Οταν ο Καββαδίας συνάντησε τον Ρεμπό

«Απαλλαγμένος από κάθε ενοχή, επιστρέφω στη γη να γίνω ένα με τη σκληρή πραγματικότητα. Πλάνη; Μπορεί. Η εποχή που ανατέλλει είναι αμείλικτη». Τι γυρεύει ο Αρθούρος Ρεμπό σε ένα ταξίδι, «ναύλο για τον Νότο»; Να είμαστε σε «Μια εποχή στην Κόλαση», αμείλικτη, όπως στα λόγια του καταραμένου ποιητή;

Ο,τι γυρεύει μια συνάντηση των Μποντλέρ, Βερλέν και Ρεμπό στην ίδια «κόκκινη ταβέρνα», το 1880, με τον ποιητή της θάλασσας Νίκο Καββαδία (1910-1975) – αυτή είναι μία απάντηση. Ο,τι και ο μελοποιημένος από τον Θάνο Μικρούτσικο «Σταυρός του Νότου» στην καθημερινότητά μας, κάτι λιγότερο από σαράντα χρόνια μετά τη δισκογραφική του πρεμιέρα, σε μορφή παράστασης, κατά Θέμη Μουμουλίδη. Ή, μάλλον, «μακρυσμένου ταξιδιού στους γαλάζιους πόντους» που δεν τελειώνει κάπου ή κάποτε. Εκεί όπου οδηγεί και το «Ταξίδι» του Μποντλέρ: «Το θάρρος και τη δύναμη, Θεέ μου, ν’ αντικρύσω / το σώμα μου και την καρδιά μου δίχως ν’ αηδιάσω» (σε απόδοση Κωστή Παλαμά).

Πώς μου ήρθαν όλα αυτά την ώρα που μπροστά μου, κάτω από τη σκηνή του Μπάντμιντον, ο Θάνος Μικρούτσικος στον ρόλο (ναι, τον ρόλο) ενός πλανόδιου μουσικού χαρίζει από ένα πιάνο τις νότες του «Μαχαιριού» και των «Επτά νάνων στο S/S Cyrenia» στο «Ταξίδι στον Σταυρό του Νότου»; Ισως είναι αυτό το ταξίδι μεταξύ φανταστικού, ονειρικού και πραγματικού, ρεαλιστικού και ποιητικού, που θέλει να είναι η παράσταση (κάνει πρεμιέρα στις 21 Ιανουαρίου) η οποία ήδη έχει προπωλήσει 17.000 εισιτήρια.

Βίντεο από επτά προβολές στις οθόνες, στο δάπεδο, σε ένα δίχτυ ντύνουν τους θαλασσοδαρμένους στίχους του Καββαδία και τη μουσική (από ένα σεξτέτο μουσικών και ένα κουαρτέτο εγχόρδων) που τολμάει να ενσωματώσει στον «Σταυρό», αποσπάσματα από το «Μια εποχή στην Κόλαση» και άλλα (όπως «Της θάλασσας τα μάγια» που είχε τραγουδήσει ο Μανώλης Μητσιάς στο «Υπέροχα μονάχοι»), πάντα του Θάνου Μικρούτσικου, και σκηνές από τη «Βάρδια».

Μότο της παράστασης των 52 συντελεστών και του Θέμη Μουμουλίδη που την έπλασε: «Πού τελειώνει αυτό το ταξίδι;». Ετσι. Δίχως καμιάν απάντηση.

