Αγώνας δρόμου για την Μπιενάλε Βενετίας

Μικρές προθεσμίες για μεγάλες ιδέες. Λίγες ημέρες πριν από τη λήξη της ημερομηνίας που αφορά την επίσημη συμμετοχή της Ελλάδας στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας 2016, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας παραχωρεί το θέμα στον ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ ορίζοντας τον συνδικαλιστικό φορέα των αρχιτεκτόνων εθνικό επίτροπο για τη 15η Μπιενάλε που θα διεξαχθεί από 28 Μαΐου έως 27 Νοεμβρίου 2016.

Η 29η Ιανουαρίου είναι η τελευταία ημέρα ώστε το υπουργείο να παραλάβει την πρόταση από τον επίτροπο που θα περιγράφει τη γενική ιδέα της συμμετοχής μας στη διεθνή αρχιτεκτονική διοργάνωση. Το χρονικό διάστημα είναι σφιχτό για να πραγματοποιηθεί η πρόθεση του ΣΑΔΑΣ να δώσει την ευκαιρία σε όλους τους αρχιτέκτονες να συμμετάσχουν στην επιλογή του θέματος εκπροσώπησης και σε όλη τη διαδικασία της διοργάνωσης. Εντός της εβδομάδας πρόκειται να ανακοινώσει τον τρόπο συλλογικής διαχείρισης του θέματος «Reporting From the Front» («Ανταπόκριση από το μέτωπο»), το οποίο έχει ανακοινώσει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της 15ης Μπιενάλε Αλεχάντρο Αραβένα, ζητώντας τη συμμετοχή όλων σε ημερίδα, εργαστήρια και με σύνδεση μέσω skype ώστε να αρχίζουν να συζητούν τον προβληματισμό του Αραβένα.

Η Ελλάδα, έπειτα από μια περίοδο αδράνειας, συμμετείχε το 1991 στην 5η Μπιενάλε με τρεις εκθέσεις και το υπουργείο Πολιτισμού έως το 2008  είχε τον ρόλο του επιτρόπου. Το διάστημα 2010-2014 οι τρεις εθνικές συμμετοχές στις αντίστοιχες Μπιενάλε πέρασαν στην αρμοδιότητα του υπουργείου Περιβάλλοντος και η διοργάνωσή τους είχε ενταχθεί στο πρόγραμμα του ΕΣΠΑ. Σε αυτήν την περίπτωση ο κανονισμός του ελληνικού Δημοσίου απαιτούσε τη διοργάνωση από το υπουργείο ανοιχτού διαγωνισμού προσκαλώντας τους ενδιαφερόμενους αρχιτέκτονες να καταθέσουν τις προτάσεις τους. Μια τριμελής επιτροπή από το υπουργείο επέλεγε τον εθνικό επίτροπο σε συνεδρίαση της.

Μπορεί λοιπόν ο ΣΑΔΑΣ, ένας συνδικαλιστικός φορέας δηλαδή, να αναλάβει τα καθήκοντα του εθνικού επιτρόπου που, εκτός από τη συγκρότηση θέματος, έχει και την υποχρέωση της οικονομικής διαχείρισης της παρουσίας του στο ελληνικό περίπτερο στην Μπιενάλε και της προβολής του στον Τύπο; Ο ΣΑΔΑΣ,  όπως αναφέρει στη σχετική ανακοίνωσή του, δίνει έμφαση στις ανοιχτές διαδικασίες τονίζοντας ότι το υπουργείο ξεπέρασε τη μέχρι και το 2014 «νεφελώδη διαδικασία» επιλογής  της ελληνικής εκπροσώπησης. Χωρίς όμως να αναφέρει στοιχεία ή γεγονότα. Σκοπός του είναι να ανοίξει ο θεσμός προς νέες συλλογικότητες και όχι μόνο σε μεμονωμένες περιπτώσεις με τη συμμετοχή κυρίως νέων αρχιτεκτόνων από 25 έως 45 ετών.

Ο χρόνος προετοιμασίας από τη στιγμή που ανακοινώνεται το θέμα της Μπιενάλε είναι ίδιος για όλες τις χώρες. Απλώς στην Ελλάδα οι διαδικασίες είναι πολύ αργές και η επιλογή του επιτρόπου – οικονομικού διαχειριστή καθυστερεί. Γι’ αυτό και ο χρόνος είναι πολύ μειωμένος ώστε ο επίτροπος να επιλέξει με τη σειρά του τον επιμελητή και την πρότασή του ώστε η επιμελητική ομάδα να έχει τον χρόνο να οργανώσει την επεξεργασία και τον σχεδιασμό του θέματός της  στο ελληνικό περίπτερο.

Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ. «Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η μάχη για ένα καλύτερο δομημένο περιβάλλον είναι μία συλλογική προσπάθεια που θα απαιτήσει τη γνώση του καθενός. Γι’ αυτό θα θέλαμε αυτή η Μπιενάλε να πραγματοποιηθεί χωρίς αποκλεισμούς, ακούγοντας τις ιστορίες, τις σκέψεις και τις εμπειρίες που προέρχονται από διαφορετικές καταβολές: τους αρχιτέκτονες,  τους πολίτες, ηγετικές φυσιογνωμίες, τα εθνικά περίπτερα» υπογραμμίζει στην  ανακοίνωση του ο καλλιτεχνικός διευθυντής για το φετινό θέμα «Reporting From the Front». Ο χιλιανός Αλεχάντρο Αραβένα αναφέρει την αλλαγή παραδείγματος πέραν από την αρχιτεκτονική του κέρδους προς το συλλογικό όφελος. Είναι ένας από τους διακεκριμένους αρχιτέκτονες, μέλος της επιτροπής βραβείων Πρίτζκερ, καθηγητής στο Χάρβαρντ, κατασκευαστής κτιρίων κύρους. Αλλά και ιδρυτής της εταιρείας Elemental με έργα κοινωνικής αρχιτεκτονικής και σχεδιασμού πόλεων που προωθούν την οικονομική ισότητα. Και ως διάδοχος του Ρεμ Κούλχαας και της επιτυχημένης διοργάνωσής του με τον τίτλο «Fundamentals» αναφέρει στην εφημερίδα «Γκάρντιαν» την πρόθεσή του να ανατρέψει την ιδέα ότι η Μπιενάλε ασχολείται με θέματα που αφορούν αποκλειστικά και μόνο τους υπόλοιπους αρχιτέκτονες.

«Θεωρώ ότι το επόμενο βήμα που πρέπει να κάνουμε εμείς οι αρχιτέκτονες είναι να δημιουργήσουμε ανοιχτά συστήματα. Δηλαδή οι συνθήκες μέσα στις πόλεις να επιτρέπουν σε όλες τις ομάδες να δίνουν την πληροφορία τους. Εχουμε ήδη αρχίσει να αναγνωρίζουμε τα προβλήματα τα οποία κάθε πολίτης κατονομάζει: μετανάστευση, ποιότητα ύδρευσης, χωρητικότητα, διαχείριση αποβλήτων κ.λπ. Και τόσο σε αναπτυγμένες όσο και σε διαδικασία ανάπτυξης κοινωνίες είδαμε να υπάρχει άμεση ανταπόκριση από ανθρώπους που δεν ασχολούνται με την αρχιτεκτονική».