«Κύριε Μπερνάρ, θα ανεβάζατε όπερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο;»

Σάββατο μεσημέρι. Το ραντεβού ήταν για τη μία. Με το μπλε παλτό του ριγμένο στους ώμους, ο τέως διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Αγγελος Δεληβορριάς είχε φθάσει έξω από την Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών είκοσι λεπτά νωρίτερα. «Ηλπιζα να δω το σκηνικό, αλλά…». Δεν πρόλαβε να αποσώσει τη φράση του και οι υπεύθυνοι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής μάς οδήγησαν μέσω δαιδαλωδών διαδρόμων – τόσο σκοτεινών που έκαναν τον Αγγελο Δεληβορριά να διστάζει κάποιες φορές – στον «παράδεισο». Διότι μόνο με παράδεισο θα μπορούσε να συγκριθεί ο χώρος πίσω από τη σκηνή για έναν άνθρωπο αφοσιωμένο διά βίου στην τέχνη και αθεράπευτο λάτρη της όπερας.

Μια τεράστια αποθήκη που θα ζήλευε κάθε μουσείο, γεμάτη μικρών και μεγάλων διαστάσεων πίνακες της Αναγέννησης – κάποιοι τυλιγμένοι ακόμη στα προστατευτικά χαρτιά τους, κάποιοι απλώς ακουμπισμένοι στους τοίχους – αναμένοντας τη στιγμή που θα αναρτηθούν. Και ελάχιστα μέτρα πιο εκεί, πάνω στη σκηνή, η Ειρήνη Καράγιαννη να ερμηνεύει την τελευταία σκηνή από την όπερα του Βιντσέντζο Μπελίνι «Καπουλέτοι και Μοντέκκοι» (στην πρώτη παρουσίαση από την Εθνική Λυρική Σκηνή της συμπαραγωγής της με την Αρένα της Βερόνας και του Θεάτρου Λα Φενίτσε της Βενετίας). Η μονωδός ακολουθεί εκείνη τη στιγμή τις σκηνοθετικές οδηγίες του Γάλλου, του Αρνό Μπερνάρ. «Πέντε, τέσσερα, τρία, δύο, ένα, τέλος!» αναφωνούν τα μέλη της χορωδίας μόλις το ρολόι δείχνει μία ακριβώς και κηρύσσουν το τέλος της πρόβας. Ο σκηνοθέτης δεν δείχνει ενοχλημένος που η σκηνή έμεινε στη μέση. Αδημονεί να γνωρίσει «την ψυχή του Μουσείου Μπενάκη», που εκτός των άλλων ανακηρύχθηκε και ξένος εταίρος στην Αccademia Nazionale dei Lincei της Ρώμης, μιας από τις παλαιότερες και εγκυρότερες επιστημονικές Ακαδημίες του κόσμου.

Και όση ώρα ποζάρουν οι δυο τους μπροστά στους πίνακες (με μια πιο προσεκτική ματιά καταλαβαίνει κάποιος ότι πρόκειται για σύγχρονη φωτογράφιση των πρωταγωνιστών που έχει υποστεί επεξεργασία από τον σκηνογράφο της παράστασης Αλεσάντρο Κάμερα ώστε το αποτέλεσμα να ξεγελά ως αναγεννησιακός πίνακας ενώ ενδιαμέσως υπάρχουν επιζωγραφισμένα, για να είναι αληθοφανή, ψηφιακά αντίγραφα έργων του Τζιοβάνι Μπατίστα Μορόνι) δίπλα στην μπανιέρα του σκηνικού και στα βελούδινα σκαμπό θέλει να μάθει όσο μπορεί περισσότερα για το μουσείο και «παζαρεύει» μια ιδιωτική ξενάγηση από τον πρώην διευθυντή. Οταν λίγα λεπτά αργότερα η φωτογράφιση σε αυτό το ιδιότυπο μουσείο τελειώσει, η εικόνα ανάμεσα στους δύο άνδρες που έχουν δεχθεί να συζητήσουν για τη σχέση όπερας και εικαστικών δίνει την εντύπωση δασκάλου και μαθητή – με αφορμή το γεγονός ότι ο Αρνό Μπερνάρ αποφάσισε να παρουσιάσει τους ήρωές του ως μορφές που ξεπηδούν από τους πίνακες ζωγραφικής (εκθέματα υποτίθεται ενός μουσείου).

Αν έπρεπε το σκηνικό να παραπέμπει σε ένα πραγματικό μουσείο, ποιο θα επιλέγατε;

Αρνό Μπερνάρ: Δεν το έχω σκεφθεί. Η όπερα είναι ιταλική, εγώ είμαι Γάλλος. Μου βάζετε δύσκολα. Για να είμαι απολύτως ειλικρινής το σκηνικό το εμπνεύστηκα από τη δουλειά ενός διάσημου φωτογράφου, του Ρομπέρ Πολιντορί. Νομίζω είχε φωτογραφίσει τις Βερσαλλίες και εντυπωσιάστηκα από τον θεατρικό χαρακτήρα των εικόνων, διότι το μουσείο τη νύχτα  δημιουργεί πολύ έντονες εντυπώσεις. Για να απαντήσω όμως θα επέλεγα ένα ευρωπαϊκό μουσείο στο οποίο μπορεί να βρει κάποιος κλασικούς πίνακες, αλλά δεν μπορώ να πω συγκεκριμένα τη Γκαλερία ντελι Ουφίτσι στη Φλωρεντία ή την Ακαντέμια στη Βενετία.

