Ο άγνωστος Χίτλερ στη βίλα των Βάγκνερ

^«Ζούμε σήμερα στη Γερμανία ταραχές λόγω της Ακροδεξιάς. Και γι’ αυτό αναρωτιέμαι προς τι η δημοσιοποίηση αυτών των “ανθρώπινων στιγμών”; Δεν έχει ο Τύπος καμία αίσθηση εν έτει 2015 όταν παρουσιάζει ιστορικές στιγμές με τέτοιο περιεχόμενο;». Είναι ένα από τα σχόλια αναγνωστών (του vertrauen, εν προκειμένω) που ανακαλύπτει κανείς στην ιστοσελίδα της εφημερίδας «Zeit», κάτω από το δημοσίευμα για τις ανέκδοτες φωτογραφίες του Χίτλερ στο Μπάιροϊτ τη δεκαετία του 1930. Είναι ο Αδόλφος πριν γίνει δικτάτορας και παρασύρει μία ήπειρο στον όλεθρο: ένας αντισημίτης εθνικιστής με ανοιχτόχρωμο κοστούμι, λευκό πουκάμισο και μπορσαλίνο. Δίπλα του διακρίνεται η Βίνιφρεντ Βάγκνερ και αλλού ο σκηνοθέτης του φεστιβάλ εκείνη την εποχή, Χάιντς Τιέτγεν.

Η ΒΙΝΙΦΡΕΝΤ. Παρά το βαρύ επίθετο, η Βίνιφρεντ δεν ήταν της οικογενείας. Ηταν ένα ορφανό κοριτσάκι από το Σάσεξ της Αγγλίας, που υιοθετήθηκε από ένα ζευγάρι ηλικιωμένων Βερολινέζων. Σε ηλικία 18 ετών γνώρισε και παντρεύτηκε τον γιο του συνθέτη, Ζίγκφριντ, για να εγκατασταθεί τελικά το 1918 στο Μπάιροϊτ, το οποίο «κυβερνά» με σιδηρά πυγμή η χήρα του Ρίχαρντ Βάγκνερ και κόρη του Φραντς Λιστ, Κόζιμα. «Μετά τον θάνατο του Βάγκνερ, η χήρα του μετέτρεψε το Μπάιροϊτ σε ένα είδος τεμένους, όπου μια ομάδα αφοσιωμένων μαθητών θα καλλιεργούσε την ιερή μνήμη του Δασκάλου» γράφει ο ιστορικός Ρίτσαρντ Εβανς στην «Ελευση του Γ’ Ράιχ» (εκδ. Αλεξάνδρεια, 2013). «Οι απόψεις των ανθρώπων του κύκλου που συγκέντρωσε γύρω της ήταν λυσσαλέα αντισημιτικές».

Σε αυτό το περιβάλλον ο Αδόλφος εισέρχεται για πρώτη φορά το 1923 ως «προσκυνητής» του τάφου του Βάγκνερ και αμέσως μετά επιχειρεί να καταλάβει με το γνωστό κίνημά του την εξουσία στη Βαυαρία. Αποτυγχάνει και κλείνεται στη φυλακή ξεκινώντας παράλληλα τη διά βίου φιλία με τη θαυμάστριά του Βίνιφρεντ και με την οικογένειά της. Για τις συγκεκριμένες φωτογραφίες κανείς δεν μπορεί να επιβεβαιώσει την ακριβή ημερομηνία, καθώς πρόκειται για μία από τις πολλές επισκέψεις του Αδόλφου στην έπαυλη των Βάγκνερ από το 1930 ώς το 1940.  

Υπεύθυνος για την αποκάλυψη – αποκλειστικά στη γερμανική εφημερίδα – είναι ένας δημιουργός που έχει προκαλέσει και παλαιότερα την κοινή γνώμη της χώρας του για παρόμοια αφορμή: ο σκηνοθέτης Χανς Γιούργκεν Ζίμπερμπεργκ, γνωστός από τους τίτλους «Λούντβιχ, ρέκβιεμ για έναν παρθένο βασιλιά» (1972) και «Χίτλερ, μια ταινία από τη Γερμανία» (1977). Το τελευταίο φιλμ, διάρκειας επτάμισι ωρών, αλλά και ορισμένες αμφιλεγόμενες δηλώσεις του («όσοι επιθυμούν μια καλή καριέρα “κολλάνε” σε Εβραίους και αριστεριστές») προκάλεσαν την κριτική κυρίως της γερμανικής Αριστεράς, αλλά και γνωστών συγγραφέων όπως ο Ιαν Μπουρούμα («δεν τον χτυπάνε για την αισθητική του, αλλά για τις πολιτικές του θέσεις»).

Τα φωτογραφικά στιγμιότυπα, πάντως, προέρχονται από το αρχείο που διατηρούσε ο σκηνοθέτης κατά τα γυρίσματα του πεντάωρου ντοκιμαντέρ «Βίνιφρεντ» (1975), για τις ανάγκες του οποίου ταξίδεψε στην έπαυλη των Βάγκνερ, το επονομαζόμενο «Βάνφριντ» (Wahnfried). Οπως αποκάλυψε ο ίδιος, κάποια στιγμή τον πλησίασε ο Βόλφγκανγκ Βάγκνερ, γιος της Βίνιφρεντ, και του ενεχείρισε ρολάκια φιλμ 16 χιλιοστών (απ’ όπου και οι φωτογραφίες του Χίτλερ), τα οποία ο σκηνοθέτης αποφάσισε να μη χρησιμοποιήσει στο ντοκιμαντέρ «για να μην προκαλέσει την κοινωνική ειρήνη» της εποχής (ερώτημα παραμένει πάντως, και μετά το δημοσίευμα, εάν ο Ζούμπερμπεργκ τις αγόρασε έναντι τιμήματος).

Η ΕΠΑΥΛΗ. Η δημοσιοποίησή τους πριν από λίγες ημέρες δεν αφορά τόσο τα 40χρονα του ντοκιμαντέρ όσο τα εγκαίνια της ανακαινισμένης έπαυλης στις αρχές Αυγούστου. Σε ένα δωμάτιο της οποίας ο Ζίμπερμπεργκ πήρε την περίφημη συνέντευξη από τη Βίνιφρεντ Βάγκνερ και άκουσε την ανατριχιαστική φράση: «Εάν σήμερα άνοιγε η πόρτα και έμπαινε μέσα ο Χίτλερ, θα ένιωθα το ίδιο ευτυχισμένη και τυχερή, όπως παλιά». Η έπαυλη, που μετατράπηκε σε μουσείο ήδη από το 1976, ανακαινίζεται τα τελευταία πέντε χρόνια και επρόκειτο να ήταν έτοιμη το 2013, χρονιά συμπλήρωσης 200 χρόνων από τη γέννηση του Ρίχαρντ Βάγκνερ.