Τρεις υπέροχες γυναίκες

Με την αγάπη και τη συγκίνηση με τις οποίες γράφει η Αλκη Ζέη για την Ελλη Λαμπέτη και τη Μελίνα Μερκούρη, με τις ίδιες ακριβώς θα την άκουγε κανείς να μιλάει για ένα πλήθος γυναικών – και αντρών – που δεν τους έχει γνωρίσει παρά μόνον η ίδια. Είτε πρόκειται για μια άγνωστη συνεξόριστή της είτε για έναν ιταλό ηθοποιό στον θίασο του Εντουάρντο ντε Φίλιπο. Να ‘ναι άραγε αυτό το στοιχείο που κάνει μαγικά τα βιβλία της, από την «Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα» εώς το «Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο»;

Μια φωτογραφία. Την κοιτάζω και μου έρχονται εικόνες απανωτές, τόσο πολλές που θα γινότανε ολόκληρη ταινία. Τρεις γυναίκες ξεχωριστές, ανεπανάληπτες. Η Μαρίκα, η Μελίνα, η Ελλη. Δεν χρειάζονται επίθετα. Τη Μαρίκα δεν τη γνώρισα από κοντά, με τις άλλες συνδέθηκα μαζί τους ώς την τελευταία τους στιγμή.

Τις αγάπησα και τις δυο. Διαφορετικά καθεμία. Την Ελλη τη γνώρισα το 1945. Ο Μάριος Πλωρίτης ήταν πολύ φίλος δικός μου και της αδελφής μου, της Λενούλας. Μια μέρα που ήμασταν στον Ικαρο και είδε την αδελφή μου να φοράει ένα καρό φουστανάκι της είπε: «Μπορείς να το δανείσεις της Ελλης γιατί γυρίζουμε μια ταινία, “Τα παιδιά της Αθήνας”, κι αυτό είναι ό,τι πρέπει». Η Λενούλα δέχτηκε ευχαρίστως, παρ’ όλο που ήταν το πιο καινούργιο της φουστάνι. Θέλαμε πολύ να γνωρίσουμε την Ελλη. Μας είχε εντυπωσιάσει από τότε που πρωτοβγήκε στο θέατρο με το έργο «Η Χάνελε πάει στον παράδεισο».

Μια μέρα που βρισκόμασταν με την αδελφή μου στη Φωκίωνος Νέγρη βλέπουμε να περνάει από μπροστά μας το… φουστάνι της Λενούλας. Η Ελλη ήταν με τον Μάριο κι ήρθε και μας χαμογέλασε με εκείνο το αθώο της χαμόγελο. «Αχ, Λενούλα μου», της είπε, «το γύρισμα τελείωσε χθες, μα είπα να βάλω ακόμα μια μέρα το φουστανάκι σου γιατί το λάτρεψα». Ηθελε να πάμε σπίτι της – έμενε τότε Ιπποκράτους και Διγενή Ακρίτα – για να βγάλει το φόρεμα.

Δέθηκα πιο πολύ μαζί της όταν παίζαμε μαζί στο θέατρο Μουσούρη. Παίζαμε! Δηλαδή εκείνη πρωταγωνίστρια στο «Πεγκ καρδούλα μου» κι εγώ κομπάρσα, μια καμαριέρα που έλεγε πέντε φράσεις. Στα παρασκήνια είχε δύο καμαρίνια, ένα για την πρωταγωνίστρια, την Ελλη, και ένα άλλο για τις τρεις γυναίκες του θιάσου. Η μία ήμουν εγώ, οι άλλες ήταν η Αθηνά Μιχαηλίδου και η Μαίρη Λαλοπούλου. Από την πρώτη κιόλας μέρα η Ελλη ήρθε και κουβάλησε τα πράγματά μου στο καμαρίνι της. Δεν είναι δυνατόν, λέει, η ίδια να πλήττει μόνη της και να μην είμαστε μαζί. Πήγα με πολλή χαρά κι ούτε μου πέρασε από τον νου πως θα προκαλούσε τόση ζήλεια. Διαμαρτυρήθηκαν οι άλλες στον Μουσούρη που είχαν ρόλο στο έργο, δεν ήταν κομπάρσες, μα η Ελλη φώναζε πως εκείνη διαλέγει τις φίλες της.

