Μια νέα γενιά που δεν δυσπιστεί απέναντι στη ρήξη, στο απρόβλεπτο

Στις 25 Ιανουαρίου του 2011 η Πλατεία Ταχρίρ έγινε το σύμβολο ενός λαϊκού ξεσηκωμού, ο οποίος κατανικώντας την αιματηρή καταστολή μετατράπηκε σε ένα εορταστικό πανηγύρι και μια διαρκή Αγορά. Ηταν ένα γεγονός χωρίς προηγούμενο – και όχι μόνο από το πλήθος των ανθρώπων που έδωσε το «παρών» στην πλατεία. Ηταν ανεπανάληπτο επειδή ήταν κάτι καινούργιο, επειδή ήταν ώριμο, επειδή είχε μια ανατρεπτική δύναμη, ποιότητα, ιδέες που ο ξεσηκωμός βοήθησε να αποκρυσταλλωθούν. Αυτός ο επαναστατικός αναβρασμός διήρκεσε, με τα πάνω του και τα κάτω του, επί δυόμισι χρόνια. Επειτα, η πλατεία καλύφθηκε από σιωπή. Από τότε, οι περισσότεροι σχολιαστές δεν βλέπουν τον ξεσηκωμό αλλά το τελικό του αποτέλεσμα που ήταν η πολιτική ήττα της Ταχρίρ. Γι’ αυτό πρέπει να κρατήσουμε ζωντανή την ουσιαστική του κατάκτηση – την αφύπνιση της κοινωνίας των πολιτών, την αναστροφή της ψυχολογικής σχέσης ανάμεσα στους κυβερνώντες και στους κυβερνώμενους.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο αιγυπτιακός λαός εξεγείρεται. Στην πραγματικότητα δεν έχει σταματήσει να το κάνει στη μακραίωνη ιστορία του. Αυτό που δεν υπήρξε ποτέ στο παρελθόν όμως, ήταν η συνείδηση ότι ο ξεσηκωμός αυτός ήταν απολύτως δίκαιος. Μέχρι τότε, στη χώρα των φαραώ, του σουλτάνων και των αντιβασιλέων, η εξουσία δεν είχε ασκηθεί μόνο χωρίς όρια και χωρίς έλεγχο, αλλά ήταν και νομιμοποιημένη από το σύνολο του πληθυσμού. Γιατί δέχονταν αυτό το είδος εξουσίας; Επειδή στα μάτια τους έμοιαζε με μια ανώτερη, υπερβατική δύναμη. Επειδή υποτίθεται ότι αντιπροσώπευε ένα ουράνιο σχέδιο. Ετσι, όταν ξεσηκωνόταν ο λαός, δεν ξεσηκωνόταν ποτέ εναντίον της εξουσίας, ποτέ εναντίον του σουλτάνου, ποτέ εναντίον της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων. Ζούσαν την εξέγερσή τους σαν μια παρέκκλιση, σαν μια κίνηση απελπισίας, σαν αμαρτία, την οποία η συνείδησή τους απέρριπτε παρά το γεγονός ότι η εξέγερση ήταν αναπόφευκτη.

Αυτό που συνέβη τον Ιανουάριο του 2011 αποκαλύπτει μια αλλαγή που ωρίμασε σταδιακά στη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων. Η εμφάνιση μιας νέας γενιάς κοινωνικοπολιτικού αμαλγάματος, απελευθερωμένου από δουλείες του παρελθόντος, διέλυσε τους μύθους του προκαθορισμένου προορισμού και της ανίκητης μοίρας, διέλυσε και τον ενστικτώδη σεβασμό στην ιεραρχία. Αυτή η γενιά δεν δυσπιστεί πια απέναντι στην αυθεντικότητα, στη ρήξη, στο απρόβλεπτο. Τα μέλη της θέλουν πια να διαχωρίζονται από το σύνολο, να δρουν και να κινούνται αυτόνομα. Γι’ αυτό δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτά τα λόγια που είδα γραμμένα σε έναν τοίχο της Πλατείας Ταχρίρ και ηχούν σαν προειδοποίηση αλλά και σαν υπόσχεση: «Το καθεστώς δεν άλλαξε, αλλά άλλαξε ο λαός».

Μαχμούντ Χουσεΐν είναι το ψευδώνυμο των αιγυπτιακής καταγωγής γάλλων πολιτικών συγγραφέων Μπαχγάτ Ελναντί και Αντέλ Ριφαάτ. Το δίδυμο έχει υπογράψει πολλά βιβλία για την Αίγυπτο και το Ισλάμ.

Ολο και χειρότερα
Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η Διεθνής Αμνηστία εκτιμούν ότι οι ελευθερίες έχουν υποστεί ισχυρότατο πλήγμα υπό την προεδρία του Σίσι τα έτη 2014 και 2015. Οι δύο οργανώσεις επικαλούνται μια σειρά από υποθέσεις βασανιστηρίων, κακοποιήσεων, ακόμη και εξαφανίσεων, αλλά και τα μέτρα καταστολής που έχουν ληφθεί για την αντιμετώπιση της τρομοκρατικής απειλής