«Ο διάβολος, η άλλη δύναμη του Φάουστ»

Πλανόδιος αλχημιστής, αστρολόγος και μάγος κατά τη γερμανική Αναγέννηση, ο Φάουστ στάθηκε πηγή έμπνευσης για τους συγγραφείς της εποχής, με πιο γνωστή ίσως τη θεατρική εκδοχή του Κρίστοφερ Μάρλοου («Δόκτωρ Φάουστ»). Ηταν, ωστόσο, με τον Γκαίτε που το όνομα του ήρωα πέρασε στην αιωνιότητα αποτελώντας μέχρι σήμερα ένα από τα κορυφαία έργα της γερμανικής λογοτεχνίας και διαχρονική επιρροή για τους μεταγενέστερους (αρκεί να αναφέρουμε το κορυφαίο «Δόκτωρ Φάουστους» του Τόμας Μαν). Ο Γκαίτε άρχισε να γράφει το έργο του το 1773, σε ηλικία 25 ετών, και ολοκλήρωσε το 1806 το γνωστό πρώτο μέρος, εκεί όπου «κλείνει» τη συμφωνία με τον Μεφιστοφελή. Λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, το 1831, καταπιάστηκε με το δεύτερο μέρος, όπου εστιάζει σε κοινωνικά φαινόμενα όπως ψυχολογία, ιστορία, πολιτική, μυστικισμό και σε φιλοσοφικά θέματα. Με το εμβληματικό αυτό έργο αναμετρώνται οι ενωμένες δυνάμεις του νέου ελληνικού θεάτρου: η σκηνοθέτρια Κατερίνα Ευαγγελάτου, οι ηθοποιοί Νίκος Κουρής (Φάουστ), Αργύρης Πανταζάρας (Μεφιστοφελής) και άλλοι συντελεστές. Το «Νσυν» απευθύνθηκε στους δύο πρωταγωνιστές για την πρόκληση και τα μυστικά των ρόλων. «Κατ’ αρχάς να ξεκαθαρίσουμε ότι ο Φάουστ δεν κάνει θυσία ούτε πουλάει την ψυχή του για τη νεότητα» λέει εξαρχής ο Νίκος Κουρής. «Προκαλεί τον διάβολο και τον εαυτό του, τερματίζει τα όριά του. Υπάρχει η ανάγκη να αναμετρηθεί με κάτι που θα του συμπυκνώσει τη ζωή σε μια στιγμή και αυτό μπορεί να είναι η ευτυχία. Βέβαια έτσι ζητάει το αδύνατο, επειδή η στιγμή δεν μπορεί να απομονωθεί και ο χρόνος δεν μπορεί να σταματήσει».

Πώς προετοιμαστήκατε για τον ρόλο;

Νίκος Κουρής: Η δυσκολία με τον «Φάουστ» είναι από τη μια μεριά ο στίχος και η ομοιοκαταληξία. Από την άλλη, πώς ο ηθοποιός μπορεί σήμερα να αποδώσει το κείμενο με έναν τρόπο που να μην είναι ξένος και απωθητικός στον σημερινό θεατή. Αυτή είναι η βασική προσπάθεια. Από εκεί και πέρα είναι ένα φιλοσοφικό κείμενο με δύσκολες έννοιες που πρέπει να μεταμορφωθεί χωρίς να χάσει την ομορφιά του.

Αργύρης Πανταζάρας: Το αντιμετωπίζω σαν μια μουσική συμφωνία, μια παρτιτούρα από την οποία δεν μπορείς να αλλάξεις καμία νότα και σημείο στίξης. Αισθάνομαι ότι προετοιμαζόμουν από πάντα για κάτι που ποτέ δεν θα είμαι έτοιμος. Ακριβώς έτσι είναι και στη ζωή: ποτέ δεν είμαστε έτοιμοι να συμβούν τα θαύματα, ώσπου να έρθει η στιγμή που θα συμβούν.

Ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με το κείμενο του «Φάουστ»;

Ν.Κ.: Ηταν στη Σχολή φυσικά, αλλά μετά το ξαναδιάβασα. Υπήρξε πάντα ένα πολύπλοκο, δαιδαλώδες, δύσκολο, αριστουργηματικό και απίστευτης ομορφιάς κείμενο που το έχω διαβάσει σε διάφορες μεταφράσεις. Τώρα που το συνάντησα και πάλι, καταλαβαίνω πόσο άπιαστο είναι: πως εμπεριέχει όλα τα είδη θεάτρου. Νομίζω ότι το αντιλαμβάνομαι σαν μια περιπέτεια στην ποίηση και στη φιλοσοφία.

