Στην κοιλιά του μοντέρνου αρχιτέκτονα

Στην είσοδο της περίφημης πολυκατοικίας της Μασσαλίας Unité d’ Habitation – έργο που παρέδωσε το 1952 ο Λε Κορμπιζιέ – βρίσκεται χαραγμένη πάνω στο γυμνό σκυρόδεμα μία ανθρώπινη μορφή με ανασηκωμένο το χέρι ψηλά. Είναι το «Modulor», ή αρχετυπική μορφή της νεωτερικότητας. Ο μοντέρνος κανόνας δηλαδή μέτρησης του χώρου σύμφωνα με την αναλογία του 2,20 μ., ο επινοητής του οποίου ερμηνεύει ως το ύψος ενός ανθρώπου (1,80 μ.) με το χέρι σηκωμένο ψηλά. Εναν χρόνο νωρίτερα, το 1951, συμμετείχε στην Τριενάλε του Μιλάνου «De Divina Proportione» ανάμεσα σε χειρόγραφα ή πρώτες εκδόσεις του Ρωμαίου Βιτρούβιου καθώς και των αναγεννησιακών καλλιτεχνών όπως οι Πιέρο Ντέλα Φραντσέσκα, Λεονάρντο ντα Βίντσι, Λεόν Μπατίστα Αλμπέρτι, Αλμπρεχτ Ντίρερ. Με το «Modulor», ο ελβετός αρχιτέκτονας Λε Κορμπιζιέ  θέλησε να αναμετρηθεί με την Αναγέννηση επινοώντας την ιδεώδη κατά την άποψή του ανθρωπομετρία και εργονομία της μοντέρνας αρχιτεκτονικής.

Μια συναρπαστική αναζήτηση

Ο καθηγητής στο ΕΜΠ Παναγιώτης Τουρνικιώτης που έχει την κεντρική επιμέλεια των εκδηλώσεων της «Αναφοράς στον Ελ/Le Corbusier» εξηγεί ότι το «Modulor» δεν είναι απλώς ένα εγχειρίδιο χρήσης για επιτυχημένο αρχιτεκτονικό αποτέλεσμα. «Είναι ένας τρόπος σκέψης, μία επανεισαγωγή για το πώς γίνεται η αρχιτεκτονική. Θα λέγαμε ότι λειτουργεί ως ένας διορθωτικός έλεγχος των μορφών που δίνει τη δυνατότητα σε αυτούς που σχεδιάζουν να ακολουθούν καλούς οδηγούς. Το 1950 δεν υπήρχαν υπολογιστές. Αλλά υπολογιστικές προσεγγίσεις, καλά συγκερασμένα μαθηματικά, τα οποία ο Λε Κορμπιζιέ χρησιμοποίησε ώστε να εναρμονίσει τη δυναμική γεωμετρία προς την οριοθετημένη μορφή. Σήμερα, βέβαια, μέσα στο λογισμικό των ηλεκτρονικών υπολογιστών εμπεριέχεται δυνάμει το “Modulor”. Τότε όμως, μετά τον καταστροφικό Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στα χρόνια της γενικής ανοικοδόμησης, η ανθρώπινη διάσταση του συστήματος του “Modulor” συμβάλλει στην ανθρωπιστική, γρήγορη, εύκολη, οικονομική κατασκευή».

Τα βιβλία «Le Modulor» και «Modulor 2» περιγράφουν τη συναρπαστική αναζήτηση ενός συστήματος αναλογιών που θα εναρμονίσει τον κτισμένο χώρο με το κορμί του ανθρώπου, εμπλουτισμένη με πλήθος από αυτοβιογραφικές πληροφορίες και εφαρμοσμένα παραδείγματα. Σήμερα ο σύγχρονος σχεδιασμός και η αρχιτεκτονική αντίληψη έχουν ξεπεράσει την ιδεώδη ανθρωπομετρία του μοντέρνου κανόνα του «Modulor». Ωστόσο η δίτομη ελληνική έκδοση που ακολουθεί τα μεγέθη του πρωτότυπου έργου (σε μια νέα μετάφραση της Αλκηστης Κωσταβάρα – Παπαρρήγα και σε επιμέλεια του Παναγιώτη Φαραντάτου, βασισμένη σε νέα έρευνα στα αρχεία του Ιδρύματος Le Corbusier στο Παρίσι) αποκτά αξία μέσα από το πρίσμα της λογοτεχνικής ανάγνωσης.