Και τι δεν λέγαμε σε κείνο το καμαρίνι. Κλείναμε την πόρτα και μιλούσαμε σιγά, δύσκολες εποχές τότε, και κάθε τόσο μας διέκοπτε και κάποιος επισκέπτης. Από τους πιο συχνούς ο Κώστας Δεσποτόπουλος κι ο Ηλίας Τσιριμώκος. Μετά την παράσταση βγαίναμε με τον Μάριο κι ένιωθα πως μου παραστέκονται και θαρρώ με λυπόντανε όταν τους έλεγα πως δεν είχα κανένα νέο από τον Γιώργο (σημ. εννοεί τον Σεβαστίκογλου). Η Ελλη παντρεύτηκε τον Μάριο, εγώ έφυγα από την Ελλάδα.

Γυρνώ στη φωτογραφία πάλι. Λαμπερό χαμόγελο και οι δυο, η Ελλη καρφώνει στο πέτο της Μελίνας την καρφίτσα της Κοτοπούλη, που την είχε πάρει εκείνη βραβείο κι έπρεπε να τη δώσει στην επόμενη που θα βραβευόταν. Η Μαρίκα χαμογελάει κι αυτή και τις καμαρώνει.

Κοιτάζω τα χέρια τους. Το χέρι της Ελλης που καρφώνει την καρφίτσα και το χέρι της Μελίνας που κρατάει από τον καρπό το χέρι της Ελλης. Στη φωτογραφία τα δυο χέρια φαίνεται να μοιάζουν. Δεν έμοιαζαν όμως καθόλου. Τα χέρια της Μελίνας, μεγάλα με μακριά δάχτυλα, που σ’ άγγιζαν κι ένιωθες να σου μεταδίδει μια ζεστασιά και μια σιγουράδα. Τα χέρια της Ελλης, μικρά αέρινα, σ’ άγγιζαν σαν φτερά πεταλούδας.

Δεν έγιναν ποτέ φίλες. Είχαν όμως και οι δύο το ίδιο πάθος για το θέατρο και τον ίδιο θαυμασμό και σεβασμό για την Κοτοπούλη.

Η Μελίνα! Δεν φανταζόμουνα ποτέ πως μπορούσαμε να γίνουμε φίλες. Την ήξερα ως σταρ, δεν την είχα ποτέ πλησιάσει, δεν μ’ ενδιέφερε να τη γνωρίσω.

Ξεχωριστοί οι κόσμοι μας. Το 1953 πέρασα από το Παρίσι, αφού είχα καταφέρει να φύγω από την Ελλάδα, και πήγαινα χωρίς κι εγώ να ξέρω πώς να βρω τον Γιώργο στην Τασκένδη. Στο Παρίσι είχε εγκατασταθεί η παιδική μου φίλη, η παντοτινή μου φίλη Ζωρζ Σαρή. Τη δεύτερη κιόλας μέρα της άφιξής μου, μου είπε πως έχει εισιτήρια για να πάμε να δούμε τη Μελίνα στο θέατρο που θα μας περίμενε μετά στο καμαρίνι της. Της είπα πως δεν είχα καμιά όρεξη να γνωρίσω τη Μελίνα, είχα τόσα άλλα στον νου μου. Η Ζωρζ άρχισε τότε να μου μιλάει με πάθος, να μου λέει πως η Μελίνα δεν είναι αυτή που νομίζουμε. Είνας ένας πολύ ζεστός άνθρωπος που ενδιαφέρεται για τον άλλον. Πήγα πολύ μουδιασμένη, μα μόλις μπήκα στο καμαρίνι άνοιξε μια ζεστή αγκαλιά και δεν μου έκρυψε τον θαυμασμό της για το κουράγιο μου που πήγαινα να βρω τον Γιώργο. Τον είχε γνωρίσει στην Κατοχή, όταν παρακολουθούσαν και οι δυο μαθήματα στη θεατρική σχολή του Εθνικού.

Δεν την ξαναείδα από τότε, παρά ξανασυναντηθήκαμε στο Παρίσι την εποχή της δικτατορίας. Περάσαμε μαζί όλα τα χρόνια ώς τη Μεταπολίτευση. Η Μελίνα είχε έναν μεγάλο θαυμασμό και σεβασμό για τους ανθρώπους που είχαν πάει εξορία, φυλακή, κι ακόμα μ’ έβαζε να της λέω και να της ξαναλέω πώς από το Παρίσι βρέθηκα στην Τασκένδη να συναντήσω τον Γιώργο που τον αγαπούσε και του είχε βαθιά εκτίμηση. Ιδιος ο Τζούλη είναι, μου έλεγε.

Κι ύστερα, όταν γυρίσαμε, παρ’ όλο που έγινε υπουργός, βρίσκαμε στιγμές μοναδικές για ατέλειωτες συζητήσεις. Κι όταν έφυγε ο Γιώργος ήτανε κοντά μου να μου παραστέκεται και να μου δίνει την αγάπη της.

