΡΙΣ ΒΙΑΣΥΝΗ. Ο «μεγάλος τιμονιέρης» του νέου φορέα δεν είναι το μοναδικό αγκάθι. Μπορεί η Αθήνα και οι θεσμοί να έχουν συμφωνήσει στα βασικά της δομής του, εκκρεμούν ωστόσο δεκάδες παράμετροι, όπως με ποια σειρά θα αξιοποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία, πώς θα αποτιμηθούν, πώς θα ελέγχεται η διοίκηση, πώς θα λειτουργεί, κ.ο.κ.

Ευτυχώς για εμάς, το προτεινόμενο ελληνικό μοντέλο διαφέρει από το γερμανικό Τρόιχαντ των αρχών του 1990. Τότε μέσα σε τέσσερα μόλις χρόνια, η εταιρεία (ξε)πούλησε 14.000 βιομηχανίες της κομμουνιστικής Ανατολικής Γερμανίας, αλλά τo 1994, όταν ολοκλήρωσε το έργο της, είχε συσσωρεύσει χρέη 250 δισ. μάρκων, αντί για προσδοκώμενα κέρδη 600 δισ. μάρκων.

Η βιασύνη κάνει ζημιά, διδάσκει η γερμανική – και όχι μόνο – εμπειρία. Η ελληνική πλευρά το γνωρίζει, το καταλαβαίνουν και οι εταίροι μας, λένε πηγές του Μαξίμου, θυμίζοντας το βατερλώ του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων της περιόδου 2011 – 2015, όπου αντί για 50 δισ. ευρώ, τελικά εισπράχθηκαν μόλις 3 δισ. Στην εποχή της χρεοκοπίας και της ύφεσης, ο κανόνας λέει ότι δεν πουλάς μαζικά ακίνητα και επιχειρήσεις 50% – 60% κάτω από τα ιστορικά τους υψηλά. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που η επίτευξη του στόχου του νέου Ταμείου για έσοδα 50 δισ. ευρώ δεν θα γίνει με το μαχαίρι στον λαιμό, παρά με πιο χαλαρούς ρυθμούς, σε βάθος 30 ετών, ανάλογα με τις συνθήκες προόδου της οικονομίας, και αφού στο μεταξύ η αξία των περιουσιακών στοιχείων θα έχει μεγεθυνθεί.

Τα πάντα ωστόσο θα εξαρτηθούν από το σήμα που θα στείλουν οι θεσμοί, και ειδικότερα η Γερμανία. Ηταν το Βερολίνο που τον Ιούλιο είχε απαιτήσει τα έσοδα που θα γεννηθούν από την αξιοποίηση των ελληνικών ασημικών να λειτουργήσουν ως η εγγύηση (collateral) σε περίπτωση μη αποπληρωμής των δανείων που δόθηκαν στην Ελλάδα από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM). Δηλαδή των 86 δισ. ευρώ που συνήφθησαν με το 3ο Μνημόνιο.

Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που οι χώρες της ευρωζώνης δίνουν τόσο μεγάλη βαρύτητα στη δομή και διοίκηση του νέου Ταμείου.

Δώσαμε, πήραμε. Από την άλλη πλευρά, μέσα στον Δεκέμβριο, θεσμοί και κυβέρνηση φαίνεται πως κάπου ήρθαν σε συμβιβασμό για τον τρόπο λειτουργίας του νέου φορέα. «Δώσαμε πρόεδρο, αλλά πήραμε λήψη αποφάσεων με ενισχυμένη πλειοψηφία», λένε στα «ΝΕΑ» πηγές του Μαξίμου. Εννοούν ότι το Εποπτικό Συμβούλιο (Supervisory Board), που θα έχει τον πρώτο και τελευταίο λόγο στη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας, θα απαρτίζεται από πέντε μέλη, εκ των οποίων τα τρία θα διορίζονται από την ελληνική κυβέρνηση και τα άλλα δύο – εκ των οποίων και ο πρόεδρος – από τους θεσμούς. Κάθε απόφαση όμως θα λαμβάνεται με ενισχυμένη πλειοψηφία, και συγκεκριμένα θα πρέπει να έχει την έγκριση των τεσσάρων από τα πέντε μέλη του. Με άλλα λόγια, κάθε φορά που το Συμβούλιο θα διαφωνεί πάνω σε ένα θέμα, προκειμένου να πλειοψηφήσουν οι «ξένοι» θα πρέπει να πείσουν άλλα δύο από τα μέλη του, αντίθετα με τους «Ελληνες» που θα τους αρκεί να πάρουν με το μέρος τους ακόμη ένα.

