Το παράδοξο του κινεζικού κομμουνιστικού καπιταλισμού

Τα τελευταία χρόνια, και όσο οι τιμές των μετοχών στα χρηματιστήρια της Σαγκάης και του Σένζεν ανέβαιναν, το παράδοξο της δυναμικής καπιταλιστικής ανάπτυξης της Κίνας απασχολούσε μόνο κάποιους ακαδημαϊκούς και παλαιάς σχολής μαρξιστές. Αλλά μετά την πρόσφατη κατάρρευση των μετοχών, το κόμμα άρχισε απεγνωσμένα να αναζητεί μέτρα που θα συγκρατήσουν τη διόρθωση.

Αυτό που οι κινέζοι αξιωματούχοι επιθυμούν είναι μια κεφαλαιαγορά, χωρίς όμως τον κίνδυνο μεγάλων απωλειών, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την εμπιστοσύνη στο κόμμα. Αυτή η αγορά όμως δεν έχει ακόμη εφευρεθεί. Πρόκειται για μια αντίφαση την οποία βλέπει κανείς όπου και να κοιτάξει στην οικονομία της χώρας. Η ίδια η σύνθεση του ΚΚ Κίνας είναι μια αντίφαση.

Το άλλοτε επαναστατικό κόμμα των αγροτών και των εργατών κυριαρχείται πλέον από επιχειρηματίες, φοιτητές και επαγγελματίες. Το ένα τρίτο της λίστας με τους πλουσιότερους ανθρώπους της Κίνας είναι μέλη του κόμματος. Μπορεί η πρόσφατη εκστρατεία του προέδρου της χώρας Σι Τζινπίνγκ ενάντια στη διαφθορά να θορύβησε κάποιους κινέζους πλουτοκράτες, δεν έφθασε όμως στις ρίζες του προβλήματος. Αυτό που αρνείται να καταλάβει το κόμμα είναι ότι η διαφθορά δεν μπορεί να ξεριζωθεί όσο το κόμμα μονοπωλεί την πολιτική εξουσία, χωρίς οργανωμένη αντιπολίτευση ή λειτουργία των θεσμών όπως στη Δύση. Οσο αυτό δεν αλλάζει οι κρατικοί υπάλληλοι θα συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τις θέσεις τους ως όχημα για τη δημιουργία προσωπικής περιουσίας. Μια διάσημη ρήση του Μάο το 1937 έλεγε ότι «ο νόμος της αντίφασης, δηλαδή ο νόμος της ενότητας των αντιθέτων, είναι ο θεμελιώδης νόμος της φύσης και της κοινωνίας». Αναρωτιέται ωστόσο κανείς, αν ακόμη και ο ίδιος ο Μάο θα μπορούσε να κατανοήσει, πόσω μάλλον να διαχειριστεί τις αντιφάσεις του κομμουνιστικού καπιταλισμού.

Ο Πράναμπ Μπαρντχάν είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας