«Μάρμαρο σμιλεμένο σαν ζάχαρη»

Τον Σεπτέμβριο του 1965 ο γάλλος διανοούμενος και υπουργός Πολιτισμού Αντρέ Μαλρό εκφωνούσε στο Λούβρο τον επικήδειο του φίλου του Λε Κορμπιζιέ. Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ελβετού αρχιτέκτονα, το Μετσόβιο Πολυτεχνείο σε συνεργασία με το Ιδρυμα Λε Κορμπιζιέ διοργανώνει συνέδρια, εκθέσεις και συζητήσεις για τη σχέση της ελληνικής αρχιτεκτονικής με τον εκπρόσωπο του μοντερνισμού, με επιστημονικό σύμβουλο τον καθηγητή Παναγιώτη Τουρνικιώτη. Οι εκδηλώσεις θα ξεκινήσουν το φθινόπωρο και θα απλωθούν στη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους σε διαφορετικά σημεία της Αθήνας.

Η Ελλάδα κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στο έργο του Σαρλ Εντουάρ Ζανερέ (μετέπειτα Λε Κορμπιζιέ). Το 1911 ο εικοσάχρνος τότε Ελβετός φτάνει για πρώτη φορά στην Αθήνα και επισκέπτεται την Ακρόπολη. «Εμεινα εκεί επτά εβδομάδες, σε καθημερινή επαφή με τα μνημεία. Ανακάλυψα ότι η αρχιτεκτονική είναι το παιχνίδι των όγκων, το παιχνίδι των περιγραμμάτων, 100% επινόηση που εξαρτάται αποκλειστικά από τη δημιουργία εκείνου που ζωγραφίζει. Είδα ότι οι Ελληνες είχαν κάνει κάτι συναρπαστικά παράδοξο: αυτό ήταν μάρμαρο σμιλεμένο σαν ζάχαρη, ένα φανταστικό κατασκεύασμα που από ξύλινες κολόνες είχε γίνει μαρμάρινο με τα τρίγλυφα και όλες τις λεπτομέρειες. Είχε γίνει με τόση τέχνη που μπορούσες μόνο να βγάλεις το καπέλο σου. Μπορεί να πει κανείς ότι ο Παρθενώνας δεν είναι λειτουργικός, αλλά αυτό δείχνει πόσο περιοριστική είναι η έννοια του λειτουργικού. Και ο Παρθενώνας είναι σίγουρα ένα από τα μεγαλύτερα έργα της ανθρωπότητας» είχε πει σε συνέντευξή του το 1965.

Το δεύτερο ταξίδι του στην Ελλάδα έγινε τον Αύγουστο του 1933 για το 4ο Διεθνές Συνέδριο της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής. Στο προαύλιο του Πολυτεχνείου ο Λε Κορμπιζιέ θα εκφωνήσει την περίφημη ομιλία του «Αήρ, ήχος, φως», περιγράφοντας την αντίληψή του για το νέο ιδανικό περιβάλλον ζωής. Στο ελληνικό τοπίο του Αιγαίου εντόπισε το αρχέτυπο του μοντερνισμού εκτιμώντας τις αναλογίες λόφων και πεδιάδων, τα παιχνιδίσματα νερού και φωτός στις επιφάνειες των γυμνών κυβόσχημων λευκών όγκων των σπιτιών.

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ «ΜΑΘΗΤΕΣ». Η επίσκεψή του στην Ελλάδα του ’30 επηρέασε στο εξής την ελληνική μοντέρνα αρχιτεκτονική. Από τη δική του κληρονομιά οι αρχιτέκτονες επιδόθηκαν στα κτίρια με πιλοτές, σε κατασκευές με τοίχους από γυμνό μπετόν. Αλλά και στο δικό του γραφείο στο Παρίσι, στη Ρι ντε Σεβρ, βρήκαν θέση εργασίας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι αρχιτέκτονες Γιώργος Κανδύλης, Αριστομένης Προβελέγγιος και Ιάννης Ξενάκης. Μάλιστα ο Κανδύλης δούλεψε υπεύθυνος εργοταξίου στην περίφημη Πολυκατοικία της Μασσαλίας, ενώ ο Ξενάκης έφτασε μαζί του στα δικαστήρια διεκδικώντας τη σχεδιαστική πατρότητα του Περιπτέρου Φίλιπς για τη διεθνή έκθεση των Βρυξελλών του 1958.