Ο σκηνοθέτης – που στο μεταξύ δίνει εντολές με το μικρόφωνο, την ώρα που η Σεσίλ Μικρούτσικου διορθώνει τη χορογραφία πάνω στην «Αρμίδα» – μου μιλάει για μια ευτυχή συγκυρία μετά το «Ποιος τη ζωή μου: Μίκης Θεοδωράκης» και το «Μαουτχάουζεν». Μια συνάντηση «από τη μια με έναν ποιητή, τον πλέον παρεξηγημένο και δύσβατο, που δεν έγινε δεκτός από την ακαδημαϊκή κοινότητα και από την άλλη με ένα μουσικό κείμενο από τα σημαντικότερα του 20ού αιώνα. Ο Θάνος», προσθέτει, «συνδέει – και είναι πρώτος που το κάνει – το τέλος της δεκαετίας του ’60 με τη Μεταπολίτευση». Δίνει με τον «Σταυρό του Νότου», το 1977, τη συνέχεια υπερπηδώντας τη χούντα που απαγόρευσε το 1967 τα, επίσης ποτισμένα στην αλμύρα, «Θαλασσινά φεγγάρια» των Νίκου Γκάτσου – Μίκη Θεοδωράκη. «Αυτή τη σχέση θα την ανακαλύψουν οι ιστορικοί του μέλλοντος» μου λέει ο Θέμης Μουμουλίδης. Οπως και τη σχέση Καββαδία – Μικρούτσικου.

Μου μιλάει και για μια ιστορία φυγής, στην τέχνη και στη ζωή τους. Οχι μόνο των δύο, αλλά και του αρχικού πρωταγωνιστή Μηνά Χατζησάββα που έφυγε νωρίς (και τη θέση του πήρε ο Στέλιος Μάινας).

ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ. Για τον σκηνοθέτη ο Καββαδίας είναι ο πιο μεταμοντέρνος των ποιητών. Και μετά τον «Σταυρό» αποδεικνύεται μεταμοντέρνος και ο Μικρούτσικος, σε μια εποχή που «η αναζήτηση του μεταμοντέρνου, κατά τη γνώμη μου, παραπαίει».

Μοντάζ εικόνων, επί σκηνής και επί της οθόνης. Κινηματογραφική αφήγηση. Τραγούδια απογειωμένα, ακόμη και απεξαρτημένα από τον μύθο τους και τη μουσική μυθολογία, από τη Ρίτα Αντωνοπούλου, την ηθοποιό Μαριάννα Πολυχρονίδη, τον Κώστα Θωμαΐδη, τον Γιάννη Μαθέ. Μια πρόταση «πραγματικού» μουσικού θεάτρου, σε μια εποχή που «είναι δύσκολο να κάνεις ζουμ στο πραγματικά σημαντικό», κατά τον Θέμη Μουμουλίδη. Και λόγω ταχύτητας. Μια «Εποχή στην Κόλαση» (όπου, κατά τον Ρεμπό, «το μυστικό βρίσκεται στο έλεος»), στην οποία «υποχρέωσή μας είναι να δημιουργήσουμε χώρο για τους νέους, που παλεύουν πολύ μόνοι εδώ και χρόνια. Ενα κενό που πρέπει να καλύψει η Πολιτεία, ξεκινώντας ίσως το πείραμα από την περιφέρεια, όπως σε όλη την Ευρώπη. Πρέπει να τους δώσουμε χώρο, αλλιώς κανείς μας δεν θα φθάσει στο μέλλον».

Ο Θέμης Μουμουλίδης, ως παλιός στο καλλιτεχνικό κουρμπέτι (και στα Φεστιβάλ Βύρωνα, Πάτρας κ.λπ.) και ως βουλευτής Κοζάνης, παίρνει το δικαίωμα να μιλάει για «μια ελληνική περιφέρεια παραμελημένη», για ανυπαρξία «πολιτικής περιφερειακής αποκέντρωσης και ανάπτυξης του πολιτισμού». Και να αντιμετωπίσει με ένα (κάπου βαθιά ειρωνικό) χαμόγελο την ανάμειξη του ονόματός του στην ονοματολογία για την επόμενη ημέρα του Φεστιβάλ Αθηνών: «Ζούμε σε μια εποχή στην οποία το μιντιακό σύστημα κατασκευάζει ειδήσεις. Ή ονοματολογία. Ο δικός μου κύκλος έχει κλείσει το 2007 στην Πάτρα και ο χρόνος μου διατίθεται πλέον, στα χρόνια που μου απομένουν, σε ό,τι μπορώ να προσφέρω στην κοινωνία και στον εαυτό μου. Οπου θα μου ζητούσαν να βοηθήσω θα το έκανα, όχι όμως από θέση διευθυντή. Υπάρχουν σημαντικότατοι άνθρωποι της νεότερης γενιάς που θα μπορούσαν να καλύψουν όλες τις θέσεις».

