«Ναι στη χρήση, όχι στην κατάχρηση»

«Τραυματισμένο» και μάλιστα βαριά από τον χρόνο, τις καιρικές συνθήκες αλλά και από προβλήματα που οφείλονταν στο DNA του υλικού κατασκευής του, μοιάζει με ασθενή το μισό σώμα του οποίου έχει δεχθεί τις φροντίδες των γιατρών, ενώ το άλλο μισό δεν το έχουν αγγίξει ακόμη. Ποιος θα περίμενε ότι ένας τέτοιος πολυτραυματίας θα σηκωνόταν από το κρεβάτι; Κι όμως το ήδη αναστηλωμένο τμήμα του αρχαίου θεάτρου της Δωδώνης που χτίστηκε την περίοδο 297-272 π.Χ. επί βασιλείας Πύρρου, δηλαδή οι τέσσερις από τις εννέα κερκίδες του κάτω διαζώματος που χωρούν 500 θεατές (η αρχική συνολική χωρητικότητα του θεάτρου εκτιμάται σε 17.000 άτομα, γεγονός που το κατατάσσει ανάμεσα στα μεγαλύτερα του αρχαίου ελληνικού κόσμου), την Παρασκευή δεν θα βγει απλώς από την «εντατική», αλλά θα υποδεχθεί και τους πρώτους θεατές με αφορμή την παράσταση του «Προμηθέα δεσμώτη» σε σκηνοθεσία Κώστα Φιλίππογλου.

Κι όλα αυτά ενώ εντός του αρχαιολογικού χώρου και με φόντο το αρχαίο θέατρο έχει στηθεί μία και πλέον δεκαετία ένα λυόμενο θέατρο 3.000 θέσεων, το οποίο κόστισε στο ελληνικό Δημόσιο 140.400.000 δρχ. το 2001 (ήταν εκείνο που κατασκευάστηκε για τη «Μυθωδία» του Βαγγέλη Παπαθανασίου στο Ολυμπιείο) χωρίς να υπολογιστεί το κόστος μεταφοράς του στη Δωδώνη. Θέατρο στο οποίο έχουν φιλοξενηθεί ελάχιστες εκδηλώσεις καθώς η τοπική κοινωνία φέρεται να μην το αγκάλιασε με ζέση και οι τοπικοί άρχοντες πίεζαν για χρήση του μνημείου, στο οποίο δεν επιτρέπεται η πρόσβαση από το 1999 για λόγους ασφαλείας.

Ο ΝΙΚΟΣ ΞΥΔΑΚΗΣ. Οι πιέσεις φαίνεται τελικά ότι βρήκαν ευήκοα τα ώτα του νυν αναπληρωτή υπουργού Πολιτισμού Νίκου Ξυδάκη, ο οποίος δεσμεύτηκε ότι το θέατρο θα λειτουργήσει συμβολικά το φετινό καλοκαίρι. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο άναψε το πράσινο φως για τρεις μάλιστα παραστάσεις, αν και τελικά θα γίνουν δύο καθώς οι διοργανωτές δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τη ζήτηση για εισιτήρια (ή να βγάλουν τα έξοδά τους, κατά άλλη εκδοχή) με 500 θεατές ανά βραδιά, οπότε θα δώσουν την τρίτη παράσταση στο Υπαίθριο Θέατρο Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Ιωαννίνων. Και η παρουσία του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στην πρεμιέρα, που προ των τελευταίων πολιτικών εξελίξεων θεωρούνταν σχεδόν βέβαιη, χωρίς ούτε τώρα να έχει αποκλειστεί, ίσως να αποτελεί ένα από τα κλειδιά που εξηγούν την παραχώρηση του αρχαίου θεάτρου που θυμίζει εργοτάξιο, δεδομένου και ότι το Αθαμάνιο, τόπος καταγωγής του Πρωθυπουργού, απέχει μόλις δύο ώρες από τη Δωδώνη.

Ταυτοχρόνως όμως θέτει ξανά στο τραπέζι το ερώτημα: Πρέπει τα αρχαία θέατρα να αντιμετωπίζονται ως μνημεία ή να χρησιμοποιούνται 20 και 25 αιώνες μετά την κατασκευή τους για τον αρχικό τους σκοπό; Προς τα πού γέρνει η ζυγαριά; Προς τις φθορές που μεταφράζονται στα 27 κιλά τσίχλας που μάζεψαν οι συντηρητές από το κοίλο του Ηρωδείου, στις πληγές από τα τακούνια πάνω στο πεντελικό μάρμαρο και στις σπασμένες πλάκες των αγωγών στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου από τα φορτηγά που μεταφέρουν τα σκηνικά; Ή προς τα έσοδα που σημαίνει η χρήση τους για την τοπική κοινωνία, συνοδευόμενα από την αίγλη που προσφέρει η επίσκεψη σε ένα αρχαίο μνημείο και υποβόσκει κάτω από τις συλλογικές προσπάθειες αναστήλωσής τους;

