Φόβοι για νέα κύματα προσφύγων

Με εξελίξεις που αποσταθεροποιούν ακόμα περισσότερο τη Μέση Ανατολή και απειλούν με τη δημιουργία νέων προσφυγικών κυμάτων προς την Ευρώπη ξεκίνησε το 2016. Η Σαουδική Αραβία προχώρησε στην εκτέλεση 47 ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και ο σιίτης ιερωμένος Νιμρ αλ Νιμρ, γεγονός που προκάλεσε την μήνιν του Ιράν, με τον ανώτατο ιρανό θρησκευτικό ηγέτη να προειδοποιεί το Ριάντ για «θεία εκδίκηση». Λίγο νωρίτερα διαδηλωτές εισέβαλαν και έκαψαν την πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Τεχεράνη.

Η κίνηση του οίκου των Σαούντ που αντιμετωπίζει πολλές εσωτερικές έριδες, με τον νέο βασιλιά Σαλμάν να προσπαθεί να εδραιώσει την εξουσία του, περιελάμβανε την εκτέλεση, εκτός του Αλ Νιμρ, και άλλων σιιτών καθώς και σουνιτών, μελών της Αλ Κάιντα – όλων με την κατηγορία της «τρομοκρατίας». Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μαζική εκτέλεση που πραγματοποιήθηκε στο βασίλειο εδώ και 35 χρόνια. Ο Αλ Νιμρ υπήρξε κεντρική φιγούρα στις διαδηλώσεις της σιιτικής μειονότητας στη Σαουδική Αραβία το 2012 και η εκτέλεσή του προκάλεσε την οργή σιιτών στην ευρύτερη περιοχή.

Τώρα η αντιπαράθεση Σαουδικής Αραβίας – Ιράν που συνεχίζεται εδώ και χρόνια στη Μέση Ανατολή και ήδη εκφράζεται σε πόλεμο δι’ αντιπροσώπων σε Συρία και Υεμένη, οξύνεται καθώς το βασίλειο θέλει να εμποδίσει την προσέγγιση της Τεχεράνης με τη Δύση με τη συμφωνία που επετεύχθη για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Ο θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ καταδίκασε την εκτέλεση λέγοντας ότι ο Αλ Νιμρ «ούτε ξεσήκωνε τον κόσμο να εξεγερθεί με όπλα ούτε οργάνωνε μυστικά σχέδια ανατροπής. Το μόνο που έκανε ήταν δημόσια κριτική», ενώ στο κτίριο της πρεσβείας στην Τεχεράνη μπορούσε κάποιος ακόμα να δει τους καπνούς από τις φωτιές που άναψαν οι διαδηλωτές που εισέβαλαν στις εγκαταστάσεις χθες το πρωί. Ο πρόεδρος του Ιράν Χασάν Ροχανί κατήγγειλε ως «εξτρεμιστές» όσους διέπραξαν τις «αδικαιολόγητες» επιθέσεις εναντίον της σαουδαραβικής διπλωματικής αποστολής.

Στη Σαουδική Αραβία τα μέλη της σιιτικής μειονότητας ετοιμάζονται για τριήμερο πένθος, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας ενισχύονται στα ανατολικά της χώρας προκειμένου να προλάβουν πιθανές διαδηλώσεις. Επεισόδια σημειώθηκαν και στο γειτονικό Μπαχρέιν όπου η αστυνομία χρησιμοποίησε αντλίες νερού για να διαλύσει όσους διαδήλωναν για την εκτέλεση του Αλ Νιμρ στην πρωτεύουσα Μανάμα.  Η απόφαση του Ριάντ για την εκτέλεση του σιίτη ιερωμένου περιπλέκει την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και δυσκολεύει ιδιαίτερα την εξεύρεση λύσης για την κρίση στη Συρία. Επίσης είναι δεδομένο ότι θα περιπλέξει τις σχέσεις της Σαουδικής Αραβίας με τη σιιτική κυβέρνηση του Ιράκ την ώρα που προετοιμάζονταν τα εγκαίνια της σαουδαραβικής πρεσβείας στη Βαγδάτη έπειτα από 25 χρόνια.

Χθες σε ένα έμμεσο μήνυμα προς την Τεχεράνη να μην αντιδράσει βίαια ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε πως αναμένει ότι τις ερχόμενες εβδομάδες το Ιράν θα ολοκληρώσει τις απαιτούμενες εργασίες, που θα δώσουν το έναυσμα για την εφαρμογή της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Οπως δήλωσε ο σύμβουλος της αμερικανικής προεδρίας σε θέματα Εθνικής Ασφάλειας Μπεν Ρόουντς, το Ιράν έχει ακόμη κάποιες εργασίες να ολοκληρώσει μετά τη μεταφορά με πλοίο εκτός της χώρας αποθεμάτων ουρανίου χαµηλού βαθµού εµπλουτισµού. «Είμαστε στη διαδικασία να δούμε την εφαρμογή της συμφωνίας με το Ιράν να κάνει βήματα προς την εκπλήρωσή της» πρόσθεσε.

Και όμως, στα τέλη του 2014 όταν η σουνιτική Σαουδική Αραβία και το σιιτικό Ιράν βρέθηκαν από κοινού αντιμέτωπα με την απειλή του Ισλαμικού Κράτους, είχε αρχίσει να διαφαίνεται η ελπίδα ότι οι δύο αντίπαλες περιφερειακές δυνάμεις κινούνταν προς δοκιμαστική προσέγγιση. Οι πολιτικές εξελίξεις ωστόσο διέψευσαν αυτή την υπόθεση. Η διεθνής συμφωνία του Ιουλίου ανάμεσα στο Ιράν και στις μεγάλες δυνάμεις για τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης – στην οποία αντιτάχθηκε η Σαουδική Αραβία ζητώντας από τις ΗΠΑ να την μπλοκάρουν – έφερε στην επιφάνεια και τον οικονομικό ανταγωνισμό ανάμεσα στις δύο δυνάμεις. Η συμφωνία και η άρση των διεθνών κυρώσεων που τη συνοδεύει ανοίγει για το Ιράν τις βάνες εξαγωγής πετρελαίου, ενώ οι χώρες του ΟΠΕΚ αντιμετωπίζουν το κατρακύλισμα των τιμών του πετρελαίου.

Επίδειξη δύναμης
Σύμφωνα με τους αναλυτές, οι σαουδάραβες ηγέτες φοβήθηκαν μήπως κατηγορηθούν για αδυναμία από τους υπερσυντηρητικούς σουνίτες ουαχαμπίτες ιερωμένους εάν έδιναν χάρη στον σιίτη σεΐχη Αλ Νιμρ, ενώ θα εκτελούνταν δεκάδες σουνίτες μέλη της Αλ Κάιντα. Ο νέος βασιλιάς Σαλμάν αντιμετωπίζει πολλές αμφισβητήσεις στο εσωτερικό της χώρας του και φαίνεται ότι επέλεξε να κάνει επίδειξη δύναμης.