Στη Μόσχα αδελφές μου, στη Μόσχα

Είναι εξαιρετικός τακτικιστής. Είναι όμως και μεγάλος στρατηγός; Εως πριν από μερικές εβδομάδες ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν ήταν μόνο ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού. Εμοιαζε και αλώβητος. Η προσάρτηση της Κριμαίας ήταν ένα στοίχημα που κέρδισε, τουλάχιστον σε επίπεδο εντυπώσεων, παρά τις κυρώσεις που επέβαλε η Δύση στη χώρα του. Στην Ουκρανία ο ρώσος πρόεδρος ακολούθησε επεκτατική πολιτική βγαλμένη μέσα από τα σπλάγχνα του 19ου αιώνα – και του βγήκε. Η Συρία ήταν το δεύτερο πεδίο που του έδωσε την ευκαιρία να λάμψει. Οι ρωσικές δυνάμεις άρχισαν να επιχειρούν από αέρος με την Ουάσιγκτον να παρακολουθεί μάλλον αμήχανη τη ρωσική δραστηριότητα. Η επιφυλακτικότητα του αμερικανού προέδρου απέναντι σε μια στρατιωτική επέμβαση ευρύτερης κλίμακας έκανε τον ρώσο ομόλογό του να εμφανίζεται σαν ο περίπου μοναδικός παίκτης στην περιοχή. Η Μόσχα βομβάρδιζε ανενόχλητη, αν εξαιρέσει κανείς τη δυσαρέσκεια που εξέφραζε η Ουάσιγκτον για το γεγονός ότι οι βόμβες δεν έπεφταν ακριβώς στα κεφάλια των τζιχαντιστών αλλά των μαχητών της αντιπολίτευσης, που πολεμούν το καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ.

Η αμέριστη στήριξη του Κρεμλίνου προς τον σύρο πρόεδρο έχει γεωπολιτική αιτία και βρίσκεται στη ναυτική βάση που διαθέτει η Ρωσία στο Ταρτούς της Συρίας. Η τύχη του έγινε το αντικείμενο ενός μπρα ντε φερ ανάμεσα στη Μόσχα και στην Ουάσιγκτον: για τις ΗΠΑ ο Ασαντ δεν έχει καμία θέση στη Συρία της επόμενης ημέρας, για τη Μόσχα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος μιας πολιτικής λύσης που προβλέπει τον σχηματισμό μεταβατικής κυβέρνησης, η οποία θα οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές τους επόμενους 18 μήνες. Οι επιθέσεις στο Παρίσι γέρνουν την πλάστιγγα υπέρ της ρωσικής θέσης. Ο λόγος είναι ότι το τετραπλό τρομοκρατικό χτύπημα στη γαλλική πρωτεύουσα έγινε η αφορμή για να βγει η Ρωσία από την απομόνωση, στην οποία την είχε υποχρεώσει η Δύση εξαιτίας των γεγονότων στην Ουκρανία. Από μια άποψη, η σφαγή στον συναυλιακό χώρο Bataclan ήταν η τραγωδία που ακόμα και αν δεν υπήρχε, η Μόσχα θα έπρεπε να την εφεύρει: Δύση και Ρωσία είναι σήμερα όσο ποτέ άλλοτε κοντά. Η Μόσχα έχει αποκτήσει πλέον στάτους ενός παίκτη που είναι κάτι παραπάνω από αποδεκτός στη διεθνή σκηνή: είναι απαραίτητος. Το ερώτημα επομένως που θα απασχολούσε φυσιολογικά τους αναλυτές είναι ποια ανταλλάγματα θα ζητήσει η Μόσχα για να συνδράμει το Παρίσι στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας.

Στο μεταξύ, όμως, έχουν μεσολαβήσει δύο γεγονότα που μεταθέτουν το ερώτημα χαμηλά στη λίστα των προτεραιοτήτων. Το ένα είναι ότι η Ρωσία έχει πληγεί επίσης από τους τζιχαντιστές με την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους στη Χερσόνησο του Σινά, στο οποίο επέβαιναν 224 ρώσοι τουρίστες. Το άλλο είναι η κατάρριψη του ρωσικού τζετ από τους Τούρκους και μάλιστα για μια παραβίαση του εναέριου χώρου τους που δεν ξεπέρασε τα 17 δευτερόλεπτα. Αυτά τα δύο γεγονότα, σημειώνει ο Φίλιπ Στίβενς στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», κάνουν τον Βλαντίμιρ Πούτιν να δείχνει ξαφνικά ευάλωτος. Ο ρώσος πρόεδρος, σημειώνει, μοιάζει να έχει χάσει κάτι από τη λάμψη του.

Θύμα των τρομοκρατών. Κατ’ αρχάς είναι πλέον και ο ίδιος θύμα της ισλαμικής τρομοκρατίας. Ο ασύμμετρος πόλεμος που έχει κηρύξει το Ισλαμικό Κράτος στον υπόλοιπο κόσμο αφορά πια και τη Ρωσία. Επειτα, με την κατάρριψη του ρωσικού τζετ αποδεικνύεται ότι υπάρχει τουλάχιστον ένας στον κόσμο που προτίθεται να εξασφαλίσει τα συμφέροντά του με τον ρωσικό τρόπο – δηλαδή, με τα πολιτικά και στρατιωτικά εργαλεία του 19ου αιώνα. Τέλος, η κρίση στην Ουκρανία κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει για τον ρώσο πρόεδρο. Απόδειξη, οι ουκρανοί σαμποτέρ που – με ή χωρίς τη συνεργασία του Κιέβου – βύθισαν στο σκοτάδι την Κριμαία ανατινάσσοντας το δίκτυο ηλεκτροδότησης. Μήπως εκείνη η νίκη στην Ουκρανία είναι στην πραγματικότητα ένας βάλτος, από τον οποίο η Ρωσική Αρκούδα θα δυσκολευτεί να ξεκολλήσει; Η βρετανική εφημερίδα σημειώνει και κάτι ακόμη: η οικονομία της Ρωσίας θα βρισκόταν σε δυσχερή θέση και χωρίς τις δυτικές κυρώσεις. Η κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου ήταν τεράστιο πλήγμα, οι επιπτώσεις του οποίου έχουν αρχίσει να διαφαίνονται και στο βιοτικό επίπεδο των ρώσων πολιτών. Ξένες επενδύσεις δεν έρχονται και η ανάκαμψη μοιάζει να βρίσκεται ακόμη πολύ μακριά.

Κυρίαρχος στο εσωτερικό. Αυτή όμως είναι η μισή ανάγνωση. Για να ολοκληρωθεί το κάδρο πρέπει να λάβει κανείς υπόψη ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν απολαμβάνει κάτι που απολαμβάνει και ο Ταγίπ Ερντογάν στην Τουρκία: είναι απολύτως κυρίαρχος στο εσωτερικό της χώρας του, την οποία, όπως και ο τούρκος ομόλογός του, ελέγχει με αυταρχικές μεθόδους και την υποδαύλιση του ρωσικού εθνικισμού. Εντός ρωσικών συνόρων ο ρώσος πρόεδρος παίζει χωρίς άλλους παίκτες. Και αυτό έχει τη σημασία του.