Το «Νομπέλ» Αρχιτεκτονικής και η Ελλάδα

Κατά μία έννοια, είναι ο αρχιτέκτονας της χρονιάς. Ο Χιλιανός Αλεχάντρο Αραβένα, εκτός από καλλιτεχνικός διευθυντής της επερχόμενης Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, είναι από χθες και ο κάτοχος του πρεστιζάτου Βραβείου Pritzker, του λεγόμενου και «Νομπέλ Αρχιτεκτονικής». Ο λόγος, κύριοι της κριτικής επιτροπής; «Η δουλειά του Αραβένα δίνει οικονομικές λύσεις στους λιγότερο προνομιούχους, μετριάζει τις συνέπειες από τις φυσικές καταστροφές, μειώνει την κατανάλωση ενέργειας και συμβάλλει στη δημιουργία ενός φιλόξενου δημόσιου χώρου» δήλωσε στην ανακοίνωσή του ο πρόεδρος του Ιδρύματος Hyatt, χορηγού του Βραβείου. «Ευρηματικός και εμπνευσμένος, μας δείχνει πώς η αρχιτεκτονική στα καλύτερά της μπορεί να βελτιώσει τη ζωή των ανθρώπων».

Τα μέλη της επιτροπής του μεγαλύτερου αρχιτεκτονικού βραβείου στον πλανήτη μιλάνε  για έναν πρώην δικό τους. Ο 48χρονος αρχιτέκτονας από το Σαντιάγο είχε συμμετάσχει στο παρελθόν στη διαδικασία κρίσης της επιτροπής Πρίτσκερ. Παράλληλα, τον περασμένο Ιούλιο, ο διευθυντής της Μπιενάλε Βενετίας Πάολο Μπαράτα ανακοίνωσε το όνομα του Αραβένα για τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή της επερχόμενης διοργάνωσης που ξεκινά στη Βενετία στις 28 Μαΐου.

Το αρχιτεκτονικό γραφείο του Αραβένα, Elemental, απέκτησε φήμη για τις δράσεις κοινωνικού χαρακτήρα. Βασίζεται στην ιδέα τού «μισού καλού σπιτιού», όπως την αποκαλεί ο εμπνευστής της, και αφορά τη συνεργασία του Δημοσίου με τους ιδιώτες. Σύμφωνα με το σχέδιο Αραβένα, το κράτος χρηματοδοτεί τα πρώτα 40 τ.μ. από την κατασκευή του οικιστικού προγράμματος, ενώ οι ιδιοκτήτες των μεμονωμένων κατοικιών πληρώνουν το επιπλέον ποσό, σε περίπτωση που χρειάζονται μεγαλύτερους χώρους, πάνω σε σχέδιο του Elemental.

Μετά τον σεισμό στη Χιλή, τον Φεβρουάριο του 2010, ο Αραβένα πέρασε από τη θεωρία της αρχιτεκτονικής στην πράξη. Επιδεικνύοντας οργανωτικότητα επαγγελματία συμμετείχε στην ανασυγκρότηση της καταστραμμένης από τον Εγκέλαδο περιοχής της παράκτιας Κονστιτουθιόν. Και μέσα σε 100 ημέρες ο γνωστός για τον σχεδιασμό εργατικών κατοικιών Αραβένα παρουσίασε ολοκληρωμένο πλάνο ανασυγκρότησης. Προηγουμένως το συνεργείο του είχε ρωτήσει τους κατοίκους της πόλης για το πώς θα ήθελαν να είναι ο τόπος όπου θα ζούσαν στην υπόλοιπη ζωή τους.

Η άποψή του για τον σχεδιασμό των πόλεων και τον ρόλο της αρχιτεκτονικής ως εργαλείο κοινωνικής αλλαγής συνοψίζεται στο αξίωμα πως «οι ανισότητες δεν είναι οικονομικό ζήτημα, αλλά πολιτισμικό. Ο ρόλος που μπορούν να παίξουν οι πόλεις στο να εμποδίσουν ή να δημιουργήσουν ευκαιρίες στους κατοίκους τους σχετίζεται από τον σωστό σχεδιασμό τους».

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. Σε ποιον βαθμό μάς αφορά λοιπόν η γενική κατεύθυνση που δίνει ο Αραβένα ως εκπρόσωπος της «συλλογικής αρχιτεκτονικής» για τους συμμετέχοντες στην Μπιενάλε της Βενετίας; Το ερώτημα ήδη απασχολεί τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχιτεκτόνων καθώς το πρωί της Παρασκευής συνεδριάζουν στα γραφεία του Τεχνικού Επιμελητηρίου για να αποφασίσουν την εθνική μας συμμετοχή, την οποία πρέπει να καταθέσουν έως το τέλος του μήνα στη διεύθυνση της Μπιενάλε της Βενετίας. Για την ώρα οι ελληνικές προτάσεις που διαγκωνίζονται μεταξύ τους αφορούν δύο θέματα. Η μία αντλεί τη θεματική της από το επίκαιρο προσφυγικό ζήτημα και τη συλλογική του διαχείριση από αρχιτέκτονες και άλλες ομάδες διαφορετικών ειδικοτήτων. Η άλλη, πιο ασαφής, αναφέρεται σε αρχιτεκτονικές μελέτες που επεξεργάζονται το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος για την προστασία της μορφολογίας των οικισμών.

Και ο ίδιος ο Αραβένα; Ανακοινώνοντας το θέμα «Reporting from the front» (Ανταπόκριση από το μέτωπο) για την επόμενη διοργάνωση έδειξε προς την κατεύθυνση του συλλογικού οφέλους που αψηφά το κέρδος. «Θα θέλαμε αυτή η Μπιενάλε να πραγματοποιηθεί χωρίς αποκλεισμούς, ακούγοντας τις ιστορίες, τις σκέψεις και τις εμπειρίες που προέρχονται από διαφορετικές καταβολές: τους αρχιτέκτονες, τους πολίτες, τις ηγετικές φυσιογνωμίες, τα εθνικά περίπτερα. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η μάχη για ένα καλύτερα δομημένο περιβάλλον είναι μια συλλογική προσπάθεια που θα απαιτήσει τη γνώση του καθενός» σημείωσε στην ανακοίνωσή του. Το μήνυμα έχει προφανώς αποδέκτες και στην Ελλάδα.