«Ρήσος» του Ευριπίδη (;) Παίζουμε πόλεμο;

ν και τυπικά ανήκει στα 19 σωζόμενα έργα του Ευριπίδη, ο «Ρήσος» εξακολουθεί θα συνοδεύεται από ένα ερωτηματικό. Είναι το ερωτηματικό της αμφισβήτησης της πατρότητας του έργου, παρά την αρχική βεβαιότητα των αρχαίων φιλολόγων. Αυτή η απορία έγινε πιο ξεκάθαρη από τα τέλη του 16ου αιώνα μ.Χ. Oρισμένοι πίστευαν ότι γράφτηκε από έναν άλλον Ευριπίδη και κατά λάθος μπήκε στην εργογραφία του μεγάλου τραγικού και κάποιοι άλλοι από έμπειρο θεατράνθρωπο – ίσως ηθοποιό του 4ου αιώνα. Οι φιλόλογοι και οι κριτικοί θεωρούν ότι η πληθώρα σφαλμάτων και ιδιορρυθμιών αναδεικνύει έναν δημιουργό που δεν μπορούσε να ελέγξει, ικανοποιητικά, τα εκφραστικά του μέσα. Βασισμένος στη ραψωδία Κ της Ιλιάδας του Ομήρου, ο «Ρήσος» εξελίσσεται μέσα σε μια νύχτα. Κεντρικό πρόσωπο, ο Εκτωρ, ο οποίος παρότι είναι ο νικητής εκείνης της ημέρας ανησυχεί και στέλνει κατάσκοπο (Δόλων). Την ίδια στιγμή το ίδιο κάνουν και οι Ελληνες (Οδυσσέας και Διομήδης). Στη συνέχεια καταφθάνει στο πλευρό των Τρώων και ο βασιλιάς της Θράκης, ο Ρήσος, τον οποίο ο Εκτωρ αντιμετωπίζει με καχυποψία. Ακολουθεί μια σειρά γεγονότων: φονεύονται οι κατάσκοποι των Ελλήνων με παρότρυνση της Αθηνάς, η οποία στη συνέχεια μεταμορφώνεται σε Αφροδίτη, ενώ φονεύεται και ο Ρήσος.

ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΧΩΡΟΣ. Η Κατερίνα Ευαγγελάτου επέλεξε το συγκεκριμένο έργο ακριβώς γι’ αυτό το ερωτηματικό καθώς και για την πληθώρα αντιφατικών στοιχείων που διαθέτει. Με τον τρόπο αυτόν θέλησε να το συνδυάσει με το Λύκειο του Αριστοτέλη, το οποίο πρόσφατα άνοιξε για το κοινό, αποκαλύπτοντας τα αρχαιολογικά του ευρήματα. Ενταγμένος στο σύγχρονο τοπίο της πόλης, ο χώρος συνομιλεί με διαφορετικές αρχιτεκτονικές, παρέχοντας ένα παλίμψηστο. Κάτι σαν τον «Ρήσο». Ηδη, δηλαδή, η επιλογή έργου και τόπου αποτελεί το πρώτο θετικό στοιχείο αυτής της παράστασης. Ο αρχικός εικοσάλεπτος περίπατος σε τέσσερα διαφορετικά σημεία του αρχαιολογικού χώρου επιτρέπει στον θεατή να παρακολουθήσει διαφορετικά δρώμενα από τους ηθοποιούς. Με τη συνοδεία των κρουστών, αλλά χωρίς λόγια, οι ενδιαφέροντες ήχοι γίνονται ενίοτε κουραστικοί.

Η ουσιαστική ένταξη στον κόσμο του «Ρήσου» ξεκινά με τον ομώνυμο ήρωα να βρίσκεται εν υπνώσει: μέσα στον αρχαιολογικό χώρο ξεχύνονται μεγάλα παιδιά που τρέχουν, τσακώνονται και παίζουν (πόλεμο), κάνοντας αργές ή γρήγορες κινήσεις. Τα αποσπάσματα από τα κείμενα του Αριστοτέλη που πρόσθεσε η Ευαγγελάτου συνοδεύουν τον περίπατο των θεατών, σε μια απόπειρα να συνδεθεί το Λύκειο του Αριστοτέλη με το πνεύμα της παράστασης («Ο τόπος» και «Περί ενυπνίων»).

Με στόχο να αναδείξει μια διάσταση του ονείρου και του παιδικού παιχνιδιού, η σκηνοθέτρια υπηρέτησε τον «Ρήσο» σεβόμενη ή και τονίζοντας τις ιδιορρυθμίες του. Ωστόσο το κωμικό στοιχείο δεν αναδείχθηκε όλες τις φορές με επιτυχία, ενώ κάποιοι σκηνοθετισμοί παρέπεμπαν σε κλισέ, τα οποία δεν χρειαζόταν η παράσταση.

Ο Αργύρης Πανταζάρας, στον ρόλο του Εκτορα, κράτησε το μεγάλο βάρος του έργου, αλωνίζοντας, υποκριτικά και σωματικά τον χώρο, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στο τραγικό και στο κωμικό του «Ρήσου». Ο ηθοποιός, πάντως, επιβεβαίωσε άλλη μία φορά την (διαρκώς) ανοδική του πορεία.

Ο Ορφέας Αυγουστίδης (Ρήσος), ο Προμηθέας Αλειφερόπουλος και η υπόλοιπη ανδρική ομάδα στήριξαν την παράσταση χωρίς να προδίδουν την πρόθεση της Κατερίνας Ευαγγελάτου να αναδείξει έναν χώρο και μια διαφορετική προσέγγιση σε ένα σπάνια παιζόμενο έργο. Οι μικρές σκηνοθετικές παραφωνίες δεν επηρέασαν την ατμόσφαιρα ονείρου και παιδικού παιχνιδιού – με τα κοστούμια να είναι καθοριστικά σε αυτό, έστω κι αν πρόκειται για παιχνίδια πολέμου.

Μετάφραση:
Κώστας Τοπούζης
Σκηνοθεσία – δραματουργία:
Κατερίνα Ευαγγελάτου
Χορογραφία:
Πατρίτσια Απέργη
Κοστούμια:
Βασιλική Σύρμα
Φωτισμοί:
Γιώργος Τέλλος – Στέλλα Κάλτσου
Παίζουν:
Ορφέας Αυγουστίδης, Αργύρης Πανταζάρας,  Προμηθέας Αλειφερόπουλος κ.ά.
Πού: Στο Λύκειο του Αριστοτέλη (Ρηγίλλης) ώς τις 9 Αυγούστου (20.30), πλην Δευτέρας