«Οι νέοι σήμερα είναι δικαίως εξοργισμένοι»

Αυτές τις μέρες προβάλλεται στις αίθουσες η τελευταία ταινία των Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι «Θαυμάσιος Βοκκάκιος». Κάτι που για μένα αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα του 2015 – κι ας «έσκασε» στην τελευταία του εβδομάδα. Ο λόγος προφανής: οι αδελφοί Ταβιάνι – μαζί ίσως με τον αστείρευτο Μάρκο Μπελόκιο – είναι οι τελευταίοι εκπρόσωποι της χρυσής εποχής του ιταλικού κινηματογράφου, τότε που οι δημιουργοί του, με δάνεια από τον νεορεαλισμό, την όπερα αλλά και την κομέντια ντελ’ άρτε, διαμόρφωναν μια φιλμική γλώσσα ιδιαίτερη, ξεχωριστή και άμεσα αναγνωρίσιμη. Το ότι παραμένουν στην πρώτη γραμμή είναι από μόνο του ευτυχές. Αφήστε δε που έχουν αποδείξει και με το παραπάνω πως δεν τους έχουν πάρει δα και τα χρόνια.

Σας θυμίζω πως τον Σεπτέμβριο του 1986, οι αδελφοί Ταβιάνι βραβεύτηκαν από το Φεστιβάλ Βενετίας με έναν τιμητικό Χρυσό Λέοντα για το σύνολο της κινηματογραφικής τους προσφοράς. Και όπως όλοι γνωρίζουμε, βραβεία τέτοιου τύπου απονέμονται στο λυκόφως μιας πορείας. Είκοσι έξι χρόνια αργότερα βραβεύονται με τη Χρυσή Αρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου, που που εδώ και χρόνια πριμοδοτεί μονάχα τις σύγχρονες, τις πιο μοντέρνες κινηματογραφικές τάσεις. Τότε, κάποιοι κριτικοί είχαν εκφράσει τη δυσαρέσκειά τους. Επειδή, λέει, οι Ταβιάνι είναι «γέροι». Λες και το μόνο που δικαιούται να προσφέρει ένας καλλιτέχνης μιας προχωρημένης ηλικίας είναι η παραίτηση. Μεγάλη κουβέντα, βλέπετε, τι είναι μοντέρνο. Είναι αυτό που τυχαίνει να παραπέμπει αισθητικά στο «σήμερα», στο «εδώ-και-τώρα»; Ή μήπως είναι κάτι που το ξεπερνά μόνο και μόνο για να μιλήσει για τα ζητήματα που πάντα θα καίνε την ανθρωπότητα;

Η πανούκλα του πνεύματος

Οι ίδιοι, πάντως, μπορεί να μεταφέρουν στη μεγάλη οθόνη το «Δεκαήμερο» του Βοκκάκιου, χρόνος δράσης τους όμως παραμένει το σήμερα. Ο Πάολο Ταβιάνι λέει: «Με τον “Θαυμάσιο Βοκκάκιο” θέλαμε να πλησιάσουμε ξανά τους νέους και πιστεύουμε πως σήμερα ειδικά είναι που πρέπει να τους αφουγκραστούμε περισσότερο από ποτέ. Είναι δικαίως εξοργισμένοι στο βάρβαρο αυτό παρόν που κάποιοι τούς έχουν καταδικάσει. Το συναντάμε στις οικογένειές μας, στα παιδιά και τα εγγόνια μας, στους φίλους τους, στους δρόμους, σε ολόκληρο τον κόσμο. Ξαφνικά, οι εικόνες της ρημαγμένης από την πανούκλα Φλωρεντίας του 1300 είναι και πάλι επίκαιρες. Η πανούκλα του πνεύματος είναι και πάλι εδώ, για να μας ταλαιπωρήσει. Και οι νέοι επαναστατούν. Οπως μπορούν. Η άρνηση αυτής της παραίτησης κρύβει μεν μια απελπισία, αλλά πάνω απ’ όλα κυριαρχεί η ανάγκη του ονείρου, της φαντασίας, της ελπίδας».

