Η απατηλή λάμψη των ΔΣ

Δίνουν μάχη, σε ορισμένες περιπτώσεις, για να πάρουν μια θέση σε Διοικητικά Συμβούλια φορέων και οργανισμών που εποπτεύονται από το υπουργείο Πολιτισμού. Συχνά ξεσπά πόλεμος όταν έρχεται η ώρα να αποχωρήσουν. Ορισμένοι φτάνουν να διαγκωνίζονται σε κομματικά γραφεία για να πιάσουν μια καρέκλα ελπίζοντας να διευρύνουν τις γνωριμίες τους, να επηρεάσουν διαγωνισμούς και (παλαιότερα) να κερδίσουν χρήματα από τις αποζημιώσεις. Και κάποιοι άλλοι περιμένουν να χτυπήσει το τηλέφωνό τους από το γραφείο υπουργού όχι μόνο επειδή πιστεύουν ότι μπορούν να βοηθήσουν, αλλά κι επειδή θεωρούν ότι μια θέση σε Διοικητικό Συμβούλιο αποτελεί αναγνώριση της διαδρομής τους.

Οχι άδικα, αν ρίξει κάποιος μια ματιά στις αρμοδιότητες που προβλέπονται διά νόμου για τα ΔΣ. Ανατρέχοντας στους ιδρυτικούς νόμους τόσο των δύο μεγαλύτερων κρατικών σκηνών όσο και των δύο κρατικών μουσείων σύγχρονης τέχνης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, θα διαπιστώσει κανείς ότι «το ΔΣ είναι αρμόδιο για όλα γενικώς τα ζητήματα που αφορούν τη διοίκηση και τη διαχείριση του θεάτρου (σ.σ.: ή μουσείου ανάλογα την περίπτωση), σε αυτό ανήκει ιδίως η χάραξη της πολιτιστικής πολιτικής, η αποδοχή δωρεών, εισφορών ή χορηγιών, η σύναψη δανείων, η κατάρτιση του ετήσιου προϋπολογισμού και η διενέργεια ελέγχου νομιμότητας και απολογισμού του έργου του διευθυντή».

Το θέμα όμως είναι το εξής: τελικά, έχουν τη δυνατότητα τα μέλη των ΔΣ να βάλουν, αν όχι τη σφραγίδα τους, έστω το λιθαράκι τους στη χάραξη της πολιτιστικής πολιτικής ενός κρατικού θεάτρου ή μουσείου ή φεστιβάλ;

«Είναι μια θέση ευθύνης, στην οποία καλείσαι να εγκρίνεις έξοδα και να βάλεις την υπογραφή σου χωρίς επί της ουσίας να μπορείς να ελέγξεις αν αυτή είναι η καλύτερη προσφορά, όπως θα έκανες στη δική σου επιχείρηση. Δεν μπορείς όμως να χαράξεις πολιτιστική πολιτική, ούτε σου δίνεται η δυνατότητα να προσφέρεις το know-how που έχεις αποκτήσει από τη δουλειά σου» εξηγεί η εκ των ιδρυτικών στελεχών της ιστορικής γκαλερί Νέες Μορφές Τζούλια Δημακοπούλου, που διετέλεσε μέλος του ΔΣ της Εθνικής Πινακοθήκης.

ΟΛΑ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ. «Αν και επιλέγονται μέλη που θεωρείται ότι γνωρίζουν το αντικείμενο, τελικώς δεν τους δίνεται η δυνατότητα να βοηθήσουν. Οι καλλιτεχνικοί διευθυντές συνήθως δεν ζητούν βοήθεια, και δεν ξέρω αν την επιθυμούν κιόλας. Εκείνο που τους ενδιαφέρει είναι η έγκριση των αποφάσεών τους» μας λέει η πρόεδρος του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς Σοφία Στάικου, η οποία έχει συμμετάσχει σε δύο ΔΣ: επί οκτώ χρόνια στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (όπου οι σχέσεις των μελών του ΔΣ με την τότε διευθύντρια του μουσείου Αννα Καφέτση ήταν κάτι περισσότερο από τεταμένες) και επί δυόμισι έτη στο Φεστιβάλ Αθηνών, όπου περιγράφει την κατάσταση διαφορετική. «Δεν υπήρχε ποτέ αρκετός χρόνος. Τα χρήματα εγκρίνονταν από το ΥΠΠΟ την τελευταία στιγμή. Ηταν όλα στον αέρα, οι αποφάσεις λαμβάνονταν στο και δύο» υποστηρίζει.

«Το κλειδί βρίσκεται στο αν υπάρχει καλή συνεργασία μεταξύ διευθυντή και μελών του ΔΣ. Συχνά όμως αυτή δυναμιτίζεται από το γεγονός ότι διορίζονται και μέλη με συνδικαλιστικά κριτήρια, τα οποία προτείνουν συνδικαλιστικές λύσεις. Αν δεν αλλάξει η νοοτροπία όσων διορίζουν τα ΔΣ, τότε θα συνεχιστεί η υπάρχουσα κατάσταση: θα επιβιώνει όποιος είναι πιο διπλωμάτης» προσθέτει ο νομικός και συγγραφέας Μάκης Τρικούκης, που διετέλεσε πρόεδρος του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.

