Ενας εναντίον όλων

«Πρέπει λοιπόν να ξέρετε ότι υπάρχουν δύο τρόποι να πολεμάει κανείς: ο ένας είναι με τους νόμους και ο άλλος με τη βία. Ο πρώτος ταιριάζει στον άνθρωπο, ο δεύτερος στα θηρία. Αλλά επειδή πολλές φορές ο πρώτος δεν αρκεί, είναι ανάγκη να προστρέξουμε στον δεύτερο. Γι’ αυτό ένας ηγεμόνας είναι απαραίτητο να ξέρει να δρα και ως θηρίο και ως άνθρωπος…»* έγραφε ο Μακιαβέλι στον «Ηγεμόνα» (1532) και η περιγραφή, είναι αλήθεια, ταιριάζει απολύτως στον Ριχάρδο Γ’.

Ο Σαίξπηρ γράφοντας τον «Ριχάρδο Γ’» (1592) συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία και στη συντήρηση του μύθου που ακολουθεί τον βρετανό βασιλιά του οίκου των Τυδώρ. Εναν μύθο που αντλεί από την ιστορική αλήθεια, περνά στη σκηνή και επισκιάζει (;) τελικά την ιστορία. Η θεατρική περσόνα του Ριχάρδου είναι πιο ισχυρή. Η ταύτισή του με το κακό ξεπερνά τα όρια. Ο ήρωας διαθέτει μια σειρά αρνητικών χαρακτηριστικών: είναι υπόγειος και ύπουλος, αμείλικτος, υποκριτής. Ενα θηρίο που θα ‘λεγε και ο Μακιαβέλι.

Ο Γιάννης Χουβαρδάς που το σκηνοθετεί επέλεξε, γι’ αυτό το βαθιά πολιτικό έργο, ένα δίπολο: ο ένας πόλος ανήκει ολοκληρωτικά στον Ριχάρδο. Ο άλλος, είναι όλοι οι άλλοι: συγγενείς του βασιλικού οίκου, μητέρα, σύζυγοι, ερωμένες, παιδιά, ανίψια, εχθροί. Από τη μια, η προσωπικότητα του απόλυτου κακού, ο βασιλιάς που διψάει για εξουσία και από την άλλη όλοι όσοι προσπαθούν να του αντιταχθούν, που (δεν) ενδίδουν.

ΟΙ ΔΥΟ ΠΟΛΟΙ. Πολύ σοφά λοιπόν ο σκηνοθέτης διαχώρισε τους δύο πόλους σκηνοθετικά, αισθητικά, υποκριτικά. Ο Ριχάρδος είναι μόνος και πρέπει να αποδοθεί με πραγματικά, σχεδόν ιστορικά, χαρακτηριστικά. Ο δύσμορφος και εκδικητικός βασιλιάς βρίσκει απέναντί του ένα σύνολο, κάτι σαν θίασο, με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν ευθέως σε γκροτέσκο κόμικ. Σαν να στάθηκαν όλοι ενώπιον ενός παραμορφωτικού καθρέφτη και να άφησαν τη γελοιότητά τους ελεύθερη. Και στο βάθος, ο πύργος, σύμβολο εξουσίας και βασανιστηρίων – στο εξαιρετικά ενδιαφέρον σκηνικό της Εύας Μανιδάκη.

Η αρχική ιδέα στη σκηνοθετική προσέγγιση δεν βρήκε όμως την εφαρμογή της στη σκηνή καθώς ο Γιάννης Χουβαρδάς δεν ολοκλήρωσε τον «διάλογο». Η παράσταση μένει μετέωρη καθώς οι δύο πόλοι ισορροπούν. Ο Δημήτρης Λιγνάδης που «ενσωματώνει» τον Ριχάρδο, υποκριτικά και ψυχικά, βρίσκεται μόνος απέναντι στους άλλους που δεν καταφέρνουν να αντεπεξέλθουν, είτε ως σύνολο είτε ως μονάδες. Κι εκεί μοιάζει να χάνεται ο συνεκτικός ιστός: με τα μουσικά ιντερμέδια και τις παραπομπές στην τέχνη του κόμικ και του καρτούν, η παράσταση αποπροσανατολίζεται. Ο Γιάννης Χουβαρδάς μοιάζει να πηγαίνει προς τα πίσω καθώς η δουλειά του μετά το «Πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα», τις «Παραλλαγές Θανάτου» και τον «Αμλετ» είχε μπει σε νέους δρόμους, ώριμης πρωτοπορίας.

Εκτός από τον Δημήτρη Λιγνάδη, ο οποίος με την ερμηνεία του επιβεβαιώνει τις βαθιές δυνατότητες που διαθέτει, οι γυναίκες είναι αυτές που ξεχώρισαν. Με κορυφαία την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη που αναδεικνύει κάθε λεπτομέρεια με τις εκφράσεις και τις κινήσεις της (Ελισάβετ), ακολουθούν η Σοφία Σεϊρλή (Δούκισσα του Γιορκ) και η Θέμις Μπαζάκα (Μαργαρίτα) που απέδειξαν ότι κατέχουν αυτή την καρτουνίστικη εκδοχή. Τέλος, η Αλκηστις Πουλοπούλου (Λαίδη Αννα), υπηρέτησε πιστά το όραμα του σκηνοθέτη, χωρίς να ξεφύγει από τις παγίδες του.

*«Ο ηγεμόνας» του Μακιαβέλι. Μετάφραση Μαρία Κασωτάκη, Πατάκης, 2015

Μετάφραση: Νίκος Χατζόπουλος
Σκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδάς
Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Μουσική: Δημοσθένης Γρίβας
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος
Παίζουν: Δημήτρης Λιγνάδης, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Σοφία Σεϊρλή, Θέμις Μπαζάκα, Αλκηστις Πουλοπούλου, Νίκος Ψαρράς, Μάνος Βακούσης, Περικλής Μουστάκης, Κώστας Μπερικόπουλος, Αγγελος Παπαδημητρίου, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Γιάννης Τσορτέκης, Κρις Ραντάνοφ κ.ά.
Πού: Στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, Τετάρτη – Κυριακή στις 20.00. Εως 14/2.