Αναπόφευκτα, ο «Θαυμάσιος Βοκκάκιος» είναι ένα έντονα αισθησιακό φιλμ, αποφεύγει όμως τα μονοπάτια που επέλεξε ο Πιερ Πάολο Παζολίνι στη δική του μεταφορά. «Ο Πιερ Πάολο έκανε μια σπουδαία ταινία», συμπληρώνει ο Βιτόριο, «που υπέφερε πολύ από τη λογοκρισία της εποχής, αλλά θα θέλαμε να αποφύγουμε τις συγκρίσεις. Νομίζουμε πως στην ταινία υπάρχει ένας υπόγειος αισθησιασμός. Προσπαθήσαμε να μην περάσουμε κάποια όρια – απλά και μόνο επειδή το βρίσκαμε πιο ερεθιστικό! Ο Παζολίνι είχε μια μάχη να δώσει, τη μάχη ενάντια στη σεξουαλική καταπίεση εκείνων των χρόνων. Γι’ αυτό και η αναπαράσταση του γυμνού στο έργο του είναι τόσο επιθετική».

Η συνάντηση των γενεών

Παραδόξως, οι Ταβιάνι αρνούνται να αποκαλύψουν τα κείμενα εκείνα στα οποία βασίστηκαν γράφοντας το σενάριο: «Αγαπούμε πολύ το κοινό για να του θέσουμε αυτά τα όρια. Θέλουμε να απολαύσει τις ιστορίες, να μπει παρθένο στην αίθουσα και να εγκαταλείψει τις όποιες προσλαμβάνουσές του. Ενα βασικό στοιχείο του σινεμά που αγαπάμε είναι και η χαρά της ανακάλυψης. Και έτσι δουλέψαμε και με τους ηθοποιούς μας. Ξέρετε, συνήθως όταν ένας σκηνοθέτης εξυμνεί το καστ του, ουσιαστικά ευλογεί τα γένια του – αλλά δεν έχουμε πρόβλημα με αυτό! Τα περισσότερα ονόματα εδώ είναι γνωστά στο ιταλικό κοινό, κάποια όχι και τόσο, ενώ μερικοί βρέθηκαν για πρώτη φορά σε κινηματογραφικό σετ. Οπου και συναντήθηκαν δυο διαφορετικές γενιές, η δική μας και η δική τους. Μια παθιασμένη συνάντηση αμοιβαίας κατανόησης που μας συγκίνησε πολύ».

«Φοβόμαστε για την Ελλάδα»

Η πρώτη ταινία των αδελφών Ταβιάνι με τίτλο «Ο ανατρεπτικός» προβλήθηκε το 1967, προμηνύοντας τα γεγονότα του επερχόμενου Μάη όπως τα είχαν προβλέψει μέσα στο φιλμ. Το 1974 το ελληνικό κοινό αγκαλιάζει την ταινία τους «Αλοζανφάν» όπου ένας ιταλός αριστοκράτης, επαναστάτης, που έχει προδώσει τους συντρόφους του, (ο εξαίρετος Μαρτσέλο Μαστρογιάνι) αποφασίζει να τους ακολουθήσει σε μια παράλογη εκστρατεία. Το ερώτημα προφανές: τι γίνεται όταν οι αντικειμενικές συνθήκες δεν είναι ώριμες για επανάσταση; «Δεν έχουμε ακόμα απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Και φοβόμαστε για τα όσα βλέπουμε να γίνονται στην Ελλάδα – και για όλα αυτά που πρόκειται να γίνουν και δεν μπορούμε καν να τα φανταστούμε. Μακάρι η τέχνη να μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο – δεν έχουμε πια αυτήν την ψευδαίσθηση. Αυτό μονάχα η λαϊκή βούληση μπορεί να το καταφέρει».