Α.Π.: Το διάβασα όταν τελείωσα τη Σχολή. Τότε άρχισα να βρίσκω έναν ρυθμό στη μελέτη και είπα να αρχίσω με τον «Φάουστ». Επαθα ντελίριο και ήμουν απολύτως πεπεισμένος ότι βρήκα ένα έργο που δεν μπορεί να ανεβεί ποτέ! Αλλαξα γνώμη τελικά, το ντελίριο όμως μου έμεινε.

Σας έχει μείνει ένας στίχος ή απόσπασμα που λειτουργεί σαν κλειδί στο έργο;

Ν.Κ.: Θα πω μια φράση του Μεφιστοφελή: «Μα κι αν δεν είχε στον διάολο δοθεί και πάλι ήταν γραφτό του να χαθεί».

Α.Π.: Είναι μια φράση του Φάουστ που πιστεύω ότι κινεί όλο το έργο: «Ο,τι στην ανθρωπότητα όλη είναι γραμμένο, θέλω κι η ύπαρξή μου να το ζήσει». Μια φράση που κάθε θεατής θα την ψιθυρίσει από μέσα του.

Αναγνωρίζει ο ένας στοιχεία από τον χαρακτήρα του στον ρόλο του άλλου;

N.K.: Ναι, επειδή όλη η προσπάθεια με την Κατερίνα Ευαγγελάτου, τον Αργύρη κι εμένα είναι ότι ο Φάουστ αποτελεί μέρος του ίδιου ανθρώπου. Δηλαδή ο Μεφιστοφελής είναι μια άλλη του δύναμη. Στην πραγματικότητα είναι ένας άνθρωπος χωρισμένος στα δύο, άρα περιέχεται ο ένας μέσα στον άλλον.

Α.Π.: Προσωπικά προσπαθώ να πλησιάσω τον Νίκο τόσο ώστε να καταφέρω να συμπληρώνω τη σκέψη του, το βλέπω σαν ένα παιχνίδι ισορροπίας στην κίνηση, στον ήχο και στο νόημα. Φαντάζομαι έναν ανθρώπινο Μεφιστοφελή σαν τον μικρό Φάουστ στα νιάτα του, γεμάτο αμφιβολίες για τον κόσμο και έτοιμο να κατακτήσει το Σύμπαν.

Για ένα τέτοιο έργο ο ηθοποιός εμπιστεύεται τυφλά τον ρόλο του στον σκηνοθέτη ή προτείνει τρόπους ερμηνείας;

Ν.Κ.: Το θέμα είναι αν μια συνεργασία μπορεί να αποδειχθεί δημιουργική. Και στην περίπτωση της Κατερίνας ισχύει μόνο αυτό. Εκείνη μας προτείνει πράγματα, εμείς αντιπροτείνουμε και αποφασίζουμε μαζί. Εχουμε μια κοινή αισθητική γραμμή και αίσθηση για το έργο που θέλουμε να κάνουμε.

Α.Π.: Δεν μπορείς να κάνεις τίποτε αν δεν εμπιστεύεσαι την/τον σκηνοθέτη σου, ούτε αν δεν προτείνεις κάτι από τον κόσμο σου, σε οποιοδήποτε έργο. Από την αρχή ενθουσιάστηκα με τη σκηνοθετική ανάγνωση του έργου μέσα από τη ματιά της Κατερίνας και η πρότασή της για τον ρόλο με συγκίνησε τόσο που ένιωσα ότι πραγματικά έκανα συμφωνία με τον διάολο. Νιώθω τυχερός και ευγνώμων γι’ αυτήν την καλλιτεχνική ομάδα.

INFO
«Φάουστ», Δημοτικό Θέατρο Πειραιά (Ηρώων Πολυτεχνείου 32, τηλ. 210-4143.310). Μετάφραση: Σπύρος Α. Ευαγγελάτος. Σκηνοθεσία: Κατερίνα Ευαγγελάτου. Παίζουν: Νίκος Κουρής, Αργύρης Πανταζάρας, Νάνσυ Σιδέρη, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Ερρίκος Μηλιάρης, Κλήμης Εμπέογλου, Καλλιόπη Παναγιωτίδου, Αγησίλαος Μικελάτος. Συμμετέχουν επίσης 30 σπουδαστές από τη Δραματική Σχολή του Πειραϊκού Συνδέσμου