«ΜΗΝ ΑΓΓΙΖΕΤΕ». «Πιστεύω στην αρχή που λέει “ναι στη χρήση, όχι στην κατάχρηση”» υποστηρίζει κι ο ομότιμος καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ανασκαφέας του Ακρωτηρίου στη Θήρα Χρίστος Ντούμας. «Βεβαίως και να επισκέπτεται ο κόσμος τα μνημεία, να τους εξηγούμε τη χρήση τους, αλλά όχι να τα αγγίζουμε διότι ο ιδρώτας, το λίπος του ανθρώπινου σώματος προκαλούν προβλήματα. Τα μνημεία δεν είναι τουριστικό προϊόν κι αρνούμαι να παραδοθούν οι αρχαιότητες άνευ όρων για να εξυπηρετηθεί το κέρδος» συνεχίζει, αν και η αλήθεια είναι ότι ήταν φορτισμένος και χρησιμοποίησε πολύ σκληρότερες εκφράσεις.

«Η βίωση ενός μνημείου είναι σημαντική για την καταγραφή της συνέχειάς του. Δεν μπορείς να το αντιμετωπίζεις ως νεκρό. Ωστόσο χρειάζεται μέτρο. Το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, για παράδειγμα, δεν αντέχει 12 διπλές παραστάσεις μέσα στο καλοκαίρι. Πριν από οποιαδήποτε απόφαση πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας το κάθε μνημείο πόσο γερασμένο είναι και σε τι ποσοστό μπορεί να χρησιμοποιηθεί» εξηγεί ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ανασκαφέας του Ασκληπιείου της Επιδαύρου Βασίλης Λαμπρινουδάκης, ο οποίος επισημαίνει ότι στην περίπτωση του αργολικού θεάτρου μεγαλύτερη πληγή αποτελούν οι εργασίες για την τοποθέτηση των σκηνικών, καθώς στο παρελθόν καρφώνονταν ακόμη και πάνω στα λείψανα του αρχαίου σκηνικού οικοδομήματος, παρά οι ίδιοι οι θεατές. «Ευτυχώς η κρίση πλέον δεν επιτρέπει βαριά σκηνικά» σχολιάζει, αλλά παραδέχεται ότι ουκ ολίγες φορές μαθητές τρέχοντας στα εδώλια έχουν προκαλέσει φθορές.

ΜΙΝΩΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. «Εχει διαμορφωθεί μια τάση να αποδίδονται τα αρχαία θέατρα προς χρήση λόγω της αύρας που αποδίδουν, η οποία γοητεύει το κοινό, με αποτέλεσμα να κερδίζουμε από την αναβίωση καθώς ο κόσμος προσεγγίζει τα μνημεία. Χάνουμε όμως από την αρχαιολογική τους αξία. Αν εξηγούμε στους επισκέπτες την αξία των αρχαίων θεάτρων και της αρχιτεκτονικής τους, θα μπορέσουν να την καταλάβουν χωρίς να πρέπει να δουν παράσταση» μας λέει ο ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και πρόεδρος της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης Χαράλαμπος Μπούρας.

Πού αποδίδει την τάση χρήσης των αρχαίων χώρων θέασης; «Η βούληση για τη χρήση τους  υπήρχε πάντα. Χαρακτηριστική είναι η πίεση που ασκούσε ο Μινωτής στον Καραμανλή ώστε να αναστηλωθεί και να δοθεί προς χρήση το θέατρο του Διονύσου επειδή ήθελε να παίξει εκεί όπου είχαν παρουσιάσει τα έργα τους οι μεγάλοι τραγικοί. Τότε όμως ευτυχώς η Αρχαιολογική Υπηρεσία ήταν πολύ πιο σθεναρή». Στο ίδιο κλίμα κινείται κι έμπειρος αρχαιολόγος που εκτιμά ότι «δεν πιέζει ο κόσμος για τη χρήση, αλλά οι δήμαρχοι κι οι υπουργοί που πιστεύουν ότι κερδίζουν σε γόητρο αν μιλήσουν πριν από μια παράσταση σε ένα αρχαίο θέατρο ή ακόμη κι αν απλώς εμφανιστούν». Σαφώς πιο κάθετα αρνητική στάση διατηρεί κι άλλος καταξιωμένος αρχαιολόγος, εκτός αρχαιολογικής υπηρεσίας, που ωστόσο δεν επιθυμεί να τοποθετηθεί επωνύμως. «Τα μνημεία είναι έργα τέχνης και πηγές επιστημονικής γνώσης, δεν μπορούν να αξιοποιούνται. Τι να κάνεις στο θέατρο της Δωδώνης; Λιώνει, γίνεται σκόνη. Για να το λυπηθείτε είναι, όχι για να πάτε να δείτε παράσταση. Η πέτρα του είναι κουρασμένη. Δεν σηκώνει θεατές ούτε για μία φορά τον χρόνο. Κι άλλωστε γιατί πρέπει να πατάμε πάνω τους, να καθόμαστε; Νομίζετε ότι δεν υπάρχει λόγος που δεν επιτρέπεται η είσοδος στον Παρθενώνα ή στον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο;» επισημαίνει.