Ο παθιασμένος συγγραφέας του «Modulor», ο ποιητής αρχιτέκτονας, ο ταλαντούχος σχεδιαστής βιβλίων, δίνει μέσα από αυτήν την καταγραφή της ιστορικής έρευνάς του και τα ιδιότυπα στοιχεία της βιογραφίας του. Ταυτόχρονα με το κατασκευαστικό του έργο, η συγγραφική φλέβα του αποκαλύπτει τη δύναμή της: «Είμαι ένας τύπος με το κεφάλι γεμάτο αναλογίες, κυριευμένος από την επιθυμία της αρμονίας, καλούμενος να ασχοληθώ με τον χώρο, τον όγκο, τις σχέσεις, πράγματα που αναγκαστικά εμπλέκουν τα μαθηματικά. Εξηγούμαι: δεν είμαι μαθηματικός αλλά καλλιτέχνης. Με λογαριάζω για ποιητή».

Συγγραφέας
με χρονική αντοχή

Ο Λε Κορμπιζιέ, πέρα από αρχιτέκτονας των μοντέρνων καιρών, είναι συγγραφέας με χρονική αντοχή. Ο ενθουσιασμός του κειμένου του, η σύνθεση της σκέψης του και η ερμηνευτική, αναλυτική ικανότητα του πνεύματός του να συνδέει την πολιτισμική ροή της εποχής του με την αλλαγή της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης τον φέρνουν προς εμάς. Εμάς τους σύγχρονους αναγνώστες – κατοίκους των πολυκατοικιών και των γρήγορων κατασκευών. Εστω και αν στα κουτιά των διαμερισμάτων – ξεφτισμένοι απόγονοι του δικού του μετρικού συστήματος μοντέρνας αρμονίας – αναγνωρίζουμε μόνο τα αρνητικά της συγκατοίκησης των πολλών ενοίκων. Αντί για ανοιχτούς χώρους με μεγάλα τετράγωνα υαλοπετάσματα, μπαλκόνια με πρόβολο, δωμάτια διαρρυθμισμένα από την ξύλινη επίπλωση των «μηχανών κατοίκησής» του, κατοικούμε σε χώρους υποδοχής με χαμηλή οροφή και δωμάτια με ελλιπή μόνωση που βγάζουν σε ανήλιαγους φωταγωγούς. Τώρα έχουμε υποστεί τις οικονομικά συμφέρουσες αντικαταστάσεις των εργολάβων μηχανικών. Οι οποίοι ουδέποτε διάβασαν τον εμπνευσμένο από το ελληνικό φως αρχιτέκτονα που προσπάθησε να φέρει την τάξη μέσα από την αρμονία της γεωμετρίας. Εκείνον που αυτοσυστηνόταν ως «αφοσιωμένος στη φρενήρη έρευνα για το καλύτερο δυνατό».

INFO
Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο φέτος τιμά τον Λε Κορμπιζιέ διοργανώνοντας αρχιτεκτονικές και άλλες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατό του, με τον γενικό  τίτλο «Αναφορά στον Ελ/Le Corbusier». Σε αυτή τη συγκυρία οφείλεται η για πρώτη φορά στα ελληνικά πλήρης έκδοση του «Modulor. Δοκίμιο για ένα αρμονικό μέτρο σε ανθρώπινη κλίμακα με παγκόσμια εφαρμογή στην αρχιτεκτονική και τη μηχανική». Ο Λε Κορμπιζιέ επιμελήθηκε και  τον σχεδιασμό της έκδοσης που κυκλοφόρησε σε δύο μέρη το 1950 και το 1955

Le Corbusier
Le Modulor 1 & 2
Μτφ. Αλκηστις 
Θ. Κωσταβάρα – Παπαρρήγα
Εκδ. Παπασωτηρίου 2015 
Τιμή: 44 ευρώ