Αγγελος Δεληβορριάς: Αν ήμουν ακόμη ο διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη θα σας προσκαλούσα να κάνετε μια παραγωγή στους χώρους του ή θα σας πρότεινα να ανεβάσετε την όπερα του Ροσίνι «Μια Ιταλίδα στο Αλγέρι» στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης. Θα μπορούσατε να χρησιμοποιήσατε και τη Βυζαντινή Συλλογή.

Α.Μ.: Μια ιδέα θα ήταν ο «Σικελικός Εσπερινός» του Βέρντι που εκτυλίσσεται στον βυζαντινό μητροπολιτικό ναό του Παλέρμο.

Σας γοητεύει η ιδέα να ανέβει μια όπερα μέσα στο μουσείο;

Α.Δ.: Ναι, θα το ήθελα πολύ. Αρνό, σκεφτήκατε να ανεβάσετε όπερα ή θέατρο στο Εθνικό Αρχαιολογικό;

Α.Μ.: Είναι εκπληκτικό μουσείο – το επισκέφθηκα πριν από δύο ημέρες. Θα μπορούσα να ανεβάσω τους «Τρώες» του Μπερλιόζ.

Είναι μουσειακό είδος η όπερα;

Α.Μ.: Δεν θα έπρεπε να είναι. Στο 80% των περιπτώσεων πάντως είναι μουσειακό είδος διότι καταλήγει να είναι κονσέρτο με κοστούμια κι αυτό είναι λάθος της διαχείρισης της όπερας σε παγκόσμιο επίπεδο. Προσλαμβάνονται σκηνοθέτες που προέρχονται από το θέατρο και τον κινηματογράφο, ενώ ο σκηνοθέτης της όπερας είναι πολύ εξειδικευμένη δουλειά που σχετίζεται άμεσα με τη μουσική. Η ενέργεια, οι κινήσεις, η ατμόσφαιρα προέρχονται από τη μουσική αλλά ελάχιστοι σκηνοθέτες στον κόσμο μπορούν να προκαλέσουν τη θεατρική ένταση που βγαίνει από τη μουσική. Εννοείται ότι υπάρχουν εξαιρετικές εξαιρέσεις. Ο νεωτερισμός στην όπερα, κατά τη γνώμη μου, δεν προέρχεται επειδή θα παίξεις την όπερα «Καπουλέτοι και Μοντέκκοι» με δερμάτινα μπουφάν και μηχανές Χάρλεϊ Ντάβιντσον και Μερσέντες στη σκηνή. Είναι ο τρόπος που θα παιχτεί, η ενέργεια που θα βγει.

Αν είχατε την ευκαιρία να τοποθετήσετε αυθεντικούς πίνακες στο σκηνικό ποιους θα επιλέγατε;

Α.Δ.: Θα άφηνα τον Αρνό να μπει στο βεστιάριο του μουσείου στο οποίο υπάρχει μια πολύ πλούσια συλλογή κοστουμιών από βενετσιάνικα, του 15ου και 16ου, υπέροχα του 19ου. Οσον αφορά στους πίνακες θα έβαζα Ελ Γκρέκο, Γκόγια, Τιτσιάνο.

Α.Μ.: Δεν θα ήθελα πάντως ένα εντυπωσιακό έργο του Ρέμπραντ ή του Πικάσο, για να μην αποσπά την προσοχή.

Ποια όπερα θα τοποθετούσατε στο Μουσείο του Μέλλοντος;

Α.Δ.: Η καρδιά της όπερας είναι η μουσική κι εγώ λατρεύω την ιταλική όπερα με ελάχιστες εξαιρέσεις από τη γαλλική.

Α.Μ.: Αν και Γάλλος, κι εγώ δεν είμαι λάτρης της γαλλικής όπερας.

Α.Δ.: Ομως η «Κάρμεν» ή τα «Παραμύθια του Χόφμαν» είναι εκπληκτικές όπερες. Ξέρετε, το θέμα σχετίζεται και με τους ερμηνευτές. Δεν μπορώ να ξεχάσω για παράδειγμα την «Τραβιάτα» με την Τερέζα Στράτας στη Νέα Υόρκη ή τη Μάρια Κάλλας στην Επίδαυρο να τραγουδά «Νόρμα». Πάντως για το Μουσείο του Μέλλοντος θα διάλεγα Βέρντι. Βέρντι για πάντα.

Α.Μ.: Θα κρατούσα την «Κάρμεν» – όχι επειδή είμαι Γάλλος, αλλά επειδή είναι σπουδαία όπερα -, «Τριστάνο και Ιζόλδη» του Βάγκνερ και μια ιταλική βεβαίως, ίσως την «Αΐντα». Δεν ξέρω.

Η εικόνα εμπνέει τη μελωδία ή το αντίστροφο;

Α.Δ.: Και τα δύο εξίσου, δεν μπορείς να τα διαχωρίσεις. Η περίοδος του Βέρντι, για παράδειγμα, δεν ήταν η καλύτερη περίοδος για την ιταλική ζωγραφική. Θα μπορούσα να φανταστώ τη γερμανική «Grosse Oper» σε σχέση με τον γερμανικό εξπρεσιονισμό. Υπάρχουν σχέσεις αλλά δεν μπορείς να τις εκλάβεις ως αρχή.