Στη σκηνή – κατάστρωμα, με φόντο το γαλάζιο της θάλασσας, ο Σταύρος Ζαλμάς, ο Στέλιος Μάινας, ο Νίκος Αρβανίτης, ο Μιχάλης Μαρίνος παίζουν στον απόηχο του κύματος του γαρμπή, που έβραζε. Παίρνω το δικαίωμα να επιμείνω στο Φεστιβάλ. «Χρειάζεται συνολικό σχέδιο πάνω στους θεσμούς» λέει ο Θέμης Μουμουλίδης. «Το Φεστιβάλ θα έπρεπε να έχει μεταβατικό διευθυντή που θα μπορεί να παράγει έργο. Και ένα ελληνικό φεστιβάλ οφείλει να αναφέρεται στην επικράτεια και όχι μόνο στην Αθήνα και στην Επίδαυρο, καθώς γίνεται και με χρήματα φορολογουμένων της επικράτειας. Αυτό περιμένω να δω: την αποκέντρωση του φεστιβάλ. Δικαιούται και η περιφέρεια, οι Φίλιπποι, η Δωδώνη, να δουν σημαντικά πολιτιστικά γεγονότα».

Κάπου 2 εκατομμύρια πωλήσεις δίσκων μετά, σε διάφορες εκδοχές, δισκογραφικές και λάιβ, έχει άραγε νόημα να επιστρέφει κάποιος – και ο Θάνος Μικρούτσικος – στον «Σταυρό του Νότου»; «Ο Θάνος έχει το δικαίωμα να ασχολείται ισοβίως με το συγκεκριμένο έργο, διότι το εμπεριέχει και μπορεί συνεχώς να το εξελίσσει. Είναι δε ένα από τα ελάχιστα έργα που εμπεριέχουν παράλληλα στο DNA τους τέσσερις γενιές».

Οσο για τον ίδιο τον σκηνοθέτη, το μόνο που θα ήθελε να κάνει μετά, όπως λέει σκύβοντας προς το μέρος μου όσο κάνει τις τελευταίες διορθώσεις στη σκηνή, είναι ένα πλάνο που το σκέφτεται και το δουλεύει δέκα χρόνια τώρα: «Να δέσω τα τραγούδια του 20ού αιώνα μέσα από το στόρι ενός διαχρονικού Εμφυλίου. Και το έργο που μπορεί να τον εκφράσει καλύτερα αυτόν τον Εμφύλιο, με την έννοια ενός γάμου που δεν έγινε ποτέ, είναι το Ρωμαίος και Ιουλιέτα».

INFO
«Ταξίδι στον Σταυρό του Νότου – Νίκος Καββαδίας, Θάνος Μικρούτσικος», θέατρο Badminton (Αλσος Στρατού, Γουδή) από 21/1 για 30 παραστάσεις. Σκηνοθεσία – κείμενο: Θέμης Μουμουλίδης. Σκηνικά: Γιώργος Πάτσας. Εμφανίζονται: Θάνος Mικρούτσικος, Στέλιος Μάινας, Σταύρος Ζαλμάς, Ελισάβετ Μουτάφη, Νίκος Αρβανίτης, Μαριάννα Πολυχρονίδη, Μιχάλης Μαρίνος, Ιωάννης Παπαζήσης, Μαρούσκα Παναγιωτοπούλου, Κώστας Φαλελάκης και 40 ακόμη ηθοποιοί και μουσικοί.