Από εκεί και πέρα και με βάση πάντα όσα έχουν μέχρι σήμερα συμφωνηθεί, το νέο Ταμείο θα έχει τρεις θυγατρικές: το ΤΑΙΠΕΔ, που θα αναλάβει να φέρει σε πέρας όσες ιδιωτικοποιήσεις εκκρεμούν, την Εταιρεία Ακινήτων του Δημοσίου (ΕΤΑΔ) με τα περίπου 80.000 ακίνητα και το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) με τις μειοψηφικές συμμετοχές που διαχειρίζεται πλέον στις τέσσερις συστημικές τράπεζες μετά την ανακεφαλαιοποίησή τους.

Τα βασικά επομένως της λειτουργίας του νέου Ταμείου μοιάζει να έχουν συμφωνηθεί. Εκκρεμούν όμως ακόμη εκατοντάδες σελίδες νομικής δουλειάς – από την εποπτεία των μελών του Εποπτικού Συμβουλίου έως τις αποτιμήσεις των περιουσιακών στοιχείων -, η επιλογή ακινήτων και επιχειρήσεων που θα ενταχθούν στο νέο Ταμείο, ο τρόπος αξιοποίησής τους, καθώς επίσης το αν οι Συμπράξεις Δημοσίου – Ιδιωτικού Τομέα θα πάρουν τη θέση των αποκρατικοποιήσεων, όπως επιθυμεί η κυβέρνηση.

Θολά σημεία. Είπαμε, ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Μπορεί η ελληνική πλευρά να προκρίνει τις ΣΔΙΤ, την πώληση μειοψηφικών πακέτων επιχειρήσεων ή την έκδοση ομολόγων έργου (project bonds) για την αξιοποίηση μεγάλων ακινήτων, ουδείς ωστόσο γνωρίζει τι θα πουν τελικά οι δανειστές. Πόσο μάλλον όταν το Asset Development Plan του ΤΑΙΠΕΔ που προσαρτήθηκε στο Μνημόνιο και ψηφίστηκε από την ελληνική Βουλή το καλοκαίρι μιλούσε καθαρά για πώληση, μεταξύ άλλων, μειοψηφικών πακέτων της ΔΕΗ, της ΕΥΔΑΠ, της ΕΥΑΘ, των ΕΛΠΕ και συνολικά 27 πακέτων περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου.

Επειτα, μπορεί η συμφωνία του Ιουλίου να προέβλεπε ότι από τα εκτιμώμενα έσοδα ύψους 50 δισ. ευρώ σε βάθος 30ετών, το 50% θα μοιραστεί σε χρέος και ανάπτυξη και το άλλο 50% θα χρησιμοποιηθεί ως εγγύηση για τις τράπεζες, αλλά τώρα η αναλογία αυτή πρέπει να αναθεωρηθεί. Διότι τελικά τα κεφάλαια που αντλήθηκαν από τον ESM για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών δεν ξεπέρασαν τα 6 δισ. ευρώ αντί για τα 25 δισ. που είχαν αρχικά προϋπολογιστεί. Αυτό σημαίνει ότι κυβέρνηση και θεσμοί πρέπει να ξαναδούν τη διανομή των εκτιμώμενων εσόδων. Τέλος, ένα σοβαρό ερώτημα είναι αν αυτή η συμφωνία 50% – 50% (χρέος – ανάπτυξη) που κερδήθηκε για το νέο Ταμείο, θα ισχύσει και για τα προγραμματιζόμενα έσοδα από τις εννέα αποκρατικοποιήσεις που τρέχει το ΤΑΙΠΕΔ. Μέσα στο 2016 το Ταμείο υπολογίζει να εισπράξει γύρω στα 2,5 δισ. ευρώ. Πολλοί θεωρούν ότι μετά τα πρώτα θετικά δείγματα γραφής στο μέτωπο των αποκρατικοποιήσεων, τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή ώστε η κυβέρνηση να διεκδικήσει την εξαίρεση μέρους των εσόδων, προκειμένου να διατεθούν στην οικονομία. Θα το επιτρέψουν οι δανειστές; Αρκετοί προεξοφλούν ένα κατηγορηματικό γερμανικό όχι.