Τα πολιτικά κριτήρια επιλογής των μελών καυτηριάζει και ο καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ Μιλτιάδης Παπανικολάου, ο οποίος έχει διατελέσει πρώτος πρόεδρος και διευθυντής επί εννέα έτη (και προσφάτως για λίγους μήνες ξανά πρόεδρος) του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. «Το κριτήριο επιλογής των μελών των ΔΣ συχνά δεν είναι οι θέσεις τους γύρω από τον πολιτισμό, αλλά το αν είναι άνθρωποι εμπιστοσύνης του εκάστοτε υπουργού, γι’ αυτό κι έχουμε αυτές τις συχνές αλλαγές, που είναι  εγκληματικό λάθος κατ’ εμέ. Τα ΔΣ δεν είναι φέουδα των υπουργών, ούτε οι θέσεις είναι πολιτικές» λέει και εντοπίζει δύο μεγάλα προβλήματα: την έλλειψη αξιολόγησης των μελών των ΔΣ και την έλλειψη χρημάτων.

Η καθυστερημένη ή ελλιπής χρηματοδότηση είναι ένα από τα θέματα που θέτει και η Μαρία Χατζηνάσιου, που έχει διατελέσει μέλος ΔΣ παλαιότερα του Οργανισμού Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού και τα τελευταία δυόμισι χρόνια του Ελληνικού Φεστιβάλ. «Θέλαμε για παράδειγμα στο Ηρώδειο να φιλοξενούνται μόνο συναυλίες κλασικής μουσικής, όπερες και παραστάσεις αρχαίου θεάτρου, αλλά οικονομικά δεν ήταν συμφέρουσα επιλογή» εξηγεί. Και παρότι όπως λέει την τρέχουσα χρονιά ούτε τυπικά δεν έφτασε στο ΔΣ το πρόγραμμα του φετινού καλοκαιριού, δικαιολογεί την κατάσταση δεδομένου ότι ώς το παρά πέντε κανείς δεν ήξερε τον προϋπολογισμό που θα ενέκρινε το ΥΠΠΟ και άρα τις παραγωγές που θα μπορούσαν να φιλοξενηθούν.

ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΑΓΚΑΘΙΑ. Aν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε για ποιον λόγο να δεχτεί κάποιος μια θέση σε  ΔΣ; «Πρόκειται για μια τιμή με αγκάθια και νάρκες, κι όταν ανακληθεί η τιμή μένουν τα αγκάθια και οι νάρκες μπορεί να σκάσουν στα χέρια σου» λέει ο νομικός, μέχρι πρόσφατα πρόεδρος στο Εθνικό Θέατρο και στην Ορχήστρα των Χρωμάτων από την αρχή της ίδρυσής της έως σήμερα, Γιώργος Στεφανάκης. «Οποιος αποδέχεται μια τέτοια θέση έχει άγνοια κινδύνου, καθώς ο νόμος 4231/15 προβλέπει ότι σε περίπτωση που βρεθούν ατασθαλίες σε φορέα που διαχειρίζεται δημόσιο χρήμα, θα κατάσχονται περιουσιακά στοιχεία του νόμιμου εκπροσώπου της, δηλαδή του προέδρου» εξηγεί. «Το πρόβλημα είναι ότι ενώ την εξουσία των δαπανών την έχει ο εκάστοτε διευθυντής, την ευθύνη την έχουν ο πρόεδρος και το ΔΣ. Πολλές φορές δε, μπορεί να μη μιλάμε για κακή διαχείριση, αλλά για το γεγονός ότι μπορεί να μην πάρεις – για παράδειγμα – τη χρηματοδότηση από το ΥΠΠΟ και να καλείσαι να πληρώσεις το ΙΚΑ. Ζητάνε τα χρήματα από την προσωπική σου περιουσία. Βρίσκεις το δίκιο σου, αλλά πόσο καιρό πρέπει να τρέχεις στα δικαστήρια;».

Αφού λοιπόν έχει έτσι η κατάσταση, για ποιον λόγο κάποιοι από τους συνομιλητές μας δέχτηκαν να ανανεωθεί η θητεία τους ή επέστρεψαν σε ανάλογες θέσεις; «Ελπίζεις ότι κάτι μπορεί να αλλάξει» είναι η απάντηση που δίνουν ομόφωνα όλοι. Δεδομένου όμως ότι – όπως φαίνεται – τίποτα δεν αλλάζει, τι θα απαντούσαν αν στα επόμενα λεπτά δέχονταν πρόταση να μπουν σε ένα Διοικητικό Συμβούλιο πολιτιστικού οργανισμού ή φορέα; «Οχι», είναι η απάντησή τους. «Δεν θα πάω για να κάνω μια θητεία στο Συμβούλιο και δύο στα δικαστήρια. Και σε λίγο δεν θα υπάρχει κανένας σοβαρός άνθρωπος με μικρή ή μεγάλη περιουσία που θα δεχτεί μια τέτοια θέση» λέει ο Γιώργος Στεφανάκης. «Βρίσκω ότι δεν έχει νόημα. Δεν σου δίνεται η δυνατότητα να λύσεις έστω ένα πρόβλημα, με αποτέλεσμα ο ρόλος σου να καταλήγει διεκπεραιωτικός, για να μην πω διακοσμητικός» προσθέτει η Σοφία Στάικου, ενώ «ειλικρινά μετανιωμένος» δηλώνει κι ο Μάκης Τρικούκης. Μοναδικός που εκτιμά ότι αξίζει τον κόπο είναι ο Μιλτιάδης Παπανικολάου: «Πιστεύω ότι μπορείς να κάνεις πράγματα μέσα από ένα ΔΣ, απλώς είναι η συγκυρία δύσκολη και η έλλειψη αξιολόγησης δεν άφησε προοπτική».