Θανάσης Βαλτινός: Θεωρώ τα βιβλία ζωντανές υπάρξεις

Οχι δεν είναι αυτή η κύρια βιβλιοθήκη μου. Εκείνη τη δώρισα πέρυσι, με τους 4.500 τόμους της, στο Τμήμα Φιλολογίας της Πάτρας. Εκεί, κάπου θα χρειαστούν. O αποχαιρετισμός ήταν δύσκολος και μερικά έφεραν αφιερώσεις από φίλους, στο σπίτι όμως δεν χωρούσαν πια. Επρεπε λοιπόν – έτσι κι αλλιώς, κάποια στιγμή τα βιβλία θα τα αποχωριστείς. Τα πρώτα βιβλία τα διάβασα αρκετά νωρίς, στη βιβλιοθήκη ενός θείου στο Γύθειο. Είχα βρει πολλές «Νέες Εστίες» εκεί. Αργότερα στην Τρίπολη, στην τύχη (όπως δηλαδή γίνονται πολλά σπουδαία πράγματα) είχα βρει τον «Αλέξη Ζορμπά» του Καζαντζάκη  (ευτυχώς ξεμπέρδεψα νωρίς με αυτά). Επειτα ο αδελφός μου μού χάρισε την «Ερόικα» του Κοσμά Πολίτη και αργότερα μια συλλογή του Γρηγόριου Ξενόπουλου, με τον τίτλο «Αθανασία και άλλα 24 διηγήματα».

Συλλέκτης δεν ήμουν ποτέ, δεν είχα αυτό το πάθος. Παρότι έφτασαν στα χέρια μου και τίτλοι με μεγάλο βιβλιογραφικό ενδιαφέρον, του Μυριβήλη ή του Βενέζη για παράδειγμα. Ούτε σύστημα ταξινόμησης είχα – είμαι ακατάλληλος για τέτοια πράγματα. Εχω φίλους που τα οργανώνουν κατά είδη, κατά εποχές, νομίζω όμως ότι η λογοτεχνία έχει κάτι το αναρχικό, το ερασιτεχνικό, το επαναστατικό, κάτι που δεν ταιριάζει με την τάξη. Οταν βέβαια δεν βρίσκεις ένα βιβλίο που καταλαβαίνεις ότι σου το βούτηξαν, το μετανιώνεις. Υπάρχει ένα ξεχωριστό ράφι με βιβλία πιο επαγγελματικού ενδιαφέροντος για μένα, που αναφέρονται στον Εμφύλιο: «Ο αντισυμμοριακός αγώνας» του Δημήτριου Ζαφειρόπουλου, σε εξαιρετικά ελληνικά και με αντικειμενικότητα που δεν περιμένεις από έναν στρατιωτικό, «Οι καπετάνιοι» του Dominique Eudes, «Οι παράνομοι» του Σταύρου Κασιμάτη, «Ελένη Παπαδάκη» του Πολύβιου Μαρσάν, «Μας πήραν την Αθήνα» του Αγγελου Ελεφάντη, «Τα άγνωστα παρασκήνια της Εθνικής Αντιστάσεως εις την Πελοπόννησον» του Εμμανουήλ Βαζαίου, αλλά και πολλά για τη Μικρασιατική Καταστροφή όπως τα απομνημονεύματα του Θεόδωρου Πάγκαλου.

Κάθε μήνα φτάνουν πολλά βιβλία στο σπίτι. Καμιά εικοσαριά είναι ήδη έτοιμα να απομακρυνθούν. Μου στέλνουν πολλά και τους ευχαριστώ όλους. Υπάρχουν βέβαια και μερικά άσχημα. Ελάχιστα διαβάζω τελικά – είναι και η αναγνωστική μου τάση που έχει λιγοστέψει. Στο κομοδίνο μου βρίσκονται δύο: «Οι εξορίες του ιεροκήρυκα Σέργιου Σκανδάλη» του Χάρη Μαυρομάτη και ο «Αρχοντας των Μυγών» του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ. Αποφεύγω να ακουμπήσω πάνω τους μια κούπα – τα θεωρώ ζωντανές υπάρξεις. Ακόμα και ένα κακό βιβλίο με πόνο το απομακρύνω. Είναι μια ολόκληρη ιστορία αιώνων πίσω τους, που ξεκινάει από τον Γουτεμβέργιο. Ακόμα και το πιο ανόητο κουβαλάει φιλοδοξία, έρωτα. Ούτε σελίδες τσακίζω ούτε σημειώνω – παλιά μόνο, είχα υπογραμμίσει εκείνες τις μεγαλοστομίες στον «Αλέξη Ζορμπά» που μου άρεσαν ακόμα. Κατόπιν το είχα δανείσει κιόλας σε φίλους και είχε αποδειχθεί ότι στην ουσία, όλο υπογραμμισμένο ήταν. Είχαμε καταπιεί πολλή σαβούρα τότε. Ανατρέχω συχνά στη βιβλιοθήκη μου. Για μια σελίδα που ακόμα με γοητεύει. Η τελευταία φορά ήταν για μια μετάφραση του «Αγαμέμνονα», έναν στίχο που έλεγε «ξημερώσαμε και το πέλαγο ήταν γεμάτο από κορμιά Αχαιών και από συντρίμμια πλοίων». Θα έδινα μια ομιλία με θέμα το Μεταναστευτικό και εκτός από κάποιες στατιστικές για τους πνιγμένους μετανάστες, ήθελα να βρω και αυτό τον στίχο, ακριβώς όπως έχει μεταφραστεί.

Με τα ψηφιακά βιβλία; Με τα ψηφιακά γενικώς δεν τα πάω καλά. Θαυμάζω τα νέα παιδιά, είναι σαν να γεννιούνται γνωρίζοντας καλά την τεχνολογία. Είναι καινούργια αυτά για μένα και τα απωθώ. Η σχέση με τα βιβλία είναι ερωτική: το να επανέρχομαι στις σελίδες που μου αρέσουν για παράδειγμα. Χρωστάω πολλά σε όσα διάβασα νέος. Και δεν είναι μόνο η ανάγνωση: είναι σπουδή το βιβλίο, είναι μαθητεία, είναι σαν πρόσωπο. Τα πλήκτρα, οι οθόνες είναι ψυχρά. Μπορείς να κάνεις έρωτα με κάτι ηλεκτρονικό; Το βιβλίο το ξεφυλλίζεις, το διαβάζεις πρώτος εσύ. Το διαπαρθενεύεις.

Από τη βιβλιοθήκη μου διαλέγω την «Ερόικα», που την ερωτεύτηκα σε μικρή ηλικία, για πολλά πράγματα και για το καινούργιο που έφερε στην ελληνική λογοτεχνία. Ισως είναι κοινότοπο, αλλά διαλέγω και τα «Απομνημονεύματα του Στρατηγού Μακρυγιάννη». Και διαφόρων αγωνιστών του ’21 που κατέγραψε ο Τερτσέτης. Του Κολοκοτρώνη είναι ίσης αξίας. Του Νικηταρά, επίσης, είναι ένα ελλειπτικό κείμενο – καταπληκτικό. Τέλος, διαλέγω όλο το corpus των δημοτικών τραγουδιών, σε ποικίλες εκδοχές και εκδόσεις. Τις συλλογές του Πολίτη για παράδειγμα. Ή μία με δημοτικά από την Κυνουρία, του μακαρίτη του Γιώργου Ιωάννου. Τα είχε συγκεντρώσει από τις γιαγιάδες των παιδιών του γυμνασίου, όπου είχε έρθει ως καθηγητής. Εκεί τον πρωτογνώρισα.