Εργαστήριο ψυχής

Κάπου ανάμεσα στα πειράματα σε πάγκο του εργαστηρίου και σε εκείνα που κάνει ο άνθρωπος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Μαξίμ Γκόρκι (1868 – 1936) βρήκε χώρο να πλάσει «Τα παιδιά του ήλιου».

Γεννημένος μόλις οκτώ χρόνια μετά τον Τσέχοφ, υπήρξε σύγχρονός του και μέγας θαυμαστής του. Με δύσκολα παιδικά και εφηβικά χρόνια και πολλές δουλειές στο ενεργητικό του, στράφηκε το 1892 στη λογοτεχνία, έστω κι αν στην αρχή οι λόγοι ήταν καθαρά βιοποριστικοί (επιφυλλίδες στον επαρχιακό Τύπο). Ωστόσο, οι ιστορίες του δεν άργησαν να τυπωθούν και με αυτές έγινε γνωστός στην Ευρώπη. Στη συνέχεια έγραψε τα θεατρικά του («Οι μικροαστοί», «Οι τελευταίοι», «Στον βυθό», «Βάσσα» κ.ά.).

Με έντονο πολιτικό στίγμα, φίλος του Λένιν και αργότερα του Στάλιν, και εκ των βασικών συντελεστών στην προετοιμασία της Επανάστασης του 1917, ο Γκόρκι φυλακίστηκε και εξορίστηκε. Το 1905, κατά τη διάρκεια μιας αποτυχημένης επανάστασης, έγραψε από τη φυλακή «Τα παιδιά του ήλιου». Ενα έργο για την επιδημία της χολέρας που έπληξε τη Ρωσία το 1862, το οποίο όμως ουσιαστικά αναφέρεται στο παρόν – τότε και τώρα.

ΤΣΕΧΟΦ. Με τον Αντον Τσέχοφ να πλανάται καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου, ο Γκόρκι μοιάζει κυριολεκτικά να έγραψε «Τα παιδιά του ήλιου», από εκεί που τα άφησε ο Τσέχοφ. Με λεπτό και βαθύ τρόπο δίνει μια κωμικοτραγική εικόνα της πνευματικής και (κάποτε) οικονομικής ελίτ στην προεπαναστατική Ρωσία. Ηρωες είναι τα μέλη μιας αστικής οικογένειας που ζουν μέσα στον μικρόκοσμό τους, μακριά από τους άλλους. Την ίδια ώρα, ο κόσμος γύρω τους πλήττεται από μια επιδημία χολέρας. Οι «απ’ έξω» είναι σε απόγνωση. Αλλά και οι «από μέσα», οι ήρωες του Γκόρκι πλήττονται από προσωπικές επιδημίες.

Ο Νίκος Μαστοράκης που το επέλεξε σύστησε στο κοινό ένα σχεδόν άγνωστο, αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρον, έργο. Με την επεξεργασία του κειμένου που φέρει την υπογραφή του, αλλά κυρίως με τη σκηνοθεσία του, έφτιαξε μια χορταστική θεατρική παράσταση: χωρίς περιττά τερτίπια, χωρίς υπερβολές, με εξαιρετικά καλοδουλεμένους ηθοποιούς και ουσιαστικό λόγο, «Τα παιδιά του ήλιου» κέρδισαν τη θέση τους στο θεατρικό γίγνεσθαι, καθώς σε αυτό το πικρό έργο ο Μαστοράκης δεν στέρησε ούτε το (τσεχοφικό) χιούμορ ούτε το βάθος των συναισθημάτων.

Μέσα σε ένα περιβάλλον που είναι συγχρόνως σπίτι και χημικό εργαστήριο ζει και κινείται ό,τι έχει απομείνει από την οικογένεια των νεκρών πλέον στρατηγού και της συζύγου του. Ο αποκομμένος από την κοινωνία γιος μαζί με την κοσμική σύζυγό του, η νευρασθενής αδελφή του και η νταντά τους, κατάλοιπο της παλιάς ζωής τους, μοιάζουν σχεδόν αποκλεισμένοι, ενώ γύρω τους περιστρέφονται φίλοι, επισκέπτες και εραστές. Μέσα σε ένα ατελείωτο γαϊτανάκι απελπισμένων ερώτων και υπαρξιακού κενού, με τις συζητήσεις για τη ζωή και την τέχνη να αντικαθιστούν την τρέχουσα πραγματικότητα, ο Νίκος Μαστοράκης παραδίδει μια παράσταση που σφύζει από θέατρο: λιτή και ουσιαστική, αποτυπώνει το μεγαλείο και τη μικρότητα της ανθρώπινης ψυχής – όπως στον Τσέχοφ.

Ο Χάρης Φραγκούλης, η Μαρία Καλλιμάνη, η Κωνσταντίνα Τάκαλου, ο Μάκης Παπαδημητρίου, η Φωτεινή Μπαξεβάνη, ο Γιάννης Κότσιφας και η Ιωάννα Μαυρέα, ξεχωριστά ο καθένας και όλοι μαζί, έγιναν τα πρόσωπα, οι ήρωες – ή καλύτερα οι αντιήρωες της τοιχογραφίας της ανθρώπινης ψυχής. Μια από τις σπάνιες εκείνες παραστάσεις στις οποίες πρωταγωνιστής είναι το αληθινό θέατρο. Εξαιρετικό.