Να νοικιάζονται τα αρχαία ή όχι;

Αρχαιολογικοί θησαυροί στοιβαγμένοι σε ασφυκτικά γεμάτες αποθήκες, που δεν θα βρεθούν ποτέ κάτω από τα φώτα μιας προθήκης, μπορούν να φέρουν ζεστό χρήμα στον κρατικό κορβανά και να καλύψουν τις σοβαρές ελλείψεις των δημόσιων μουσείων; Κι αν είναι εφικτό, είναι και σωστό;

Η ιδέα – που δεν ακούγεται για πρώτη φορά – έπεσε επισήμως στο τραπέζι από την έως πριν από λίγες μέρες υπηρεσιακή υπουργό Πολιτισμού Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα. Θυμωμένη, όπως δήλωσε, που η Ελλάδα συμμετέχει σε μεγάλες διεθνείς εκθέσεις με σημαντικά αντικείμενα χωρίς να ζητά τίποτα ως αντάλλαγμα – ενώ η εμπειρία της στη διεύθυνση της Εθνικής Πινακοθήκης τής έχει δείξει ότι για το παραμικρό δάνειο από το εξωτερικό θα πρέπει να πληρώνει αδρά – δρομολόγησε τη διοργάνωση πέντε αρχαιολογικών εκθέσεων με αντικείμενα αποκλειστικά από τις αποθήκες μουσείων και εφορειών ανά την Ελλάδα. Εκθέσεις που θα μπορούσαν να ενοικιάζονται με αντίτιμο είτε σε χρήματα είτε με αντίστοιχα δάνεια – έργα τέχνης. Τα δε έσοδα από την ενοικίαση πρότεινε να καταλήγουν σε ειδικό ταμείο, με σκοπό να καλύπτονται ανάγκες των μουσείων, που συχνά λόγω ελλιπούς χρηματοδότησης αναγκάζονται να κρατούν αίθουσες ή ακόμη κι ολόκληρες πτέρυγες κλειστές. Πρόταση που αν και την υιοθέτησε από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε τα καθήκοντά του ο νέος υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς, αν μη τι άλλο προκάλεσε πολλές και αντικρουόμενες αντιδράσεις ανοίγοντας τη συζήτηση για το κατά πόσο μπορούν οι αρχαιότητες να διατίθενται επί ενοικίω.

«Δεν μπορούμε πλέον να δανείζουμε τα πάντα χωρίς αντάλλαγμα» υποστηρίζει η Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα. «Δεν μπορεί να παρέχουμε δάνεια με το επιχείρημα ότι έτσι προβάλλεται ο ελληνικός πολιτισμός. Είναι υπερπροβεβλημένος. Πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε πλέον ως όπλο που θα μας επιτρέψει να δούμε πράγματα που δεν έχουμε στην Ελλάδα».

Υπέρ και κατά

«Στο Μουσείο Μπενάκη έχουμε εφαρμόσει ήδη τη συγκεκριμένη πολιτική υπογράφοντας σύμβαση με το Ελληνικό Μουσείο στη Μελβούρνη, η οποία προβλέπει εναλλαγή περιοδικών εκθέσεων. Με τα χρήματα που εισπράττουμε καλύπτουμε ανάγκες του μουσείου. Αλλωστε κι εδώ όταν έρχονται οι ξένοι, δεν πληρώνουν κάτι για να δουν τις εκθέσεις μας;» μας λέει ο πρώην διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Αγγελος Δεληβορριάς. Μοναδική του αντίρρηση στη συγκεκριμένη πρόταση είναι ότι δεν μπορεί να προέρχονται όλα τα αντικείμενα που θα συνθέτουν τις συγκεκριμένες εκθέσεις από τις αποθήκες των μουσείων. «Οταν πληρώνει κάποιος, θέλει να δει και κάποια γνωστά κομμάτια, ασχέτως αν και στα αποθέματα μπορείς να βρεις αριστουργήματα» συνεχίζει.