Γυρνώ πάλι στη φωτογραφία. Αν υπήρχε κάποιος να τραβήξει μια άλλη συνάντηση της Μελίνας με την Ελλη, θα ήτανε όταν πήγαμε μαζί να τη δούμε στο τελευταίο της σπίτι στην Αθήνα, στην Πλατεία Κυψέλης. Χτυπημένη αλύπητα από την αρρώστια. Η Μελίνα την παρηγορούσε πως θα γίνει καλά. Πού να ήξερε πως θα είχε την ίδια μοίρα. Την έκανε να κλάψει η Ελλη, όχι για την αρρώστια της, γι’ αυτή δεν μιλούσε. Κρατούσε ένα πήλινο γουρουνάκι – κουμπαρά, ζωγραφισμένο αδέξια από παιδικά χέρια, και μας διηγήθηκε την ιστορία για το κοριτσάκι που είχε πάρει από μωρό και το λάτρεψε και στα πέντε του χρόνια το πήραν πίσω οι γονείς του. Της έλεγε ο Λυκουρέζος να μην το πάρει γιατί νομικά δεν ήτανε καλυμμένη. Η Ελλη όμως ήθελε ένα παιδί όσο τίποτα άλλο στον κόσμο. Κι έφυγε το παιδί κι ήρθε συγχρόνως κι η αρρώστια.

Σηκωθήκαμε να φύγουμε. Η Μελίνα ήταν κιόλας στην πόρτα. Η Ελλη με τράβηξε κι έσκυψα να τη φιλήσω. Μου ψιθύρισε: «Σε παρακαλώ, μην ξανάρθετε». Γύρισα και την κοίταξα. Μου κουνούσε το χέρι, με το άλλο κρατούσε το γουρουνάκι – κουμπαρά. Τότε πρόσεξα πάνω από το κρεβάτι της, ο τοίχος γυμνός, μόνο από ένα καρφί κρεμότανε από τα κορδόνια του ένα ζευγάρι παπούτσια του μπαλέτου.

Από μικρή ονειρευόταν να γίνει μπαλαρίνα. Και να έχει ένα παιδί. Κι όσους θριάμβους κι αν έζησε, αυτά τα δύο κρατούσε κοντά της τις τελευταίες μέρες της ζωής της. Αυτά λαχταρούσε πάνω απ’ όλα και δεν μπόρεσε ποτέ να τα πραγματοποιήσει.

Βγήκαμε στην Πλατεία Κυψέλης και κάθησε η Μελίνα στα σκαλιά ενός σπιτιού κι έκλαιγε κι είδα κι έπαθα να τη συνεφέρω. Δεν ξέραμε…

Γιατί να μην κοιτάζω τη φωτογραφία και να τις έχω μπροστά μου όμορφες και λαμπερές!

Αλήθεια, και η καρφίτσα της Μαρίκας τι απέγινε; Τώρα δίνουν στη βραβευμένη ηθοποιό την καρφίτσα της Μελίνας.

Ο Γεωργουσόπουλος μου έλυσε την απορία κι αν ήμουνα Τσέχοφ θα έγραφα ολόκληρη νουβέλα γι’ αυτή.

Η τελευταία βραβευμένη ηθοποιός που την παρέλαβε απλούστατα την έχασε. Οταν η Ασπασία Παπαθανασίου είχε πάρει την καρφίτσα και ήταν να την παραδώσει στην επόμενη βραβευμένη, ο άντρας της ο Κώστας, που ήταν άνθρωπος προνοητικός, πριν παραδοθεί η καρφίτσα έδωσε σε έναν τεχνίτη κι έβγαλε εκμαγείο. Μόλις μαθεύτηκε πως χάθηκε η καρφίτσα, έτρεξε και τον βρήκε η Ολυμπία Παπαδούκα που λάτρευε τη Μαρίκα και πρόσφερε δύο χρυσά δόντια που είχε κι έτσι κατασκευάστηκε μια ολόιδια καρφίτσα. Τώρα βρίσκεται στο Θεατρικό Μουσείο. Μη σπεύσετε, δεν μπορείτε να τη δείτε γιατί το Μουσείο είναι κλειστό λόγω έλλειψης πόρων! Ισως κάποια μέρα σκεφτεί κανείς πως ίσως αξίζει τον κόπο να το ανοίξει και οι νέοι ηθοποιοί να μάθουν πολλά για το θέατρο και γι’ αυτές τις τρεις υπέροχες και αξέχαστες γυναίκες της φωτογραφίας.