Αντίθετη άποψη ωστόσο επί της αρχής φαίνεται πως έχει ο ακαδημαϊκός και γενικός γραμματέας της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας Βασίλειος Πετράκος. «Τάσσομαι κατά των εκθέσεων. Τις θεωρώ μέσο άσκησης της διαφημιστικής πολιτικής των πολιτικών και μια ευκαιρία για να κάνουν ταξίδια οι αρχαιολόγοι. Δεν έχω δει από το 1939, οπότε κι έγινε η πρώτη περιοδική έκθεση με ελληνικές αρχαιότητες στις Ηνωμένες Πολιτείες, μέχρι σήμερα, που δεν ξέρουμε πόσα αρχαία και πόσοι αρχαιολόγοι βρίσκονται στο εξωτερικό, να έχουμε κερδίσει κάτι. Και επιπλέον πιστεύω ότι ούτε ένα ευρώ δεν θα πάει από τα όποια έσοδα υπέρ των μουσείων».

Η δουλειά που θα κληθεί να κάνει η διπλωματική πολιτιστική αποστολή, η οποία ενδέχεται να οργανωθεί για την προώθηση των εκθέσεων, δεν θα είναι τόσο απλή. Διότι μπορεί στόχος να είναι χώρες που δεν διαθέτουν πλούσια δείγματα του ελληνικού πολιτισμού (Κίνα, Ιαπωνία, Αυστραλία, Αραβικά Εμιράτα, Ηνωμένες Πολιτείες), ωστόσο δεν θα είναι εύκολο να «πουλήσει» μια έκθεση για το «Κάλλος στην Αρχαιότητα» ή για το «Ευ Αγωνίζεσθαι» (δύο από τις πέντε θεματικές εκθέσεις που σχεδιάζονται και οι οποίες αν τελικώς υιοθετηθούν από τη νέα πολιτική ηγεσία θα είναι έτοιμες να ταξιδέψουν σε έναν χρόνο) με αρκετά γυμνά σώματα στις αραβικές χώρες. Και βεβαίως θα πρέπει να αποκλειστεί η συνεργασία με ιδρύματα που διαθέτουν αμφιλεγόμενης προέλευσης έργα τέχνης ή από τα οποία διεκδικούμε αρχαιότητες.

Ανεξαρτήτως πάντως με το κατά πόσο οι περιοδικές εκθέσεις με δείγματα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς μπορούν να ασκήσουν πολιτιστική διπλωματία ή όχι, είναι θεμιτό να νοικιάζονται οι ελληνικές αρχαιότητες; «Οταν κάποιος δεν έχει δείγματα του δικού μας πολιτισμού και έχει χρήματα, δεν καταλαβαίνω γιατί να μην υπάρξει μια συνεργασία. Είναι κακό που ο Ελληνισμός στην άλλη άκρη της υφηλίου (σ.σ. Αυστραλία) συνεισφέρει στην επιβίωσή μας;» απαντά ο Αγγελος Δεληβορριάς. «Μιλάμε δηλαδή για σιμωνία (σ.σ. ο όρος αναφέρεται κυρίως σε περιπτώσεις χειροτονίας κληρικών έναντι οικονομικού ανταλλάγματος). Τα κειμήλια αυτά είναι η απόδειξη της καταγωγής μας από τους αρχαίους, πώς θα τα νοικιάσουμε; Οποιος θέλει να τα δει, μπορεί να έρθει εδώ. Ας συνεργαστεί το κράτος με τους τουριστικούς πράκτορες ώστε από τα 17 εκατ. τουρίστες τα 10 εκατ. να περνάνε από το μεγαλύτερο μουσείο μας, το Εθνικό Αρχαιολογικό και θα δείτε για πότε θα μαζευτούν τα χρήματα» καταλήγει ο Βασίλειος Πετράκος.